Ο ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΜΑΣ

Ο ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΜΑΣ

 

Willem Keizer, Bert Tieben and Ruby van Ziip, Austrian Economics in Debate. Routledge: London, 1997

Walter E. Williams, Liberty Versus the Tyranny of Socialism. Hoover Institution: Stanford, 2008

Στους δύσκολους καιρούς που περνάμε πολλοί αναζητούν διέξοδο σε θεωρητικά γυμνάσματα και ακαδημαικές θεωρίες. Από παντού όμως τα μηνύματα που έρχονται είναι πως αν πρόκειται να υπάρξει ανάκαμψη αυτή δεν πρόκειται να προέλθει από τα δοκιμασμένα κι αποτυχημένα πειράματα του κρατικού παρεμβατισμού. Αν και πολλοί πανηγύρισαν για την υποτιθέμενη «επιστροφή του κράτους» μετά την παγκόσμια κρίση του 2008 και τις τεράστιες δημόσιες χρηματοδοτήσεις επενδυτικών τραπεζών και ορισμένων ιδιωτικο-αφαλιστικών φορέων, τα αποτελέσματα που ακολούθησαν μάλλον συννέφιασαν την αισιοδοξία τους.


Ορισμένοι άρχισαν να θυμούνται παρόμοιους πανηγυρισμούς από τα χρόνια του Προέδρου Τζώρτζ Μπούς, ο «συμπονετικός καπιταλισμός» του οποίου είχε φέρει στο προσκήνιο τις παραδοσιακές πατερναλιστικές τάσεις του κλασσικού συντηρητισμού. Και είδαμε βέβαια που τελικά οδήγησε την οικονομία των ΗΠΑ, το τραπεζικό της σύστημα και την παραγωγική της δομή. Η επιβολή προστατευτικών δασμών για την προστασία εγχωρίων βιομηχανιών αποξένωσε την κυβέρνηση Μπούς από την λεγόμενη «ιδεολογική επανάσταση» των οπαδών του μικρότερου, λιγότερο παρεμβατικού και με περιορισμένη γραφειοκρατία κράτους.

Ο απίθανος στρόβιλος ύφεσης που έχει ξεσπάσει πάνω στην οικονομία των ΗΠΑ, και που βέβαια έχει επηρεάσει τις παγκόσμιες αγορές και εξελίξεις, ήταν αποτέλεσμα των παραλογισμών που κυριάρχησαν στην οικονομική πολιτική των ετών αυτών. Η ιδεοληψία για την «κοινωνία των ιδιοκτητών κατοικίας» (home ownership society) που επιχειρήθηκε να οικοδομηθεί με άνευ εμπραγμάτων εγγυήσεων θαλασσοδάνεια, ξεφούσκωσε με απίστευτη ένταση. Οι συνακόλουθες κυβερνητικές προσπάθειες για την διάσωση των τραπεζών πλημμύρισε πολλά κράτη με χρέη και ελλείμματα. Με αποτέλεσμα σήμερα η κρίση των τραπεζών να έχει μετατραπεί σε σοβαρότατη κρίση κρατών. Σύμφωνα με σχόλιο του Economist («New dangers for the world economy», Feb 11th 2010),που δίχως περιστροφές επισημαίνει την σοβαρότατη δημοσιονομική δίνη στην οποία έχουν εμπλακεί πολλές χώρες του κόσμου λόγω αδυναμίας εξυπηρέτησης χρεών, οι χώρες της Δύσης θα είναι αδύνατον να βγούν από τα αδιέξοδα με αυξήσεις φόρων και επιβαρύνσεις των αγορών.


Κοντολογής, οι επιλογές των μεγάλων δημοσίων παρεμβάσεων στην οικονομία συνιστούν την ουσία του προβλήματος, κι όχι διέξοδο για την αναζήτηση πραγματικής λύσης. Για χώρες όπως η Ελλάδα η δημοσιονομική κρίση αποτελεί ίσως και μέσο για οριστική επίλυση των βαθύτατα ριζομένων δυσκαμψιών των οικονομικών της δομών. Τα κολοσσιαία ποσά που διοχετεύθηκαν στην ελληνική οικονομία από δάνεια και κοινοτικές επιδοτήσεις ξοδεύτηκαν σε αλόγιστες παροχές και σε απίστευτες μισθοδοσίες ολόκληρων στρατών ουσιαστικά αχρείαστων δημοσίων υπαλλήλων. Για τους έλληνες αγρότες εξασφαλίσθηκαν από την Ε.Ε. 500 περίπου δισ ευρώ στα χρόνια που η χώρα μετέχει στην κοινή ευρωπαική αγροτική πολιτική. Τα χρήματα αυτά, αντί για εκσυγχρονισμό καλλιεργειών και την μετατροπή του αγροτικού πληθυσμού σε επιχειρηματίες της γής, ξοδεύτηκαν σε εισοδηματικές ενέσεις, σε καταναλωτικές δαπάνες (αγορές αυτοκινήτων πολυτελείας και ακριβές οικοδομές) και σε διασκέδαση. Παράλληλα, η συνολική μισθοδοσία των δημοσίων υπαλλήλων (δίχως υπερωρίες, εκτός έδρας έξοδα, κινητά και πιστωτικές κάρτες, συμβάσεις έργου και stage) φθάνει τα 30 δισ ευρώ τον χρόνο. Μέσα στα δέκα τελευταία χρόνια τα ποσά μισθοδοσίας του δημοσίου, συμποσούνται στο σύνολο του εξωτερικού χρέους της χώρας!!

Δεν είναι δύσκολο για κάποιον λοιπόν να καταλάβει, για την Ελλάδα λ.χ., «που πήγαν τα λεφτά». Η εμπειρία αυτή θα μας επιτρέψει τουλάχιστον να μάθουμε από τα λάθη μας και να προχωρήσουμε στο κοινά προδιαργαφόμενο για όλους μέλλον του κόσμου; Το τέλος του κρατισμού σαν εργαλείο εξόδου από την κρίση, με φαεινό παράδειγμα το αποτυχημένο μοντέλο Ομπάμα στις ΗΠΑ και Μπράουν στην Βρετανία, μας οδηγεί σε άλλες προτεραιότητες και συμπεριφορές. H εξέλιξη αυτή κάνει ιδιαίτερα επίκαιρο το βιβλίο των Keizer, Tieben και van Ziip που ξεκλειδώνει τα λειτουργικά μυστικά της Αυστριακής Σχολής των Οικονομικών (Austrian Economics in Debate). Mιά αιρετική αντίληψη κάποτε για την αντιμετώπιση των οικονομικών προβλημάτων η Αυστριακή Σχολή έφθασε σε επίπεδα παγκόσμιας περίπου ορθοδοξίας με την καταξίωση του πιό διαφημισμένου μέλους της, του μέντορα της Μάργκαρετ Θάτσερ, Φρήντριχ φον Χάυεκ.

Εκεί που οι Αυστριακοί διαφέρουν από τους συναδέλφους τους οικονομολόγους των άλλων ρευμάτων σκέψης είναι στην έμφαση που δίνουν στον ρόλο του ατόμου - επιχειρηματία και στην αυθόρμητη τάξη των πραγμάτων για την διαμόρφωση των οικονομικών εξελίξεων. Δεν υπάρχει περίπτωση μιά οικονομία να στηριχθεί στην εφαρμογή ενός οικονομικού σχεδίου, υποστηρίζουν. Κάτι τέτοιο είναι αδύνατον να είναι αποτελεσματικό εφ’ όσον κανείς δεν είναι σε θέση να έχει στην διάθεσή του όλες τις πληροφορίες για την συμπεριφορά των αγορών.

Είναι αυτονόητο πως η χώρα θα πρέπει να εγκαταλείψει τις παλιές συνήθειες των μεγάλων δημοσίων δαπανών. Και να στραφεί σε λύσεις που προέρχονται από τις αγορές. Ο τρόπος σκέψης των Αυστριακών ανοίγει δρόμους για την προώθηση παρόμοιων πολιτικών. Ιδιαίτερα σε μιά εποχή που η ανάκαμψη δεν μπορεί να έλθει παρά μοναχά από καινοτομικές ανακαλύψεις και την εμπορική τους αξιοποίηση. Σύμφωνα με το έγκυρο διεθνές περιοδικό ηλεκτρονικής τεχνολογίας Wired (“The New Industrial Revolution”, February 2010) στην εποχή των bits το μόνο που χρειάζεσαι είναι μιά ιδέα – για να κατακτήσεις τον κόσμο. Από εκεί κι έπειτα όλα εξαρτώνται από την ευκολία με την οποία στήνεται επιχείρηση, παράγεται το προιόν και προωθείται στην αγορά. Με τα μέτρα όμως κατάργησης πολλών δημόσιων φορέων και των λογής γραφειοκρατικών αφαιμάξεων που από τα πράγματα, εφ όσον βέβαια βάλουμε μυαλό, θα αναγκασθούμε να υιοθετήσουμε το διοικητικό πλαίσιο για την ανάπτυξη οικονομικών πρωτοβουλιών θα είναι καλύτερο.

Αυτό που χρειάζονται οι οπαδοί των ελεύθερων οικονομικών συναλλαγών είναι η απόκτηση της κυριαρχίας στον χώρο των ιδεών. Ωστε οι πολιτικές που επιβάλει η λογική της Αυστριακής Σχολής να έχουν στέρεο πολιτικό υπόβαθρο. Στον τομέα ακριβώς αυτόν οι μελέτες του Walter Williams (“Liberty Versus The Tyranny of Socialism”) καλύπτουν απαραίτητες ανάγκες και προσφέρουν υποστήριξη για δυναμικές εκστρατείες πειθούς. Από τον σκεπτικισμό για την ανθρώπινες ευθύνες στο ζήτημα της υπερθέρμανσης του περιβάλλοντος μέχρι την χρεοκοπία των δημοσίων συστημάτων παιδείας, υγείας και ασφάλισης και την λειτουργία της οικονομίας ο Williams με καθαρότητα και μαχητική επιχειρηματολογία εξηγεί γιατί οι λύσεις του κρατικού παρεμβατισμού οδηγούν σε τραγικά κοινωνικά αδιέξοδα η σε αναχρονιστικές λύσεις. Τα εργαλεία της ελεύθερης αγοράς προσφέρουν λύσεις για τα προβλήματα της καθημερινότητάς μας με τρόπους απλούς, άμεσους και εδραιωμένους πάνω στην κοινή λογική.

Το βιβλίο του Williams βέβαια είναι μιά μεγάλη συλλογή κειμένων που ακουμπούν πάνω σε αναρίθμητα προβλήματα της διεθνούς, της οικονομικής και της κοινωνικής ζωής. Η έλλειψη συνέχειας στην αφήγηση ίσως να στερεί από κάποιους την χαρά της ολοκλήρωσης ενός μακρόσυρτου επιχειρήματος. Ακουμπάει όμως σε πλειάδα καυτών ζητημάτων για τα οποία καθημερινά ακούγονται του κόσμου οι αστήρικτες αθλιότητες. Οι σκέψεις του Williams αποδεικνύουν πως το μέλλον βρίσκεται σε επιλογές που απηχούν τις αξίες μιάς δημοκρατικά οργανωμένης καπιταλιστικής κοινωνίας. Που αν υποστηριχθούν με ενθουσιασμό και συνέπεια θα οδηγήσουν σε θεαματικά αποτελέσματα.