ΘΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΘΕΙ Η ΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΑ ΜΕΣΑ ΠΟΥ ΤΗΝ ΠΡΟΚΑΛΕΣΑΝ;

Δύο είναι τα χαρακτηριστικά του κλίματος που επικρατεί σχετικά με την οικονομική κρίση που, πραγματικά η φανταστικά σε ορισμένες περιπτώσεις -σαν προιόν βασικά του φόβου που καλλιεργούν τα ΜΜΕ - , κυριαρχεί στις ημέρες μας. Το ένα είναι η περίπου παγιωμένη βλακώδης συναίνεση πως ήσαν οι «ασύδοτες» αγορές και ο «άπληστοι» τραπεζίτες που την προκάλεσαν. Και το άλλο αφορά στην πεποίθηση πως μοναχά με το ξόδεμα δισεκ. από τα κρατικά ταμεία σε παροχές, δημόσιες επενδύσεις και εύκολα δάνεια μπορεί η κρίση αυτή να αναχαιτισθεί.

Είμαι απόλυτα σίγουρος πως και οι δύο αντιλήψεις είναι βαθύτατα λαθεμένες. Η δεύτερη, διότι από πουθενά δεν αποδεικνύεται πως οι βαριές εκταμιεύσεις δημόσιων πόρων στα μαύρα ταμεία της κρίσης φέρνουν το παραμικρό θετικό αποτέλεσμα. Κι επειδή είναι ολοφάνερο πως η μεθοδολογία που οδήγησε στην κρίση χρησιμοποιείται για κάποια πιθανή έξοδο από αυτή.

Από την άλλη μεριά, η κατεστημένη πιά αντίληψη για μια κρίση που προκλήθηκε από την ασύδοτη δήθεν λειτουργία ενός αρπαχτικού καπιταλισμού γυρίζει ουσιαστικά την οικονομία ανάποδα – με το κεφάλι δηλ. κάτω και τα πόδια επάνω. Επανειλημμένα έχω εξηγήσει γιατί την κρίση την προκάλεσαν οι μεγάλες κρατικές παρεμβάσεις στην αγορά στεγαστικών δανείων στις ΗΠΑ. Αντί απάντησης εισέπραξα αφορισμούς, από άσχετους ουσιαστικά με το θέμα, πως είμαι δογματικός σαν Σταλινικός κομμουνιστής!!

Παρακάτω λοιπόν είναι η γνώμη ενός πασίγνωστου και βραβευμένου αμερικανού οικονομολόγου, του Thomas Sowell (Upside Down Economics, Hoover Institute, 2009). Ελπίζω να μην κατηγορηθεί κι’ αυτός για δογματικό σταλινισμό από ντόπιους «ειδικούς». Με βάση τον ειδικό νόμο Community Reinvestment Act του 1977 , ισχυρίζεται ο Sowell, η λιγότερο ριψοκίνδυνη και περισσότερο σίγουρα επικερδής τραπεζική επιχείρηση στην Αμερική, τα στεγαστικά δάνεια, έγινε σάκος με φασόλια. Το ουσιαστικό σκεπτικό του νόμου υπήρξε πως οι γραφειοκράτες και οι πολιτικοί γνώριζαν καλύτερα από τους τραπεζίτες και τους ειδικούς στη στεγαστική πολιτική σε ποιούς και πως έπρεπε να εκδίδονται δάνεια τέτοιας μορφής.

Η ουσία του νόμου ήταν η υποχρέωση των τραπεζών να δίνουν δάνεια ανεξάρτητα από εγγυήσεις και την οικονομική επιφάνεια των ενδιαφερομένων δανειοληπτών. Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 το H.U.D., Department of Housing and Urban Development, επέβαλε στους δανειστές (Τράπεζες και Στεγαστικές Εταιρίες) την υποχρέωση να αποδεικνύουν με σκληρά στοιχεία πως ήσαν απόλυτα συνεπείς στις παραπάνω διατάξεις του νόμου. Αυτό που απαιτούσε το Υπουργείο Οικισμού (H.U.D) ήταν αποδείξεις πως δάνεια χορηγούνταν σε χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων δικαιούχους στο ύψος που το κράτος απαιτούσε ακόμη κι αν αυτό επέβαλε την εφαρμογή κριτηρίων «καινοτομικών κι’ αρκετά ελαστικών». Μάλιστα οι αρχές (της υποτιθέμενα ανεξέλεγκτης κι’ ασύδοτης αγοράς) άρχισαν να ασκούν αγωγές κατά των ιδρυμάτων που ενέκριναν δάνεια σε λευκούς υψηλών εισοδημάτων αντί για την δανειοδότηση μαύρων χαμηλών εισοδημάτων και άνευ ακόμη εγγυήσεων.

Η πορεία από εκεί και κάτω προς την οικονομική καταστροφή δεν ήταν δύσκολη. Τα δάνεια αυτά είχαν έμμεσα την εγγύηση των ελεγκτικών μηχανισμών του κράτους (Federal Agency for Housing Enterprise Oversight). Oι επενδυτικές τράπεζες τα ενέταξαν στα χρηματοπιστωτικά τους προιόντα κι’ άρχισαν να τα πωλούν σε ολόκληρη σχεδόν την υφήλιο σαν εγγυημένου περίπου εισοδήματος... Όταν έσκασε η στεγαστική φούσκα ήρθαν τα πάνω κάτω…

Κι όμως υπάρχουν φωνές σήμερα που επιμένουν πως η έξοδος από την κρίση δεν μπορεί παρά να είναι ίδια με την πολιτική με την οποία μπήκαμε σ’ αυτή. Να κρατικοποιήσουμε δηλ. τράπεζες μοιράζοντας δάνεια, μέσω κρατικών ουσιαστικά γραφειοκρατών, που κανένας λογικός τραπεζίτης δεν θα ενέκρινε λόγω αφερεγγυότητας του σχετικού δανειολήπτη. Καινούργια χρέη δηλ., νέες φούσκες κι άλλες χρεωκοπίες.

Πως βλέπουν ορισμένο μέσα από τέτοιες πολιτικές την έξοδο από την κρίση μου είναι αδύνατον να το καταλάβω. Αλλά η κοινή γνώμη είναι σχεδόν ήδη διαμορφωμένη. Και η καταστροφή περιμένει στη γωνία. Να κατασπαράξει πρώτους αυτούς με τις μεγαλύτερες ανάγκες. Που την φοβούνται και περισσότερο…

Πλήρες Άρθρο »

ΚΥΜΑΤΑ , ΠΛΗΘΗ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ

ΚΥΜΑΤΑ , ΠΛΗΘΗ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ

Εύκολα μπορεί κανείς να απηυδήσει από την ουσιαστική αδιαφορία και τον εξοργιστικό ωχαδερφισμό με τον οποίο η κοινωνία και οι πολιτικοί της ταγοί αντιμετωπίζουν την παγκόσμια οικονομική κρίση. Για την αριστερά, στις πολυποίκιλες εκδοχές της, τα πράγματα είναι σχετικά απλά. Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές κυβέρνησης και αντιπολίτευσης οδήγησαν τον τόπο στα σημερινά αδιέξοδα. Και η διέξοδος δεν είναι άλλη από την μοιρασιά παροχών σε όλους. Τον αν υπάρχουν χρήματα η όχι είναι αδιάφορο. Δεν θα κληθούν εξ’ άλλου ποτέ να κυβερνήσουν για να τα βρούν. Οσο για τις υποτιθέμενες νεοφιλελεύθερες πολιτικές της κυβέρνησης που μας οδήγησαν στα σημερινά αδιέξοδα, εγώ θυμάμαι πως η ΝΔ μου έδειξε την πόρτα της εξόδου από το 1994, και μου την έκλεισε κατάμουτρα και πάλι το 2004, ακριβώς επειδή ήμουνα νεοφιλελεύθερος!! Πως γίνεται μια κυβέρνηση, που αποδέχεται τις κρατιστικές ακρότητες στελεχών της – με κυρίαρχη την «ήπια προσαρμογή» καθώς και τον βερμπαλισμό της περίφημης «λαικής δεξιάς» - καθώς και πάμπολλες επιθετικές προτάσεις της Αριστεράς να κατηγορείται για ακραίο φιλελευθερισμό;

Αυτό μάλιστα που ποτέ μου δεν μπόρεσα να καταλάβω είναι πότε ακριβώς στην Ελλάδα κυριαρχούσε η απόλυτη ευημερία, το αποτελεσματικό κοινωνικό κράτος, η εύρυθμη δημόσια διοίκηση, η υψηλού επιπέδου υγεία και η αξιοκρατία; Και εμφανίσθηκε η «άκαρδη» πολιτική των αγορών ώστε όλα να τα κατεδαφίσει; Στο απλό αυτό ερώτημα, που έχω επανειλημμένα διατυπώσει, ουδέποτε πήρα σαφή και κατηγορηματική απάντηση. Αντίθετα, η μελέτη των δεδομένων της πολιτειακής μας πρακτικής με οδηγεί στο συμπέρασμα πως τα σύγχρονα ελληνικά αδιέξοδα και η δυσκαμψία σήμερα του οικονομικού μας συστήματος προέρχονται από τις υπαναχωρήσεις μιάς ένοχης για το πολιτικό της παρελθόν ελληνικής δεξιάς που απεμπόλησε ιδέες και αρχές αφομοιώνοντας – και προωθώντας βέβαια - πολλές αριστερές ιδεοληψίες και πολιτικές.

Αν λοιπόν η ελληνική οικονομία αντιμετωπίζει σοβαρότατα αδιέξοδα είναι επειδή ουδέποτε οι αρχές ενός σύγχρονου και κοινωνικά αποτελεσματικού (δημιουργώντας δηλ. και μοιράζοντας ευημερία) καπιταλιστικού συστήματος δεν μπόρεσαν να οικοδομηθούν και να ριζώσουν. Μέχρι και πριν λίγα χρόνια οι έννοιες τους κέρδους και του ανταγωνισμού ήσαν καταδικασμένες στην συνείδηση του μέσου έλληνα. Παρά τον πληθωρικό του ατομισμό και την θεοποίηση του προσωπικού κέρδους ο μέσος πολίτης, επηρεασμένος από τους Κνιτο-γαλουχημένους παράγοντες του δημόσιου διαλόγου, στράφηκε ενάντια στον επιχειρηματία, στο ρίσκο, στην αναγκαία ατομική επιλογή, στην αναζήτηση καινούργιων διεξόδων.

Η χώρα μετατράπηκε σε κοινωνία δημοσίων υπαλλήλων η σε ιδεολόγους του δημόσιου τομέα. Το δημόσιο, κατά γενική πεποίθηση, είναι πάντα καλύτερο από τους ιδιώτες. Θεωρητικά πάντοτε. Γιατί την ίδια ώρα οι ίδιοι πολίτες υποφέρουν από την αυθαιρεσία, την περιφρόνηση και την διαφθορά του δημόσιου τομέα. Επειδή όμως πιστεύουν πάντα σε ένα ιδεώδες κράτος με υπαλλήλους ξεφτέρια, έντιμους και ταπεινούς και σε πολιτικούς ικανούς, δίχως ελαττώματα και αδυναμίες καταφέρονται πάντα κατά των εκάστοτε πολιτικών. Χωρίς να διακρίνουν πως αυτοί αποτελούν δικές τους επιλογές. Πως αποτελούν το είδωλό τους στον καθρέφτη. Όπως σωστά λέχθηκε πρόσφατα, δεν υπάρχουν ένοχοι πολιτικοί και αθώος λαός.

Κοντολογής, το ελληνικό πρόβλημα είναι εσωτερικό. Και όχι εισαγόμενο από το εξωτερικό. Απλά, η διεθνής κρίση το κάνει φανερό. Να μην μπορούμε να το καλύψουμε. Να μην κρύβεται. Είμαστε τυχεροί που για τις Βρυξέλλες, είναι πολύ μεγαλύτερο το συλλογικό κόστος του να μας αφήσουν να καταρρεύσουμε από το να συνεχίζουν να μας συντηρούν. Αλλά είμαστε εμείς που οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα. Γιατί προφανώς θα έρθει η ώρα που η ανοχή και η υπομονή θα στερέψουν. Αλλά εγκλωβισμένες στις ντόπιες ιδεοληψίες οι ηγεσίες μας έχουν σηκώσει τα χέρια. Και εκστομίζουν κοινοτοπίες. Υποσχόμενοι οι μεν και σχεδιάζοντας και πάλι να δανεισθούν οι δε. Δίχως έμπνευση, νέες ιδέες και πολιτικές καινοτομίες.

Η κρίση, υποστηρίζουν αυτοί που καταλαβαίνουν, δεν λύνεται με συνταγές άμεσης δράσης. Απαιτεί μεταρρυθμίσεις που απομακρύνουν τα εμπόδια στην λειτουργία των αγορών, ενθαρρύνουν το ξεκίνημα νέων επιχειρήσεων με λίγη γραφειοκρατία και προοπτικές κέρδους, χαμηλώνουν και σταθεροποιούν τους φόρους, περιορίζουν τον δημόσιο τομέα. Με άλλα λόγια το πρόβλημα δεν είναι άμεσης δράσης. Δεν είναι σαν τον πονοκέφαλο που περνάει με μερικές ασπιρίνες. Αλλά μάλλον σαν κρίση καρδιακής ανεπάρκειας, που απαιτεί αλλαγή συνηθειών και στην διατροφή αλλά και στην στάση ζωής. Απαιτούνται λοιπόν ηγεσίες με μεγάλο όραμα και αντοχή υπομονής στις αντιδράσεις και στις κακουχίες. Είναι απαραίτητες οι συγκρούσεις με μηχανισμούς υπονόμευσης η παρεμπόδισης της ανάπτυξης είτε αυτοί είναι νομικοί αλλά θεσμικά πλέον ξεπερασμένοι (ο καθένας λ.χ. μπορεί να τιναξει στον αέρα μια επένδυση προσφεύγοντας στο Συμβούλιο Επικρατείας ζητώντας ασφαλιστικά μέτρα κι ενταφιάζοντας το όποιο ενδιαφέρον του χρηματοδότη για το έργο. Οι άνθρωποι αυτοί θα πρέπει να υφίστανται συνέπειες οικονομικές σοβαρότατες στην περίπτωση που χάσουν την υπόθεση) είτε πολιτικά υποκινούμενοι για την εξυπηρέτηση ανεδαφικών ιδεοληψιών. Πιθανότατα αυτός που θα βάλει τις βάσεις για την εξυγίανση της ελληνικής οικονομίας και την απελευθέρωσή της από τα δεσμά της υπανάπτυξης δύσκολα θα κερδίσει τις επόμενες βουλευτικές εκλογές. Με τέτοιο προσανατολισμό οφείλει να κυβερνήσει.

Μέσα στην αναταραχή που μαστίζει τις διεθνείς οικονομίες τα πράγματα για την Ελλάδα δεν είναι απελπιστικά άσχημα. Το πρώτο και κύριο θέμα είναι η ψυχολογία. Η κοινή λαική αντίληψη για την δυνατότητα εξόδου από την κρίση μπορεί ουσιαστικά να βοηθήσει στην πραγματοποίηση αυτού του στόχου. Εφ’ όσον πιστέψουν στους ηγέτες τους οι πολίτες είναι δυνατόν να προκαλέσουν το ξεκίνημα του μεγάλου βήματος προς τα εμπρός. Όπως περιέγραψε με επιτυχία ο James Surowiecki το 2004 στο σημαντικό του βιβλίο The Wisdom of Crowds: Why the Many Are Smarter Than the Few and How Collective Wisdom Shapes Business, Economies, Societies and Nations η κοινή συνισταμένη των εκτιμήσεων των μελών ενός πλήθους είναι πολύ κοντύτερα στην πραγματικότητα από τις απόψεις του κάθ’ ενός απ΄ αυτούς χωριστά. Εφ’ όσον το πλήθος λοιπόν συσπειρωθεί πίσω από ένα στόχο η υλοποίησή του είναι πολύ πιο πιθανή. Αν δεν πεισθεί μια σημαντική λαική πλειοψηφία η επιτυχία είναι πολύ συζητήσιμη. Για την Ελλάδα βέβαια με την εκτεταμένη επιρροή των αριστερών ιδεοληψιών το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σοβαρό. Η προσπάθεια όμως πρέπει να γίνει.

Με βάση την περιγραφή που είχε κάνει ο Ralph Nelson Elliott (Nature’s Law: The Secret of the Universe) σχετικά με τα κίνητρα που ωθούν μεγαλειώδεις εξελίξεις είναι φανερό πως όλα τα γεγονότα που εμφανίζονται σαν αποτελέσματα ανθρώπινων κοινωνικοοικονομικών επαναλαμβάνονται σαν παρόμοια και σταθερά επαν-επερχόμενα κύματα συγκεκριμένου αριθμού και συχνότητας. Ο Elliott χρησιμοποίησε το μοντέλο του για να εξηγήσει κυρίως την πορεία των χρηματιστηριακών αξιών (βλ. R.N. Elliott's, 'The Basis of the Wave Principle,' Οκτώβριος 1940). Τα γενικότερα όμως οικονομικά φαινόμενα εύκολα μπορούν να μπούν κάτω από την κατηγορία των «κυματισμών» του.

Οι αλλαγές εμφανίζονται, ισχυρίζεται ο Elliott, κάθε πέντε μεγάλους κυματισμούς και τρείς μικρότερους. Αυτοί όλοι εκφράζουν μια τάση. Ανοδική η καθοδική. Ανασύνταξης η κατάρρευσης. Ευημερίας η κρίσης. Ανάμεσά τους, 3 κύματα εκφράζουν κίνητρα δράσης και 2 κυματισμούς διόρθωσης. Ετσι, το στοιχείο της κοινής δράσης σε ένα πλαίσιο μαζικής κινητοποίησης φέρνει αποτελέσματα παρά τις υπαναχωρήσεις (κύματα διόρθωσης) που θα υπάρξουν. Αισιοδοξία λοιπόν μπορεί να υπάρξει. Ανεξάρτητα από την εύλογη κριτική που το μοντέλο του Elliott έχει υποστεί.

Προυπόθεση όμως είναι η παρουσία ηγεσιών με δύναμη, όραμα και χαρακτήρα αυταπάρνησης. Που να εμπνεύσουν λαικές συμμαχίες για την προώθηση ριζοσπαστικών αλλαγών. Και να επιμένουν να προχωρούν μπροστά. Ανεξάρτητα από δυσκολίες και αντιδράσεις. Τότε οι αναπόφευκτες αλλαγές των δεδομένων (κυματισμοί ανασύνταξης) θα τους βρούν έτοιμους να εκμεταλλευτούν άμεσα τις θετικές νέες συνθήκες.

Εχουμε τα κότσια για μια τέτοια πορεία;

Πλήρες Άρθρο »

Σχόλια Επικαιρότητας

                                                   Σχόλια Επικαιρότητας

                   ΝΑ ΞΕΣΗΚΩΘΟΥΝ ΟΙ ΦΟΡΟΛΟΓΟΥΜΕΝΟΙ

Πόσο ακόμη θα υπομείνουμε τον ρόλο του πειθήνιου υποζυγίου; Ωστε αδίστακτα οι εκάστοτε κυβερνώντες να βάζουν βαθειά το χέρι στην τσέπη μας για να μοιράσουν το βιός μας σ' αυτούς που κάθε φορά αποφασίζουν να ευνοήσουν; Αυτή η υποτέλεια του πολιτικού συστήματος που σκύβει το κεφάλι στους αγρότες, ονοματίζοντας σαν δίκαια αιτήματα παράλογα και άδικα, είναι εξωφρενική. Σύντομα θα κληθούμε όλοι εμείς, οι υπόλοιποι φορολογούμενοι, να πληρώσουμε την αναπλήρωση εισοδήματος των αγροτών που έπαιξαν καθαρά κερδοσκοπικά με την προοπτική μεγάλης αύξησης της τιμής εφέτος των δημητριακών και του σταριού, και έχασαν. Γιατί δεν θα πρέπει να πληρώσουμε για την αναπλήρωση του εισοδήματος όσων έχασαν στο χρηματιστήριο, όσων ζημιώθηκαν από την κάμψη του τουριστικού ρεύματος κι' αυτών που μένουν δίχως δουλειά απολυόμενοι από τις επιχειρήσεις στις οποίες δούλευαν και οι οποίες βάζουν λουκέτο;

Είναι επιτακτική ανάγκη πλέον να οργανωθούν οι φορολογούμενοι για να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους. Δεν είναι δυνατόν οι πολιτικοί αυθαίρετα να επιβαρύνουν τον προσωπικό προυπολογισμό του κάθε πολίτη με βάση τις εκλογικές τους ανάγκες. Οι φόροι θα πρέπει να υπακούουν σε κάποια στοιχεία λογικής. Κανένας φόρος δεν θα πρέπει να επιβάλεται δίχως ανταποδοτική κρατική δράση για την κάθε επιβάρυνση. Σε άλλες χώρες το ερώτημα δεν είναι 'τι φόρους πληρώνεις;' Αλλά ποιά είναι η 'κοινωνική σου συνεισφορά'. Καλό θα είναι αυτό να το συνειδητοποιήσουν οι πολιτικές μας ηγεσίες. Ο άμεσος φόρος είναι η κοινωνική προσφορά του καθενός. Δεν είναι δυνατόν αυτοί που συνεισφέρουν να μην ακούγονται. Και συχνά - πυκνά αυτοί που σεν συνεισφέρουν να ευνοούνται και να αποφασίζουν. Επειδή αυθαιρετούν, πιέζουν και καμιά φορά εκβιάζουν.

Μιά 'κίνηση πολιτών λοιπόν ενάντια στην άδικη φορολογία' αποτελεί ουσιαστική κοινωνική ανάγκη. Ολοι οφείλουμε να συσπειρωθούμε γύρω της. Για να δώσουμε μάχες για μια καλύτερη και περισσότερο ευαίσθητη κοινωνία. Για να σταματήσουν οι αυθαιρεσίες. Και να εμπεδωθεί ένα κλίμα ευθύνης των δημοσίων ανδρών. Για να σωθεί τελικά ο τόπος. Η ανταπόκριση του κόσμου σ' αυτό το κάλεσμα θα δείξει αν πραγματικά αξίζουμε για κάτι καλύτερο.

ΠΑΡΑΒΙΑΣΤΕ ΤΟΝ ΝΟΜΟ, ΘΑ ΔΙΚΑΙΩΘΕΙΤΕ!!

Οι αγρότες κλείνουν τους δρόμους κόβοντας την Ελλάδα στα δύο. Ζητώντας από την κυβέρνηση αποζημιώσεις για το εισόδημα που χάνουν εξ αιτίας κατά βάση των οικονομικών εξελίξεων και της διεθνούς κρίσης. Οταν πριν από εννέα περίπου μήνες οι τιμές των αγροτικών προιόντων, λόγω της τεράστιας ζήτησης από  Κίνα και Ινδία αλλά και των εξελίξεων στο μέτωπο του πετρελαίου, είχαν εκτοξευθεί στα ύψη δεν θυμάμαι τους αγρότες να είχαν προθυμοποιηθεί να μοιράσουν τα κέρδη τους με όλους εμάς τους υπόλοιπους φορολογούμενους.

Τα αιτήματά τους σήμερα είναι εξωφρενικά. Με ποιά λογική οι υπόλοιποι έλληνες, που υποφέρουν βαθύτατα και από την άθλια οικονομική κατάσταση της χώρας αλλά και από την επικείμενη γενικότερη κρίση, θα σηκώσουν το βάρος συντήρησης του εισοδήματος μιάς και μόνο κοινωνικής ομάδας. Η κυβέρνηση όμως πρόθυμα υποχωρεί. Στοχεύοντας προφανώς στην εξαγορά ψήφων.  Δεν ανέχεται απλά τις παρανομίες του κλεισίματος δρόμων και διακοπής των συγκοινωνιών. Αλλά επιβραβεύει τους παρανομούντες γεμίζοντάς τους δώρα παροχών και πολυποίκιλων οικονομικών ενισχύσεων.

Γιατί αύριο να μην βγούν στο δρόμο έμποροι, ελεύθεροι επαγγελματίες και μισθωτοί (ιδιαίτερα μάλιστα οι απολυόμενοι) απαιτώντας αποκατάσταση του εισοδήματος που χάνουν λόγω της κάμψης της ελληνικής οικονομίας. Μόνο αν είναι ανόητοι και με αδύναμες ηγεσίες δεν θα κινητοποιηθούν. Εκεί οδηγεί η ανοχή της παρανομίας και η επιβράβευση της αυθαιρεσίας.

Ο  ΕΞΟΛΟΘΡΕΥΤΗΣ

Σε πρόσφατο σχόλιό του στο Βήμα ο δημοσιογράφος Αντώνης Καρακούσης αποκάλυψε τις δύο κυρίαρχες τάσεις σε ολόκληρο τον κόσμο για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης. Η μιά, η επονομαζόμενη «σκουπιδιάρα», προβλέπει την οικονομική ενίσχυση των Τραπεζών με λεφτά των φορολογούμενων ώστε να ανταποκριθούν με επιτυχία στις πιέσεις που υφίστανται.  Τον λογαριασμό βέβαια στην περίπτωση αυτή τον πληρώνουν οι φορολογούμενοι. Που καλύπτουν τις ζημιές ενώ βέβαια ποτέ δεν υπήρχε περίπτωση να μετείχαν στα χαμένα κέρδη. Η άλλη τάση αποκαλείται «εξολοθρευτής». Και προβλέπει την εγκατάλειψη των Τραπεζών στην τύχη τους και το ξεκαθάρισμα της κατάστασης από τις αγορές. Βέβαια, αυτό θα έπρεπε να είχε ήδη γίνει. Πριν πληρωθούν τόσα δισεκ. σε όλο τον κόσμο σε διάφορα πιστωτικά ιδρύματα για την, ανέφικτη όπως αποδεικνύεται,  διάσωσή τους.  Ο κ. Καρακούσης προτείνει και το Σουηδικό μοντέλο. Που προβλέπει κρατικοποίηση των Τραπεζών και διοίκησή της από το κράτος. Δεν φαίνεται όμως από πουθενά πως η επιλογή αυτή θα είναι περισσότερο αποτελεσματική.

Εγώ από την αρχή επέμενα στην μέθοδο του «εξολοθρευτή».  Και γινόμουνα αντικείμενο έντονης κριτικής. Τώρα που οι περισσότεροι αναγνωρίζουν πως αυτή θα ήταν η σωστότερη λύση, είναι ήδη κάπως αργά. Αλλά αναπόφευκτα προς τα εκεί θα οδηγηθούμε. Διότι δίχως τις ελεύθερες αγορές ποτέ δεν θα κατορθώσουμε να ανακάμψουμε.

ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΦΤΗΝΙΑ

Στην περίοδο των παχέων αγελάδων του διεθνούς καπιταλισμού η μόνιμη επωδός των αριστερόφρονων σχολιαστών και δημοσίων προσώπων ήταν η καταδίκη του καταναλωτισμού και της «ασυδοσίας» των ανεξέλεγκτων αγορών. Μέσα στο κλίμα αυτό, η αλματώδης άνοδος των τιμών σε όφελος «κερδοσκόπων και αδίστακτων επιχειρηματιών» συνιστούσε τον ουσιώδη εχθρό των λαικών εισοδημάτων και ονείρων. Ο επάρατος νεοφιλελευθερισμός προκαλούσε δυστυχία, ανέχεια και κοινωνικά αδιέξοδα.

Ουδείς ποτέ σκέφθηκε να επισημάνει πως για να ανεβαίνουν οι τιμές και τα προιόντα να πωλούνται, προφανέστατα υπήρχαν χρήματα και πρόθυμοι πολίτες να τα ξοδέψουν. Άλλο ζήτημα βέβαια αποτελούσε το γεγονός πως τα περισσότερα από τα χρήματα αυτά ήσαν «μαύρα», αδήλωτα και, σαν συνέπεια, αφορολόγητα. Γι αυτό και η σχέση υψηλού κόστους ζωής και χαμηλότατων δηλουμένων εισοδημάτων έστελνε τον κόσμο στην κατανάλωση αντί για τα νεκροταφεία. Διότι συνιστά πραγματικό ιατρικό θαύμα η πλειοψηφία των πολιτών να δηλώνει ετήσια συνολικά εισοδήματα κοντά στα 6 - 7.000 ευρώ και να συνεχίζει με υγεία να επιβιώνει (!)


Μετά την πρόσφατη οικονομική κρίση ο καταναλωτισμός υποτίθεται πως συγκλονίζεται και οι τιμές καταρρέουν. Αντί όμως για πανηγυρισμούς οι ίδιοι παράγοντες εξακοντίζουν και πάλι ριπές έντονης κριτικής. Το πρόβλημα την φορά αυτή είναι η υπερβολική φτήνια. Που απειλεί την επιβίωση των επιχειρήσεων και την απασχόληση. Οι αγρότες ξεσηκώνονται γιατί είναι χαμηλές οι τιμές. Δεν υπάρχουν χρήματα. Ο κόσμος δεν αγοράζει ανεξέλεγκτα. Οι τιμές πέφτουν.
Η ακρίβεια λοιπόν ήταν σαφέστατα προιόν μαύρου χρήματος και άπληστου καταναλωτισμού. Οι επικριτές του καπιταλισμού θα έπρεπε τώρα να είναι ικανοποιημένοι. Γιατί διαμαρτύρονται;

 

Πλήρες Άρθρο »

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΟΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΟΙ  ΜΕ  ΤΗΝ  ΚΡΙΣΗ

Δεν έχουν τελειωμό οι αναλύσεις για τα αίτια τις οικονομικής κρίσης που έχει χτυπήσει σχεδόν ολόκληρη την υφήλιο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι όμως η αντιμετώπισή της. Kαι για να φθάσει κάποιος στην θεραπεία είναι απαραίτητο να κάνει σωστή διάγνωση του προβλήματος. Δεν μας ενδιαφέρει δηλ. τόσο πολύ το γιατί, αλλά το τι ακριβώς συμβαίνει.

Είναι φανερό πως η διάγνωση συνεχίζει να είναι ατελής. Ουδείς γνωρίζει ακριβώς την έκταση του προβλήματος. Ο Πρόεδρος Ομπάμα πρόσφατα πληροφόρησε τον Γάλλο Πρόεδρο Σαρκοζί πως η κατάσταση είναι χειρότερη από τις αρχικές εκτιμήσεις. Δεν πληροφορηθήκαμε όμως ποτέ πόσο χειρότερη είναι. Και που εμφιλοχωρούν ακριβώς τα σημαντικά καινούργια προβλήματα.

Το βασικό ερώτημα έχει να κάνει με τις Τράπεζες και την ρευστότητα. Πολλά έχουν ειπωθεί και γραφεί για το ζήτημα αυτό. Ουδείς όμως με ασφάλεια και σιγουριά δείχνει έτοιμος να αναλάβει την ευθύνη της απόλυτης αποτύπωσης του προβλήματος. Εχουν τόσο πολλαπλασιάσει οι πιστωτικοί οργανισμοί, με χρηματοπιστωτικά ευρήματα και καθαρά λογιστικούς τρόπους, το χρήμα που είχαν στην διάθεσή τους ώστε σήμερα να είναι παντελώς αδύνατον να εκπληρώσουν υποχρεώσεις που έχουν αναλάβει να διεκπεραιώσουν; Και σε ποιά έκταση αυτό συμβαίνει; Αν καλύπτει το σύνολο σχεδόν των εμπορικών Τραπεζών τότε η συνολική κατάρρευση είναι προ των πυλών. Και τα διάφορα προγράμματα οικονομικής αιμοδοσίας που προώθησε αρχικά η Ουάσιγκτον και ακολούθησαν το Λονδίνο, οι Βρυξέλλες και άλλες ευρωπαικές πρωτεύουσες (και εκτός ΕΕ, όπως η Μόσχα) μάλλον έκαναν περισσότερο κακό παρά καλό.

Η πραγματικότητα τότε θα είναι πως καλά χρήματα πετάχθηκαν στην μαύρη τρύπα που είχαν δημιουργήσει με κακά χρήματα τα θαλασσοδάνεια των επενδυτικών Τραπεζών. Οι οικονομίες έτσι αναποτελεσματικά στεγνώνουν και η όποια ρευστότητα θα είναι αδύνατον να αποκατασταθεί. Οπως σωστά αναφέρει σε σχετικό του άρθρο στον Economist o Edward Carr, η χρηματοπιστωτική λειτουργία των αγορών δημιούργησε την ευημερία των τελευταίων 25 ετών. Και δεν είναι, κατά συνέπεια, δυνατόν να καταργηθεί. Μπορεί όμως να προκάλεσε στην υφήλιο ολόκληρη μιά συγκλονιστική παλινδρόμηση που ουδείς ακόμη γνωρίζει σε τι βραχώδεις και αφιλόξενες ακτές είναι δυνατόν να την οδηγήσει.

Το κεντρικό πρόβλημα κάθε προσπάθειας αντιμετώπισης των προβλημάτων και οικοδόμησης κάποιας πολιτικής ανάκαμψης , ακόμη και σε στιγμές όπως οι τωρινές που δεν έχουμε απόλυτη γνώση του προβλήματος, οφείλει να ξεκινήσει από τα ουσιώδη. Και αυτά δεν είναι άλλα από την εξασφάλιση της στοιχειώδους κοινωνικής συνοχής μέσα από πολιτικές καταπολέμησης της ανεργίας.

Η εκτίμησή μου είναι πως τα παλιά Κευνσιανά μοντέλα, στα οποία σχεδόν όλοι προστρέχουν, δεν θα αποδώσουν. Διότι έχουν μεταβληθεί κάποια ουσιαστικά δεδομένα. Δεν υπάρχει λ.χ. το χαμηλο-αμοιβόμενο τεράστιο αγροτικό ανθρώπινο δυναμικό που πλημμύρισε μετά τον πόλεμο την βαριά βιομηχανία και συνέβαλε στην αναμόρφωση των οικονομιών. Σήμερα στις περισσότερες χώρες ο πληθυσμός είναι κατά βάση αστικός, σε μεγάλο βαθμό απεξαρτημένος από την βαριά βιομηχανία και απασχολούμενος είτε στις υπηρεσίες είτε σε τομείς της λεγόμενης νέας οικονομίας. Οι δημόσιες δαπάνες που κατευθύνονται σε έργα υποδομής δύσκολα θα μπορέσουν να δώσουν διέξοδο σε ανθρώπους που είναι σχεδόν αδύνατον να απασχοληθούν σε τέτοιας μορφής εργασίες.

Μιά πρώτη λύση θα ήταν η συνεργασία με τοπικούς φορείς που σε κάθε περίπτωση θα είναι σε θέση να αξιολογήσουν ευκολότερα το διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό, τις διαθέσεις και την επαγγελματική του εξειδίκευση καθώς τις όποιες σχετικές ανάγκες υπάρχουν. Ενισχύοντας λοιπόν οικονομικά σχετικές επιχειρηματικές πρωτοβουλίες των ίδιων των πολιτών ίσως να έδινε μιά πρώτη διέξοδο στα προβλήματα - ιδιαίτερα της ανεργίας. Ενα άλλο ενδεχόμενο θα ήταν η παράκαμψη των Τραπεζών και η απ’ ευθείας χρηματοδότηση – δανειοδότηση επιχειρηματικών πλάνων των πολιτών. Μιά τέτοια κίνηση θα εξασφάλιζε την ύπαρξη ρευστότητας στις αγορές, θα περιόριζε σε πρώτη φάση την ανεργία και τελικά θα αναζωογονούσε τις χρηματοπιστωτικές λειτουργίες των διαφόρων οικονομιών.

Κοντολογής, λύσεις εύκολες δεν υπάρχουν. Ο κίνδυνος που εμφιλοχωρεί είναι η καταφυγή σε έναν ανεμπόδιστο κρατισμό που βέβαια θα διογκώσει, αντί να θέσει κάτω από έλεγχο, τα προβλήματα. Για χώρες βέβαια όπως η Ελλάδα, όπου ο κρατισμός κυριαρχεί στο αξιακό στερέωμα όλων σχεδόν των κοινωνικών στρωμάτων, η αντίσταση στην τάση να παρέμβει το δημόσιο για να λύσει τα προβλήματα θα είναι εξαιρετικά δύσκολη.

Το μέλλον θα εξαρτηθεί από την δυνατότητα των ηγεσιών να αποτυπώσουν καινούργιες πολιτικές δίχως να υποκύψουν στην εύκολη, και καθ’ υπόθεση αποτελεσματική, επιλογή της εκτεταμένης κρατικής παρέμβασης.


*Δ/ντής Ινστιτούτου Διπλωματίας – Αμερικ. Κολλέγιο Ελλάδος

Πλήρες Άρθρο »