ΘΑ ΛΕΙΨΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΜΑΡΚΟΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ

ΘΑ ΛΕΙΨΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΜΑΡΚΟΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ

 

Η εκνευριστικά αδιάκοπη ψιλή βροχή είχε μουσκέψει τα πάντα βυθίζοντας την μεσαιωνική πόλη σε ένα πέπλο μελαγχολίας. Η παλιά γκριζωπή αίθουσα είχε όσο φως άφηνε να μπεί το σκοτεινό απομεσήμερο καθώς κι ό,τι προσέθεταν οι παλιοί λαμπτήρες της οροφής. Οι φοιτητές που γέμιζαν την αίθουσα παρακολουθούσαν άκεφα τις τυποποιημένες ομιλίες με θέμα την χούντα της Αθήνας. Πολλές φορές στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ είχαν οργανωθεί πολιτικές εκδηλώσεις για την καταδίκη της κυβέρνησης των συνταγματαρχών. ΚΙ όλες κινούνταν στα τυποποιημένα πρότυπα των πολιτικών λόγων τη εποχής. Την ρουτίνα ξαφνικά έσπασε ο λαμπερός λόγος του φιλοξενούμενου ομιλητή. Ενας πανύψηλος άνδρας με βροντερή φωνή κι’ άψογη αγγλική προφορά αιχμαλώτισε αμέσως το ξένο κυρίως ακροατήριό του. Δεν θα ξεχάσω την αναφορά του στον αφύσικο συνδυασμό ανάμεσα στην Ελλάδα και την δικτατορία. «Στα αρχαία ελληνικά» είχε βροντοφωνάξει «υπήρχε σαφής διάκριση ανάμεσα σε πολίτη και ιδιώτη. Πολίτης ήταν αυτός που μετείχε στα κοινά. Αυτός που δεν είχε σχέση με την πολιτική ήταν ιδιώτης. Μια ιδιότητα μάλλον προσβλητική. Που σήμερα πλέον ταυτίζεται με την έννοια του ηλίθιου. Ιδίως στα αγγλικά».

Μέσα στα χειροκροτήματα του κόσμου ο συναρπαστικός ομιλητής συνέχισε πως η αφαίρεση της ελευθερίας ήταν κατά συνέπεια ύβρις για τον έλληνα και την πολιτική του παράδοση. Αυτή υπήρξε η πρώτη μου επαφή με το πνεύμα και τον λόγο του Μάρκου Δραγούμη. Γιατί αυτός ήταν ο ομιλητής για την Ελλάδα. Ενας κήρυκας ελευθερίας για ένα βασανισμένο τότε λαό που έβλεπε όμως με απεριόριστο θάρρος το μέλλον. Δυστυχώς, η επιστροφή της δημοκρατίας στην Ελλάδα συνοδεύτηκε γρήγορα από μηνύματα εύκολου πλουτισμού, άκοπης κοινωνικής ανέλιξης και πορείας ραστώνης και ωχαδερφισμού. Τα φιλελεύθερα μηνύματα ανθρώπων όπως ο Δραγούμης και τόσοι άλλοι πέρασαν στο περιθώριο. Παραμερίζοντας μπροστά στην καταλυτική κυριαρχία ενός κρατικίστικου λαικισμού.

Εν τούτοις ο σπόρος έχει πέσει. Και τα γραπτά και οι λόγοι του Δραγούμη έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην γιγάντωση ιδεών που κάποια ημέρα ίσως να οδηγήσουν την χώρα αυτή στην λογική και την ευημερία. Συνάντησα πολύ αργότερα τον Μάρκο Δραγούμη σαν δημόσιο λειτουργό στην Γραμματεία Ενημέρωσης Εξωτερικού του Υπ. Επικρατείας κι ομολογώ πως δεν είχαμε πάντα κοινές οπτικές για ζητήματα της εποχής. Δεν μπορούσε όμως κανείς να αμφισβητήσει την πνευματικότητα του ανθρώπου ούτε και την βαρύτητα των απόψεών του.

Ο θάνατός του αποτελεί απώλεια. Γιατί ουδέποτε σταμάτησε να δημιουργεί. Θα λείψει στον τόπο. Ιδιαίτερα στις σημερινές δύσκολες στιγμές.