ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ;

ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ;

Η διεθνής οικονομική κρίση εκτός από τα διαρθρωτικά προβλήματα πολλών δυτικών οικονομιών (όπως λ.χ. την αδιέξοδη εξάρτηση της ελληνικής οικονομίας από τον εξωτερικό δανεισμό) ανέδειξε και τις αδυναμίες των σημαντικότερων σήμερα ιδεολογικών επιλογών. Ποιο είναι σήμερα πλέον το νόημα του καπιταλισμού και του σοσιαλισμού; O πανικός από την διογκούμενη αποσύνθεση του τραπεζικού συστήματος και η εμφανής πλέον επίπτωση της κρίσης στην πραγματική λεγόμενη οικονομία (κάμψη εξαγωγών και κατανάλωσης, μείωση παραγγελιών, κίνδυνοι χρεοκοπίας πολλών επιχειρήσεων και προληπτικές απολύσεις) οδήγησε τις περισσότερες δυτικές κυβερνήσεις στην λήψη μέτρων από το παρελθόν. Κι αυτά δεν θα μπορούσαν να ήσαν διαφορετικά από την προσέγγιση και πάλι του δυσφημισμένου κρατικού παρεμβατισμού και των Κευνσιανών οικονομικών μέτρων.

Η πατρίδα του καπιταλισμού, οι ΗΠΑ, έχουν επιδοθεί σε μια κούρσα οικονομικής ενίσχυσης Τραπεζών και επιχειρήσεων αλλά και γιγαντιαίων δημοσίων δαπανών για την ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας. Η κυβέρνηση του κου Μπράουν στην Βρετανία ακολουθεί παρόμοιο δρόμο, ενώ ο Νικολά Σαρκοζύ στην Γαλλία παρεμβαίνει με πάθος στον αγώνα υποστήριξης πολλών μεγάλων βιομηχανιών μιλώντας για «εθνικούς πρωταθλητές» που θα πρέπει να προστατευθούν από τον διεθνή ανταγωνισμό και το τσουνάμι της κρίσης. Σe ποιο ακριβώς σημείο οι «καπιταλιστικές» αυτές κυβερνήσεις διαφοροποιούνται από τις όποιες σοσιαλιστικές επιλογές των ιδεολογικών τους αντιπάλων;

Η υιοθέτηση Κευνσιανών μοντέλων από τους καπιταλιστές και καινούργιων φορολογικών επιβαρύνσεων για την αντιμετώπιση ελλειμμάτων και την προώθηση παροχών προς τις πιο αδύναμες κοινωνικές ομάδες αφήνει τους σοσιαλιστές δίχως πλατφόρμα και προτάσεις. Ποια είναι λοιπόν η καρδιά σήμερα της όποιας ιδεολογικής αντιπαράθεσης ανάμεσα σε δεξιούς κι αριστερούς; Ανάμεσα σε καπιταλιστές και σοσιαλιστές;

Παρά την βαθιά οικονομική κρίση που χτύπησε ουσιαστικά τις καπιταλιστικές αγορές σε σύγχυση βρίσκεται στην πραγματικότητα η σοσιαλιστική Αριστερά. Δίχως καθαρό πολιτικό στίγμα, με ασαφείς ιδέες για την αντιμετώπιση της σοβαρότατης οικονομικής και κοινωνικής πραγματικότητας και με βαθιές ρωγμές στην ενότητά της η σοσιαλιστική αριστερά σε ολόκληρο τον κόσμο αγωνιά για το μέλλον αδυνατώντας να χειρισθεί με επιτυχία το παρόν.

Από την μια μεριά το άγχος της συνίσταται στην πολιτική της διαφοροποίηση από τις φιλελεύθερες και συντηρητικές πολιτικές παρατάξεις. Ένα εγχείρημα δυσκολότατο από την ώρα που τα κόμματα που βρίσκονται ιδεολογικά κοντύτερα στις πολιτικές των ανοιχτών αγορών επιλέγουν Κευνσιανές λύσεις διόγκωσης των δημοσίων δαπανών και στενού φλέρτ προς τα λαικότερα στρώματα της κοινωνίας. Από την άλλη η ανάγκη διατύπωσης κάποιων καινούργιων πολιτικών οδηγεί αρκετές σοσιαλιστικές ηγεσίες στα άκρα, με την υιοθέτηση απόψεων αστικής ανυπακοής, απόρριψης υπερκρατικών θεσμών – όπως η ΕΕ, και επιθετική διάβρωση σημαντικών θεσμών της κοινωνίας όπως η αστυνομία, το εξωκομματικό πανεπιστήμιο και η δικαιοσύνη.

Το δίλημμα για την Αριστερά είναι μεγάλο. Κυρίως διότι πουθενά στον ορίζοντα δεν φαίνεται να αναδεικνύεται κάποια σοβαρή αμφισβήτηση της καπιταλιστικής κυριαρχίας. Τελικά η συζήτηση καταλήγει να επικεντρώνεται ανάμεσα στην αναζήτηση διαφορετικών τύπων καπιταλισμού. Ο πολιτικός διάλογος δεν αφορά στην υιοθέτηση καπιταλιστικών η σοσιαλιστικών πολιτικο-οικονομικών προτύπων. Αλλά στο είδος του καπιταλισμού που τελικά θα κυριαρχήσει.

Από την μια μεριά υπάρχει η ενιαία έκφραση ενός αντι-κρατικιστικού μοντέλου που βλέπει στον δημόσιο τομέα το συστατικό μέρος της δημιουργίας του προβλήματος. Κι’ όχι τα βασικά εργαλεία για την προώθηση της όποιας λύσης. Οι οπαδοί αυτοί των ελεύθερων κι ακηδεμόνευτων από γραφειοκρατικές παρεμβάσεις αγορών βλέπουν στις λύσεις του μεγαλύτερου κράτους και των διογκωμένων δημοσίων δαπανών την προσπάθεια εφαρμογής τετράγωνων καρφιών σε στρογγυλές τρύπες. Αφού η κρίση προήλθε από τα δίχως εγγυήσεις θαλασσοδάνεια στον οικιστικό τομέα ισχυρίζονται, πως είναι δυνατόν αυτή να αντιμετωπισθεί με καινούργια θαλασσοδάνεια σε καταρρέουσες επιχειρήσεις και στην μαύρη τρύπα των κρατικών δαπανών.

Από την άλλη οι οπαδοί ενός ανανήψαντος Κευνσιανισμού ευαγγελίζονται την λειτουργία μεν ελεύθερων αγορών αλλά σε πλαίσια σοβαρών κρατικών ελέγχων, μεγάλων δημόσιων παροχών σε ομάδες πολιτών η σε στοχευμένες προβληματικές επιχειρήσεις. Πουθενά δεν παίζουν, στο πλαίσιο του νέου αυτού διαλόγου, πολιτικές σοσιαλιστικών μετασχηματισμών και εγκαθίδρυσης εξισωτικών κοινωνικών παραδείσων. Ουδείς αμφισβητεί την απαραίτητη κυριαρχία της αγοράς. Ο διάλογος είναι για τον τρόπο που αυτή θα λειτουργεί.

Δεν υπάρχει αυτή την ώρα αντιπαλότητα ανάμεσα στον σοσιαλισμό και τον καπιταλισμό. Ο καπιταλισμός απλά αντιμάχεται κάποιο άλλο είδος καπιταλισμού!!

Πλήρες Άρθρο »

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ

Με μια σειρά από ενδιαφέροντα άρθρα και τηλεοπτικές συζητήσεις οι Financial Times προσπάθησαν να ρίξουν φώς στο κρίσιμο ζήτημα των μελλοντικών εξελίξεων. Ιδιαίτερα μάλιστα στην πορεία των γνωστών οικονομικών συστημάτων και στις αυριανές προοπτικές του καπιταλισμού. Η παγκοσμίου κύρους οικονομική εφημερίδα δεν έκρυψε ποτέ τις πολιτικές της προτιμήσεις για τις ελεύθερες αγορές. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως αποκλείει από τις σελίδες της – κι από την ιστοσελίδα της στο διαδίκτυο – απόψεις που αντιστρατεύονται τον καπιταλισμό.

Μέσα στην μέση της σημερινής βαθιάς διεθνούς οικονομικής κρίσης οι απόψεις όσων εκφράσθηκαν πάνω στο ζήτημα αυτό είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσες. Κυρίως διότι αποκαλύπτουν τον σχετικό διεθνή σκεπτικισμό αλλά και την αβεβαιότητα που υπάρχει για το μέλλον.

Οι περισσότερoι σχολιαστές καταλήγουν σε ένα κοινό περίπου συμπέρασμα. Ο καπιταλισμός έχει πλέον κυριαρχήσει σαν το μοναδικό βιώσιμο και αποτελεσματικό οικονομικό σύστημα. Και δεν κινδυνεύει από κανέναν ουσιαστικά στο μέλλον. Το ζήτημα βρίσκεται στην τελική μορφή που θα πάρει μετά το ξεπέρασμα της κρίσης. Το ερώτημα δηλ. δεν είναι αν θα επικρατήσει η όχι τελικά ο καπιταλισμός. Αλλά το είδος του καπιταλισμού που μετά την κρίση θα κυριαρχεί.

Η αγγλοσαξωνικού τύπου ελεύθερη οικονομία της αγοράς, παρά το ότι εκεί γεννήθηκε η παγκόσμια οικονομική κρίση, αποδείχθηκε αποτελεσματικότερη σαν σύστημα κατανομής αγαθών και πλούτου. Οι ρυθμοί αύξησης των εισοδημάτων στις χώρες των Θατσερο-Ρηγκανικών εμπνεύσεων και επιλογών υπήρξαν εντυπωσιακά υψηλοί. Η καινοτομία, ο δυναμισμός της ατομικής επιχειρηματικότητας, η ταχύτητα προώθησης προιόντων της επιστημονικής έρευνας στις αγορές, οι νέες τάσεις στην παιδεία αλλά και η αλματώδης άνοδος του βιοτικού επιπέδου και του στυλ ζωής αριθμητικά τεράστιων κοινωνικών ομάδων υπήρξε μοναδικός στην σύγχρονη ιστορία.

Την ίδια ώρα ο γνήσιος σοσιαλισμός ψυχορραγούσε, η ευρωπαική σοσιαλδημοκρατία προσέκρουε στα ακίνητα εμπόδια των μεγάλων δημόσιων ελλειμμάτων, της ανασταλτικής για κάθε γρήγορη εξέλιξη κρατικής γραφειοκρατίας και στην στατικότητα ενός πνεύματος καχυποψίας απέναντι σε κάθε επαναστατικά καινούργιο. Ο «εφαρμοσμένος» σοσιαλισμός έχει πλέον εξευτελισθεί στα μάτια των λαών ενώ η σοσιαλδημοκρατία από μόνη της αποδείχθηκε ανίκανη να κρατήσει τις κοινωνίες σε εγρήγορση και την ευημερία σε υψηλά επίπεδα σε κάποιο βάθος χρόνου. Ακόμα και στην Σουηδία, όπου η ιδιότυπη καπιταλιστική σοσιαλδημοκρατία κυριαρχούσε για δεκαετίες, το αρμονικότερο σύστημα κοινωνικής ισορροπίας κατέρρευσε πνιγμένο σε ένα τέλμα κρατικίστικης ακινησίας και μεγάλων δημοσίων χρεών.

Τι ήταν όμως αυτό που τελικά δεν πήγε καλά και ο αγγλοσαξωνικός καπιταλισμός πνίγηκε σε ένα ωκεανό τραπεζικών χρεών και λειτουργικής αβεβαιότητας; Μια εξήγηση είναι πως δεν λειτούργησαν οι μηχανισμοί ελέγχου για την τήρηση των κανόνων των αγορών. Είτε οι υπαρκτοί ρυθμιστικοί μηχανισμοί ξεπεράστηκαν από την δυναμική των αγορών στον τομέα των χρηματοπιστωτικών προιόντων, είτε το ίδιο το κράτος επέβαλε συμπεριφορές παράκαμψης των κανόνων αυτών - στα άνευ εγγυήσεων χορηγούμενα στεγαστικά δάνεια.

Σε κάθε περίπτωση πάντως ο αδέσμευτος καπιταλισμός των αγγλοσαξωνικών χωρών δεν λειτούργησε δίχως και σκοτεινές όψεις. Η αλματώδης αύξηση των εισοδημάτων προκάλεσε και θεαματικές κοινωνικές ανισότητες. Μπορεί μεν η ανισότητα να μην είναι αντικειμενικά τόσο σοβαρό πρόβλημα εφ’ όσον συνοδεύεται από υψηλούς ρυθμούς ευημερίας (αν οι περισσότεροι λ.χ. μετακινηθούν από το 50 και το 100 στο 200, ποιο ακριβώς είναι το πρόβλημα αν κάποιοι λίγοι βρεθούν στο 250 η το 300;). Eφ’ όσον ουδείς στερείται, τι σημασία έχει αν κάποιος κερδίζει περισσότερα – για διαφορετική δουλειά βέβαια - από κάποιον άλλο;

Η μεγάλη ανισότητα όμως προκαλεί σοβαρές ψυχολογικές παρενέργειες. Με επιπτώσεις στο οικοδόμημα της κοινωνικής συνοχής. Είναι απαραίτητο λοιπόν ο καπιταλισμός της μετά την οικονομική κρίση εποχής να φροντίζει ώστε οι όποιες διαφορές εισοδημάτων – κάτι αναπόφευκτο σε ένα σύστημα ελεύθερων οικονομικών συναλλαγών – να συμπληρώνονται από σοβαρές και αποτελεσματικές κοινωνικές υπηρεσίες. Οταν η ανισότητα πλαισιώνεται από άθλια συστήματα υγείας, μια καταρρέουσα δημόσια τάξη και μια ανυπόληπτη παιδεία τότε ο κορμός της κοινωνίας κλυδωνίζεται και παραπαίει. Η συνοχή τότε δύσκολα μπορεί να εξασφαλισθεί και οι καταπιεσμένες μειοψηφίες θα βγούν πιθανότατα στους δρόμους.

Το μέλλον του καπιταλισμού λοιπόν βρίσκεται στην φροντίδα της κοινωνικής του φυσιογνωμίας. Που δεν συνδέεται άμεσα με το είδος των οικονομικών συναλλαγών. Στην Ελλάδα λ.χ. οι δαπάνες για κοινωνικούς στόχους (από τα ελεγχόμενα χαμηλά τιμολόγια της ΔΕΗ, την διάσωση με δημόσιο χρήμα χρεοκοπημένων ιδιωτικών επιχειρήσεων και τις επιδοτήσεις στην ακτοπλοία μέχρι τα κουπόνια του κοινωνικού τουρισμού, τις ενισχύσεις πολιτιστικών και ερευνητικών φορέων αλλά και την δωρεάν παιδεία – χώρια βέβαια τις καθαρές κοινωνικές δαπάνες για την υγεία, την πρόνοια και την ασφάλιση) είναι τεράστιες. Πνίγονται όμως στα γρανάζια μιάς απρόσωπης κι’ αναποτελεσματικής δημόσιας γραφειοκρατίας που μαζί με το άδικο και καθόλου ανταποδοτικό σύστημα φορολογίας προκαλούν το χάος της νεοελληνικής πραγματικότητας.

Εφ’ όσον θα συνεχίσουμε να ζούμε κάτω από ένα καπιταλιστικό σύστημα καλό θα είναι από τώρα να φροντίσουμε να το κάνουμε βιώσιμο, φιλικό για τους πολίτες και κοινωνικά αποτελεσματικό.

Πλήρες Άρθρο »

ΑΝΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΑΝΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ


ΘΑ ΚΑΤΑΦΥΓΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΗ ΤΩΝ WATCHMEN;

«Η πόλη πεθαίνει από λύσσα. Το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να σκουπίζω τους αφρούς από τα χείλη της; Ποτέ μην απελπίζεσαι. Ποτέ μην εγκαταλείπεις.»
Το ημερολόγιο του Ρόρσαχ - Watchmen


Προσπάθησα νηφάλια να εκτιμήσω τα προβλήματα που δημιουργούνται από τις αυθαίρετες επιθέσεις μασκοφόρων νεαρών σε μαγαζιά, πανεπιστημιακές συναθροίσεις και δημόσια πρόσωπα. Τα συμπεράσματά μου είναι ανησυχητικά. Με βάση την υπάρχουσα νομοθεσία, την γενικότερη στάση των αρχών και την απίστευτη ανοχή της παρανομίας από την κοινή γνώμη δεν υπάρχει πραγματική ασφάλεια για κανένα. Η αστυνομία από τα πράγματα δεν μπορεί να βρίσκεται παντού όλη την ώρα. Οι στόχοι των παρανόμων είναι στην πραγματικότητα άπειροι.

Αντικειμενικά κανείς δεν μπορεί να υπερασπίσει όλους αυτούς τους στόχους. Δίχως λαική συσπείρωση και άμεση κοινωνική κατακραυγή τα άτομα αυτά πάντα θα βρίσκουν καταφύγιο και η καταδίκη τους, ακόμη κι αν συλληφθούν, θα είναι αδύνατη.

Από την άλλη μεριά η ατομική αντίσταση στα έκτροπα αυτά είναι προβληματική. Η χειροδικία δεν αποτελεί από τα πράγματα λύση. Αφ’ ενός διότι προσβάλλει τον πολιτικό μας πολιτισμό. Αλλά και επειδή συνιστά παρανομία. Και δεν είναι προφανώς λύση η αντιμετώπιση της παρανομίας με άλλη παρανομία. Αυτό όμως σημαίνει πως ο πολίτης απαιτεί από το νόμιμα συντεταγμένο κράτος να τον προστατεύει. Διαφορετικά θα απαιτήσει λογικά αλλαγή των νόμων ώστε η προστασία του να περάσει σε άλλα χέρια. Ανάλογα με τις ατομικές του δυνατότητες και τα οικονομικά του μέσα αυτά θα μπορεί να είναι τα δικά του η εξουσιοδοτημένων από αυτόν ιδιωτικών φορέων που νόμιμα θα τον εκπροσωπούν.

Οι απόψεις αυτές πιθανότατα αρκετούς να τους ξενίζουν. Αλλά στην πραγματικότητα οι δυνατότητες που διαθέτουν οι πολίτες δεν είναι πολλές. Σύμφωνα με όσα είδαν τα φώτα της δημοσιότητας δημοσιογράφοι (επικριτικοί μάλιστα του συστήματος οι περισσότεροι αλλά και καυστικοί σχολιαστές όλων των άλλων), επιχειρηματίες, πρώην υπουργοί και ορισμένα παντελώς άγνωστα άτομα απασχολούν από δύο έως οκτώ αστυνομικούς για την προσωπική τους ασφάλεια. Με τους υπόλοιπους πολίτες τι γίνεται;

To κράτος, εφ’ όσον επιθυμεί να δικαιολογεί τον τίτλο αυτό, οφείλει να φροντίζει αποτελεσματικά για την ασφάλεια όλων. Διότι αν δεν είναι σε θέση να προσφέρει έστω αυτό (την ασφάλεια δηλ.) τότε στην πραγματικότητα δεν χρειάζεται. Ισως αυτός και να είναι ο στόχος των λεγομένων αντι-εξουσιαστών. Να δείξουν στον κόσμο την ανάγκη κατάργησης του κράτους. Μια και δεν είναι σε θέση να προσφέρει και τις πλέον στοιχειώδεις υπηρεσίες προς το κοινωνικό σύνολο.

Τι συμβαίνει λοιπόν όταν το κράτος δεν υπάρχει η δεν είναι σε θέση να σταθεί αποφασιστικά δίπλα στους πολίτες; Στην πρώτη περίπτωση οι τοπικές κοινότητες συγκεντρώνονται και επιλέγουν κάποιον η κάποιους στους οποίους αναθέτουν συλλογικά την ασφάλειά τους. Το παράδειγμα της αμερικανικής Δύσης είναι χαρακτηριστικό. Οι έποικοι εγκαθίστανταν τότε σε περιοχές που δεν υπήρχε κρατική οντότητα. Πρώτα πήγαν εκεί οι πολίτες και αργότερα ιδρύθηκε το κράτος. Ενδιαμέσως έπρεπε κάπως να διασφαλίσουν τις περιουσίες αλλά και την φυσική τους ύπαρξη. Δεν ήταν δυνατόν να δουλεύουν και να κοιμούνται με το όπλο στο χέρι (εξ’ ού και η παράδοση των αμερικανών με τα όπλα). Οι περισσότεροι δεν είχαν ίσως και την ικανότητα να τα χρησιμοποιούν με επιτυχία. Η λύση ήταν η μίσθωση των υπηρεσιών των ικανότερων πιστολέρο που σε πολλές περιπτώσεις κάποιοι απ’ αυτούς συνιστούσαν πραγματική απειλή για τις απομακρυσμένες κι’ ανυπεράσπιστες αυτές κοινότητες. Οι νέοι αυτοί «αστυνόμοι» προσέφεραν προστασία στον κόσμο έναντι υψηλών σχετικά αμοιβών και με ελάχιστους περιορισμούς στον τρόπο δράσης τους.

Η «προστασία» αποτελούσε από πολύ παλιά λοιπόν απόδειξη αποσύνθεσης η απουσίας του κράτους. Γι αυτό και είναι περίεργη η στάση των επίσημων αρχών στην Ελλάδα όταν συχνά αναφέρονται σε δολοφονίες η επιθέσεις με το σχόλιο πως αποτελούν «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» συμμοριών. Η ανοχή αυτή της παρανομίας δεν είναι παρά η άκρη του μίτου. Κι’ από ‘κεί ξεκινούν και τα υπόλοιπα. Που έχουν να κάνουν με την αδυναμία ουσιαστικά του κράτους, όταν υπάρχει, να επιβάλει την νομιμότητα. Είναι αυτονόητο πως στις περιπτώσεις αυτές δεν χωρούν επιλογές του είδους αμερικανικής Δύσης. Διότι κράτος υπάρχει. Και νόμοι υπάρχουν. Απλά, η αστυνομία δεν είναι σε θέση να τους εφαρμόσει.

Ποιος λοιπόν θα μας προστατεύσει από την απουσία προστασίας; Η επιλογή του εκτός νόμου τιμωρού η του αυτονομημένου πολίτη πλανάται έντονα στον αέρα. Ενας τρόπος είναι η οργανωμένη από πολίτες αντίδραση. Σε κάποιο βαθμό αυτό ήδη ισχύει. Υπάρχουν γειτονιές που αστυνομεύονται από ιδιωτικές εταιρίες με συμβολή οικονομική των κατοίκων στον Δήμο η στην εκλεγμένη εκπροσώπηση του οικοδομικού τετραγώνου. Στην Νέα Υόρκη ομάδες νεαρών, οι Angels, περιπολούν ακόμη στο μετρό προστατεύοντας τους επιβάτες από επιθέσεις, προσβολές και ληστείες.

Δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως ο ρόλος του πολίτη συνδέεται όχι μόνο με τον σεβασμό του νόμου αλλά και με την σύμπραξη στην εφαρμογή του. Δεν είναι δυνατόν να απαγορεύεται η και να τιμωρείται η «σύλληψη από πολίτες». Να μην ξεχνάμε πως και το Σύνταγμα απευθύνεται στον πατριωτισμό των πολιτών, δηλ. στην αντίδρασή τους, για την τήρηση των διατάξεών του. Και βασική ανάμεσά τους είναι η προστασία της ιδιοκτησίας. Εξυπακούεται πως η νομοθεσία οφείλει να αλλάξει. Δεν είναι δυνατόν ο μέσος έλληνας, όταν αντιδρά αμυνόμενος, να διώκεται αυτεπαγγέλτως. Και να εξαρτάται η ελευθερία του από την κρίση του δικαστηρίου. Κάτω από ένα καταιγισμό ύβρεων από αναρχικούς, στρατευμένους νομικούς και μαχητικές κοινωνικές μειοψηφίες. Και με την προβολή μάλιστα αγγελικών φωτογραφιών των εγκληματικών καθαρμάτων, από την εποχή σχεδόν που φορούσαν πάνες!!

Το σημερινό νομοθετικό πλαίσιο είναι ατελέστατο. Ο πολίτης ουσιαστικά δικαιούται να αντιδράσει δυναμικά, μοναχά αφού έχει πυροβοληθεί η μαχαιρωθεί. Και εφ’ όσον παραμένει ακόμη ζωντανός!! Η λογική επιβάλλει πως σε κάθε παραβίαση οικογενειακού η επαγγελματικού ασύλου η όποια βίαιη αντίδραση του πολίτη θα πρέπει να είναι νόμιμη και συνακόλουθα ατιμώρητη. Σε αντίθετη περίπτωση ο βιτζιλαντισμός (κρυφή ατομική εκδικητική δράση) δεν θα αργήσει να κάνει την εμφάνισή του. Στην προσπάθεια εξασφάλισης ευρύτερης κοινωνικής συνοχής και ασφάλειας, η ενδιάμεση παραβίαση των κανόνων μιάς συντεταγμένης, αλλά αδύναμης και απούσας, πολιτείας θα αποκτήσει σταθερά ηθικά θεμέλια. Όταν μάλιστα οι κοινωνικές συνθήκες (λ.χ. οικονομική κρίση) θα αρχίσουν να προκαλούν τριγμούς και αύξηση της εγκληματικότητας, οι πιέσεις για τέτοιες αντιδράσεις θα μεγαλώσουν.

Το αμερικανικό graphic μυθιστόρημα Watchmen του Alan Moore αποδομεί την λογική της αποτελεσματικής δήθεν έννομης τάξης και δικαιολογεί φιλοσοφικά την επιλογή της αυτοάμυνας και της εκδικητικής αυτοδικίας+. Πάνω απ’ όλα βρίσκεται ο ηθικός νόμος. Τον οποίο κανείς δεν δικαιούται ατιμώρητα να παραβιάζει. Η οργανωμένη έννομη τάξη σπάνια είναι σε θέση να αξιολογήσει τις παραβιάσεις του ανώτατου ηθικού νόμου. Η κατάσταση αυτή πλημμυρίζει οργή όσους επιμένουν να σέβονται τις επιταγές του. Και τους οδηγεί στην αυτόνομη δράση. Για την εξασφάλιση της απαραίτητης ισορροπίας.

Η επιβολή του δικαίου είμαι απαραίτητη. Όπως και η προστασία της κοινωνίας. Με κάθε κόστος. Που υπερβαίνει ακόμη και τις επιταγές του νόμου. Ο Ρόρσαχ λ.χ., ένας από τους βασικούς ήρωες - εκδικητές, διώκει τους παράνομους δίχως αναστολές και δεύτερες σκέψεις. Ακόμη και τον Οζυμάνδιας, ο οποίος προσπαθεί να υπονομεύσει την εικόνα των εκδικητών αυτών και να τους εξουδετερώσει για να μην υπάρξουν εμπόδια στα σχέδιά του. Που, σε μια κρίση μεγαλοφυίας, προκρίνουν το έγκλημα για την εξυπηρέτηση του μεγαλύτερου στόχου – που είναι η εξασφάλιση της επιβίωσης της κοινωνίας. Σε ένα Νιτσεικό παραλήρημα, όπου ο ανώτερος άνθρωπος, γνώστης της απόλυτης ηθικής αλήθειας, βλέπει το μέλλον σωστά και το σχεδιάζει. Ανεξάρτητα από το κόστος που η υλοποίηση του σχεδίου θα προκαλέσει Η παράβαση του νόμου λοιπόν δικαιολογείται από τους εκδικητές, αν πρόκειται να στηριχθεί το ευρύτερο οικοδόμημα της κοινωνικής ισορροπίας και δικαιοσύνης.

Η ηχώ προβληματισμών από σελίδες του Νίτσε, του Κάντ και του Κίρκεγκααρντ κατακλύζει τις σκέψεις και τα κίνητρα των watchmen. Αναδεικνύοντας ένα υπαρκτό πρόβλημα των ημερών μας. Που στην Ελλάδα πλέον έχει γίνει εντονότατο. Η έννομη τάξη ποδοπατείται. Οι αρχές είναι έκδηλα αδύναμες να προστατεύσουν τους πολίτες. Ο ηθικός νόμος τσαλακώνεται. Δεν θα πρέπει κάποιοι, κάπως, να αντιδράσουν;


+Βλ. χαρακτηριστικά την συλλογική έκδοση του μεγάλου βιβλιοπωλείου της Οξφόρδης Blackwell, με επιμελητή τον Mark D. White, Watchmen and Philosophy: A Rorschach Test. Wiley: 2009.

*www.andrianopoulos.gr

Πλήρες Άρθρο »