ΚΙ’ ΕΜΕΙΣ, ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΜΑΣ…

Βρέθηκα για λίγες ημέρες καλεσμένος ενός Κολλεγίου του Πανεπιστημίου του Καίμπριτζ, για μια σειρά από διαλέξεις και σεμινάρια. Με εντυπωσίασε η σφαιρική γνώση τω παγκοσμίων ζητημάτων από φοιτητές κι’ ακαδημαικούς δασκάλους. Ανεξάρτητα ειδικότητας κι επιστημονικής εξειδίκευσης. Το σημαντικότερο όμως είναι η συνεχής ζύμωση σε ιδέες και νέες προτάσεις πάνω στις εξελίξεις και τους διαφαινόμενους πολιτικούς ορίζοντες. Συνειδητοποιεί κανείς έτσι πως διαμορφώνεται το αύριο σε παγκόσμια κλίμακα, όταν γερά μυαλά κάθονται κάτω και βασανίζουν τα προβλήματα δοκιμάζοντας λύσεις πάνω στην λογική της πρότασης, της προσπάθειας απόρριψης και της τελικής έγκρισης.

Η σύγκριση με όσα συμβαίνουν στον τόπο μας προκαλεί θλίψη. Εδώ οι πάντες είναι απόλυτοι. Δίκιο έχει πάντα αυτός που προτείνει και αγορεύει. Κάθε αντίθετη άποψη λογίζεται σαν υπονόμευση και σαν προώθηση υπονομευτικών στόχων. Στο κάθε τι μπαίνει ταμπέλα. Κι’ απορρίπτεται η με φανατισμό υποστηρίζεται άκριτα, απλά και μόνο λόγω των πολιτικών κραδασμών που προκαλεί.

Αλλά και η θεματολογία των συζητήσεων που διεξάγονται οριοθετεί με σχετική σαφήνεια το πρόβλημα του τόπου. Τα σκάνδαλα γίνονται μεγάλο θέμα διότι σχεδόν ποτέ δεν οδηγούνται σε λύση και κάθαρση. Κι’ αλλού γίνονται σκάνδαλα. Αλλά αρμόδια όργανα – πολιτικά η δικαστικά - σχεδόν αμέσως παρεμβαίνουν και το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης στρέφεται σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Σε ζωντανά προβλήματα της επικαιρότητας συνήθως η σε θέματα μεγάλης εμβέλειας και μακράς διάρκειας. Εδώ τα πάντα, και σχεδόν για πάντα, σέρνονται. Με αποτέλεσμα να μην υπάρχει σοβαρός προβληματισμός για τα πραγματικά ζητήματα του τόπου.

Ευθύνη βέβαια μεγάλη έχουν και τα μέσα επικοινωνίας. Που δεν λατρεύουν ιδιαίτερα την σκληρή δουλειά. Επιλέγοντας θεματολογίες που απαιτούν απλά μεγάλη πολυλογία, δίχως βαθιά μελέτη, ανάλυση και ψάξιμο. Την ώρα λοιπόν που η οικονομική κρίση εξελίσσεται, διαπλάθεται και μεταλλάσσεται και η διεθνής πολιτική σκηνή ανασυγκροτείται πάνω σε καινούργιες γεωστρατηγικές βάσεις, η ελληνική επικαιρότητα κυριαρχείται από τα καθιερωμένα πλέον σκάνδαλα, τις υποψηφιότητες για την ευρωβουλή και το εσωκομματικό κουτσομπολιό.

Θα σταχυολογήσω λίγα μόνο θέματα. Πότε έγινε δημόσιος διάλογος στην χώρα μας για τον καινούργιο ρόλο που αναλαμβάνει η Τουρκία στη διεθνή πολιτική σκακιέρα. Είτε με πρωτοβουλία των ΗΠΑ είτε σαν αποτέλεσμα προσεκτικών και σε βάθος χρόνου διπλωματικών κινήσεων της Αγκυρας οι μουσουλμάνοι γείτονές μας ξέφυγαν από τον στενών οριζόντων περίγυρο των νοτίων Βαλκανίων, μπαίνοντας στο κάδρο της κεντρικής διεθνούς γεωστρατηγικής σκηνής. Ψαχτήκαμε ποτέ για το πως ακριβώς έγινε αυτό; Τι σημαίνει για την Ελλάδα; Ποιες ανησυχίες θα έπρεπε ίσως να προκληθούν η ποια παράθυρα ευκαιριών ανοίγονται μπροστά μας;* Προφανέστατα τίποτε από αυτά δεν έγινε ούτε και προβλέπεται να γίνουν.

Στον τομέα του περιβάλλοντος επίσης η κουβέντα στην Ελλάδα είναι ρηχή, επιδερμική και τραγικά ελλειμματική. Κοντεύουμε όλοι να αυτό-ανακηρυχθούμε οικολόγοι παραβλέποντας πραγματικά γεγονότα αλλά και εθνικές συμπεριφορές. Ισως είμαστε οι μόνοι που ρυπαίνουν με τέτοια συχνότητα και σταθερότητα (!) το περιβάλλον ενώ ταυτόχρονα διατυμπανίζουμε την αγάπη μας γι’ αυτό. Επίσης, εντελώς άκριτα, γίνονται δεκτές διακηρύξεις και διαπιστώσεις για το φαινόμενο του θερμοκηπίου και τις ευθύνες του ανθρώπου γι’ αυτό δίχως ψάξιμο, μελέτη και προβολή κάποιων έστω αμφιβολιών. Σημαντικοί οπαδοί της οικολογίας διαπιστώνουν τελευταία**, από διαφορετικές οπτικές γωνίες, την ανάγκη αυτοσυγκράτησης και την σοβαρότερη θεώρηση των απόψεων των λεγόμενων σκεπτικιστών για την ανθρώπινη ευθύνη στην υπερθέρμανση. Ποτέ δεν υπήρξε ο παραμικρός δημόσιος διάλογος για τέτοια ζητήματα στην Ελλάδα!

Αλλά και για τις οικονομικές εξελίξεις ο σοβαρός δημόσιος διάλογος στην χώρα μας είναι ουσιαστικά ανύπαρκτος. Τι πραγματικά έφταιξε για την κρίση – το κράτος η οι αγορές; Ποιες είναι οι προοπτικές για να ξεφύγουμε απ’ αυτήν; Υπάρχει γνώση; Eίναι οι δημόσιες δαπάνες η λύση; Μήπως αποτελεσματικότερη θα ήταν η δραστική απογραφειοκρατικοποίηση της οικονομίας; Ποιός είναι ακριβός ο χαρακτήρας της σημερινής διεθνούς οικονομίας και ποιοι παράγοντες συνέβαλαν στην διαμόρφωσή του; Μήπως είναι αυτός σε κάποιο βαθμό υπεύθυνος γα τα σημερινά προβλήματα;*** Είναι τόσα τα ερωτήματα και τόσες – και συχνά ασαφείς – οι απαντήσεις που μοναχά κοινωνίες σε αφασία δεν έχουν ανοίξει σχετικές σοβαρές συζητήσεις.

Γιατί λοιπόν εξακολουθούμε να ζούμε στον κόσμο μας; Πόσο ακόμη χαμηλότερα θα φθάσουμε;


*Βλ. σχετ. το κείμενό μου: «Ο Ομπάμα και η Ελλάδα»

**Λ.χ. Anthony Giddens, Politics of Climate Change. Polity Press, 2009 και Mike Hulme, Why We Disagree About Climate Change: Understanding Controversy, Inaction and Opportunity. Cambridge University Press, 2009

***Bλ. Andrew Glyn, Capitalism Unleashed: Finance, Globalization, and Welfare. Oxford University Press, 2006 και Richard Posner, A Failure of Capitalism: The Crisis of '08 and the Descent into Depression. Harvard University Press, 2009