Μια αποκαλυπτική ματιά στον ελληνικό αντί-αμερικανισμό

Μια αποκαλυπτική ματιά στον ελληνικό αντί-αμερικανισμό

 

Μια αποκαλυπτική ματιά στον ελληνικό αντί-αμερικανισμό
Από τον Ανδρέα Ανδριανόπουλο - http://www.andrianopoulos.gr
Μετάφραση στα ελληνικά Γιώργος Τσοπανάκης

Παρουσίαση του βιβλίου του Ιωάννη Δ. Στεφανίδη , Αναδεύοντας το ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΘΝΟΣ: Πολιτική Κουλτούρα, αλυτρωτισμός και αντί-αμερικανισμός στη μεταπολεμική Ελλάδα, 1945-1967. [ STIRRING THE GREEK NATION: Political Culture, Irredentism and Anti-Americanism in Post-War Greece, 1945-1967. Aldershot: Ashgate Publishers, 2007 ]

Ο Robert Kagan αρκετές φορές έχει εκφράσει απόψεις που δεν ταιριάζουν με τις προσωπικές μου σκέψεις όσον αφορά το τρόπο που εξελίσσονται τα γεγονότα. Ειδικότερα οι απόψεις του εναντίον τις Ρωσίας οι οποίες ρίχνουν λάδι στη φωτιά όλων εκείνων των παροικούντων κινδυνολογων της Ουάσινγκτον και επίσης χρησιμοποιούνται από όλους αυτούς που δηλώνουν κατ επάγγελμα Κρεμλινολόγοι της μετά-Γέλτσιν εποχής. Αυτό με ενοχλεί και το θεωρώ ως πολιτικά κατευθυνόμενο και άδικο .Το βασικό του σκεπτικό , ότι δηλαδή η Ιστορία δεν έχει τελειώσει και μάλιστα επιστρέφει με μια εκδικητική ροπή [ Τhe Return of History and the End of Dreams , New York : Alfred Knopf , 2008 ] είναι σωστά δομημένο και δικαιολογημένο. Η Ιστορία ποτέ δεν πέρασε στο παρασκήνιο. Το αντίθετο μάλιστα , ο ρόλος της υποτιμήθηκε προσωρινά εξαιτίας της πτώσης του υπαρκτού σοσιαλισμού. Οι βασικές τάσεις του εθνικισμού , του φυλετικά προερχόμενου ρατσισμού και των ισχυρών τάσεων αλυτρωτισμού παραμονεύουν τόσο επίκαιρες όσο ήταν πάντα.

Η ελληνική νοοτροπία αποτελεί σήμερα ένα ζωντανό παράδειγμα των απόψεων του Kagan. Ως μια θεσμοθετημένη Δημοκρατία , μέλος του ΝΑΤΟ και πλήρης εταίρος της ΕΕ , η Ελλάδα δεν θα έπρεπε να κατέχεται από φοβίες εθνικής ταυτότητας και από το συναίσθημα της περικύκλωσης από τις χώρες του πρώην Συμφώνου της Βαρσοβίας. Γίνεται γρήγορα σαφές ότι η Eλλαδα διακατέχεται από βαθείς πεποιθήσεις 'θυματο-ποίησης' καθώς και από ανησυχία ότι μια μελλοντική επίθεση από εχθρικούς γείτονες θα μπορούσε ανά πάσα στιγμή να εκδηλωθεί. Οι πολιτικοί ηγέτες ζητούν επαγρύπνηση έναντι πιθανών διεκδικήσεων επί των εθνικών δικαιωμάτων της εδαφικής ακεραιότητας. Η Εκκλησία προειδοποίησε εναντίον της παγκοσμιοποίησης που έχει ως στόχο να ανατρέψει το χαρακτήρα του έθνους και την εθνική ταυτότητά . Η κυκλικότητα της Ιστορίας γίνεται πέρα από κάθε αμφιβολία η νέα πολιτική πραγματικότητα.

Είναι αναμενόμενο ότι το βιβλίο του καθηγητή κ. Στεφανιδη θα προκαλέσει αναταραχή στην Ελλάδα όταν γίνει ευρέως γνωστό . Ανατρέποντας πολλές πολιτικά ορθές πολιτικές παραδοχές το βιβλίο 'Stirring the Greek Nation' αποκαλύπτει πολλά γεγονότα που αγνοούνται από πολλές προβεβλημένες αυθεντίες στην Ελλάδα. Ιχνηλατώντας τις ρίζες του μεταπολεμικού ελληνικού αλυτρωτισμού και παραθέτοντας τις ρίζες αυτές έναντι της στάσης του αντιαμερικανισμού , η μελέτη αποκαλύπτει τις δυσάρεστες αλήθειες για τα αισθήματα του εθνικισμού που καταπιέζονται και την επιθετικότητα της Ελλάδος που εκφράζεται προς τα έξω.

Είναι προφανές ότι η πρόσφατη περιπλοκή σχετικά με το αδιέξοδο ανάμεσα στην Ελλάδα και την αποκαλούμενη Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας [ F.Y.R.O.M.] έδωσε το κίνητρο στο συγγραφέα για να εξερευνήσει την ελληνική εθνική ψυχή. Αυτό που ανακάλυψε δεν ήταν ευχάριστο . Από την ίδρυση του σύγχρονου ελληνικού κράτους η επίσημη ανάγνωση της ιστορίας καλλιεργεί πεποιθήσεις περί φυλετικής υπεροχής της Ελλάδας και άδικης μεταχείρισης από τους γείτονες και Μεγάλες Δυνάμεις προς την Ελλάδα. Η Ιστορική πραγματικότητα κατασκευάστηκε από εθνοκεντρικούς συγγραφείς όπως ο Παπαρρηγόπουλος και μαρξιστές ιστορικούς όπως ο Σβορώνος ώστε να αναπαριστά ένα ενιαίο έθνος που επέκτεινε σε μια αδιάσπαστη γραμμή από την κλασική αρχαιότητα έως σήμερα και ως έθνος αποτελεί θύμα των παγκόσμιων καπιταλιστών και τον τοπικών ιμπεριαλιστών.

Αναπόφευκτα, μια κουλτούρα 'θυματο-ποίησης' αναπτύχθηκε απεικονίζοντας το έθνος ως στόχο σχεδίων ανατροπής . Είναι ενδεικτικό της ιδιοσυγκρασίας του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού ότι στη γλώσσα της εξωτερικής πολιτικής , οι πολιτικές επιδιώξεις δεν αποκαλούνται εθνικά συμφέροντα αλλά εθνικά δικαιώματα. Υπονοώντας φυσικά ότι η ιστορία έχει αναθέσει ορισμένα αναφαίρετα δικαιώματα στους Έλληνες αποκλειστικά. Αυτό σημαίνει ότι οι Έλληνες, κατά συνέπεια, δεν μπορεί να είναι λάθος. Οποιαδήποτε αποτυχία μπορεί να έχουν υποστεί στη μετα-επαναστατική ιστορία δεν μπορεί να θεωρηθεί ως το αποτέλεσμα των κακών πολιτικών ή ελαττωματικών αποφάσεων. Πρέπει να είναι το αποτέλεσμα των ξένων συνωμοσιών ή το προϊόν ύπουλων πράξεων από αυτόχθονες ανίκανους ή προδότες.

Οι 'Ελληνες ισχυρίζονται ότι ποτέ δεν είχαν επεκτατικά σχέδια εναντίον οποιουδήποτε από τους γείτονές τους. Δικαιολογούν, ωστόσο τις πράξεις επιθετικότητας και της κατάκτησης των νέων εκτάσεων, κυρίως κατά τη διάρκεια της λεγόμενων Βαλκανικών πολέμων και της Μικρασιατικής εκστρατείας , ως πρωτοβουλίες για την αποκατάσταση της εθνικής εδαφικής ακεραιότητας. Με βάση πάντοτε αυτές τις βαθιά ριζωμένες ιστορικές πεποιθήσεις η Ελλάδα 'απελευθέρωσε' την Θεσσαλονίκη αν και τότε η πλειοψηφία των κατοίκων της ήταν μη-ελληνική.Η Ελλάδα απαίτησε το δικαίωμά της ολοκλήρωσης των προσδοκιών της Μεγάλης Ιδέας εισβάλλοντας στη Μικρά Ασία ώστε να τιμωρήσει του παραβατικούς Τούρκους. Όλα αυτά στο όνομα των ιστορικών δικαιωμάτων της και στο εθνικό καθήκον της να αναβιώσει το μεγαλείο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Είναι περίεργο το γεγονός ότι η Τουρκία παρουσιάζεται πάντοτε στην ελληνική πολιτική ρητορεία ως ο επιτιθέμενος γείτονας, ενώ στην πραγματικότητα είναι η Ελλάδα που κατά τα τελευταία εκατό χρόνια έχει κερδίσει έδαφος σε βάρος της γειτονικής της Τουρκιάς ,σύμμαχου στο ΝΑΤΟ. Ο αλυτρωτισμός θεωρείται σήμερα ανεπιθύμητος στο ελληνικό πολιτικό λεξιλόγιο. Ωστόσο, μέχρι την αποτυχία της εκστρατείας της Μικράς Ασίας, ήταν ακριβώς ο αλυτρωτισμός που υπαγόρευε τη δράση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Είναι πολύ εντυπωσιακό ότι ο Στεφανίδης αποφάσισε να μελετήσει το φαινόμενο του αλυτρωτισμού στην Ελλάδα μετά το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου. Υποτίθεται ότι η Ελλάδα είχε ήδη εγκαταλείψει τις ιδέες της περί εδαφικής ανάπτυξης, μετά την καταστροφικο τέλος της περιπέτειας της Μικράς Ασίας. Αν και ποτέ οι Έλληνες πολιτικοί και ιστορικοί δεν αναγνώρισαν την ελληνική παρουσία στα εδάφη της εκλειπών Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ως πράξη στρατιωτικής εισβολής , αναγκάστηκαν τελικά να εγκαταλείψουν όλα τα όνειρα περί κατάκτησης έναντι στην σύγχρονη Τουρκία. Αυτό δεν ισχύει όμως για την Κύπρο (ή για την Βόρειο Ήπειρο - Νότια Αλβανία).Ο στόχος της ενοποίησης με την εθνική πατρίδα, εάν και η Κύπρος δεν είχε ποτέ στο παρελθόν αποτελέσει μέρος ενός ενιαίου ελληνικού κράτους, θεωρήθηκε πάλι ότι επιβαλλόταν από το ιστορικό πεπρωμένο. Το ελληνικό κράτος συνολικά αναμίχθηκε για μια ακόμη φορά ολόψυχα στο νέο αυτό εθνικό όραμα.

Όπως ήταν αναμενόμενο, η τελική αποτυχία μιας τέτοιας μεγαλεπίβολης εθνικής στρατηγικής δεν θα μπορούσε παρά να αποδοθεί σε ανεπαρκή σχεδιασμό, στη συνήθη ελληνική φαγωμάρα, και στην ερασιτεχνική πολιτική ικανότητα των πολιτικών. Προκλητικές πρακτικές από Έλληνες αντάρτες της Κύπρου, που ενθαρρύνονταν ενεργά από την παράνομη ελληνική στρατιωτική χούντα από την ηπειρωτική χώρα, πόλωναν την τουρκική μειονότητα στο νησί. Οι Βρετανοί άδραξαν την ευκαιρία και δημιούργησαν ένα αντι-αντάρτικο δημοφιλές κίνημα. Αναπόφευκτα, η Τουρκία ενεπλάκη τελικά. Λίγο αργότερα, ήταν προφανές ότι η Ένωσις (ενοποίηση με την Ελλάδα) ήταν χαμένο όραμα.

Επειδή η Ελλάδα δεν θα μπορούσε να παραδεχτεί ότι είναι λάθος ή αναποτελεσματική, κάποιος άλλος θα έπρεπε να κατηγορηθεί. Ο ένοχος ανακαλύφθηκε στο πρόσωπο της εξουσίας των ισχυρών της εποχής. Με την εξαίρεση της Βρετανίας, η οποία ήταν ύποπτη ούτως ή άλλως λόγω της ενδεχόμενης ύπουλης συμπεριφορά της κατά τη Μικρασιατική καταστροφή και ήταν ωστόσο επίσημη αντίπαλος για το θέμα της Κύπρου, ο δράστης θα μπορούσε να ήταν παρά μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες. Όσον άφορα το 1922, το γεγονός, για παράδειγμα, ότι οι Έλληνες οι ίδιοι, κατά το μέσον της στρατιωτικής εκστρατείας στη Μικρά Ασία, είχε καταψηφίσει τον Βενιζέλο και έφεραν πίσω το βασιλιά που οι σύμμαχοι αντιπαθούσαν, δεν καταχωρήθηκε ούτε καν για ένα λεπτό στη συλλογική συνείδηση του έθνους. Επίσης ούτε το γεγονός ότι οι Γάλλοι, οι Ιταλοί και Σοβιετική Ένωση βοήθησαν ανοιχτά τον Κεμάλ Ατατούρκ στην προσπάθειά του να διώξει τις ελληνικές δυνάμεις από τα Τουρκικά - Οθωμανικά εδάφη συνυπολογίζεται στον τρόπο που οι Έλληνες ερμηνεύουν τις διεθνείς εξελίξεις της εποχής. Οι Βρετανοί φέρουν την ευθύνη για την καταστροφή της Μικράς Ασίας. Και οι Αμερικανοί, μαζί με τους Βρετανούς, ήταν υπεύθυνοι μερικές δεκαετίες αργότερα, για την αποτυχία της Ένωσις με την Κύπρο.

Οι δυσκολίες με τους Τούρκους στο νησί και η αναπόφευκτη εμπλοκή των ΗΠΑ ως κεντρικός διαμεσολαβητής του ΝΑΤΟ, ενίσχυσαν την πεποίθηση των Έλληνων πολιτικων ότι τα σχεδία τους υπονομεύονταν από την Ουάσιγκτον. Θεωρίες συνομωσίας διαχέονταν, η Εκκλησία προειδοποίησε σχετικά με την αναπόφευκτη δολιότητα των άπιστων Ασιατών και μια ισχυρή πολιτιστική εμμονή της στήριξης των αουτσάιντερ και δυσπιστίας έναντι των ισχυρών άρχισαν να παράγουν μια αντι-δυτική υστερία.

Η σχολαστική έρευνα της ανάλυσης του “Stirring the Greek Nation” απεικονίζει πέρα από κάθε ίχνος αμφιβολίας ότι ο ελληνικός αντί-αμερικανισμός δεν είναι ένα προϊόν της επιβολής της ελληνικής χούντας και της συνακόλουθης Κυπριακής τραγωδίας. Συναισθήματα εχθρικα προς τις Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται σε μεγάλο βαθμό κατά τη διάρκεια των ημερών του Γεωργίου Παπανδρέου κατά τη λεγόμενη σύγκρουση του με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Τζόνσον για το Κυπριακό έπεισαν τους Έλληνες ότι θα μπορούσαν να επικρατήσουν με μια απλή ακλόνητη πεποίθηση. Αναπόφευκτα, τα επακόλουθα θλιβερά γεγονότα στην Ελλάδα και στην Κύπρο αργότερα (σύγκρουση μεταξύ Παπανδρέου και Παλατιού, διαμελισμού του πλειοψηφικού κόμματος της Ένωσης Κέντρου , το στρατιωτικό πραξικόπημα, η σύγκρουση μεταξύ των συνταγματαρχων και του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου ), δημιούργησαν την πεποίθηση στους Έλληνες ότι ήταν το αποτέλεσμα της αμερικανικης εκδίκησης εναντίον της Ελλάδας.

Η τραγωδία ήταν πάντα συγκάτοικος με συνήθως αβάσιμη αγαλλίαση καθώς εξελισσόταν τα γεγονότα κατά τη διάρκεια της σύγχρονης Ελληνικής ιστορίας. Ανύποπτες ψυχές υπέφεραν τρομερά ως αποτέλεσμα των εθνικιστικών επιδιώξεων και αβάσιμων προσδοκιών. Ο Louis de Bernieres στο βιβλίο Birds Without Wings (London: Vintage, 2005) και ο Bruce Clark στο Twice a Sranger: The Mass Expulsions that Formed Modern Greece and Turkey (Cambridge: Harvard University Press, 2006) έχουν περιγράψει με ακρίβεια πολλές προσωπικές καταστροφές. Αυτές οφείλονται κατά κύριο λόγο στον άκρατο εθνικισμό που θολώνει την ορθή κρίση , την κοινή λογική και την αυτοσυγκράτηση μεταξύ γειτονικών κρατών. Αυτό που ο Στεφανίδης κατάφερε να κάνει είναι να εξηγήσει ότι η βαθιά ριζωμένη ύβρις ενός έθνους μπορεί τελικά να οδηγήσει σε παρόμοια αδιέξοδα στο μέλλον.


Αν και η μελέτη του ολοκληρώνεται χρονικά λίγο πριν το πραξικόπημα των συνταγματαρχών του 1967, δεν είναι δύσκολο για έναν διαβασμένο παρατηρητή να δεί ,σε μετέπειτα γεγονότα, την επιβεβαίωση των παρατηρήσεων του Στεφανίδη. Η νομιμοποίηση του Κομμουνιστικού Κόμματος, μετά την κατάρρευση της Ελληνικής δικτατορίας το 1974, και η άνοδος στο προσκήνιο της πολιτικής των αριστερών ιδεών που μέχρι τότε καταπατούνταν ενίσχυσε τις αντι-ιμπεριαλιστικές απόψεις στην Ελληνική πολιτική. Ομοίως, οι ΗΠΑ και ο δυτικός καπιταλισμός γενικότερα έγιναν o αποδέκτης του μίσους για κάθε ατυχία ή αποτυχία. Η συνεχιζόμενη κατοχή της Κύπρου και η άνοδος των συνταγματαρχών στην εξουσία αποδίδεται ευθέως ως κατηγορία κατά των Αμερικανών. Κατά τον ίδιο τρόπο, το ελληνικό κοινό παρέμεινε μακριά από τις κοινές δυτικές δεσμεύσεις στον Κόλπο ή στο Κοσσυφοπέδιο. Δεν χρειάζεται να αναφερθεί ότι η εισβολή στο Ιράκ το 2003 από τις ΗΠΑ και ορισμένους από τους συμμάχους της, ξεπέρασε σε αντι-αμερικανική αντίδραση όλες τις προηγούμενες αμερικανικές επιχειρήσεις.

Οι ΗΠΑ, ως η ισχυρότερη χώρα της εποχής, προσελκύει το μίσος και την δυσπιστία για τις περισσότερες από τις δράσεις της. Μάλιστα στην Ελλάδα υπήρχαν κάποιες δυνατές φωνές ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες. 'πήγαιναν γυρεύοντας', μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11η Σεπτεμβρίου. Οι μετριοπαθείς Έλληνες δεν μπορούσαν να πιστέψουν το καυστικό αντί-αμερικανισμό των συμπατριωτών τους. Η αντιπάθεια της Αριστεράς έναντι του καπιταλισμού της ελεύθερης αγοράς συνασπίστηκε μαζί με την αντιπάθεια της λαϊκής Δεξιάς σχετικά με τις πολιτιστικές δυνατότητες αφομοίωσης και της παγκοσμιοποίησης καθώς και έναντι της ανοχής των ΗΠΑ προς τους πρώην εχθρούς, ώστε τελικά να σχηματιστεί ένα πολυσυλλεκτικό εκρηκτικό αντι-δυτικό μείγμα.

Είναι χωρίς αμφιβολία χρήσιμο όταν εργαλεία αυτογνωσίας όπως οι μελέτες και το έργο του Ιωάννη Στεφανίδη βρίσκουν το δρόμο τους προς την δημοσίευση και την έκδοση. Ασχέτως