ΥΨΗΛΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΡΙΣΚΟΥ

ΥΨΗΛΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΡΙΣΚΟΥ ΠΛΕΟΝ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

 

Η ανάλυση και αξιολόγηση πολιτικού ρίσκου είναι η καινούργια δυναμική προσθήκη σ’ αυτό που αποκαλείται τομέας επιχειρηματικών συμβουλών*. Δεν υπάρχει σοβαρή οικονομική μονάδα στον κόσμο που θα προχωρούσε σε επενδυτικές δράσεις σε μια νέα αγορά σήμερα δίχως μια προσεκτική προηγουμένως μελέτη του πολιτικού ρίσκου που ενδεχόμενα υπάρχει σε μιά τέτοια κίνηση.
Η επαγγελματική μου εμπειρία από τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ενωσης με έχει διδάξει πως δίχως προσεκτικές μελέτες πολιτικής διακινδύνευσης καμιά εταιρία με αναγνώριση και διεθνές κύρος δεν αναλαμβάνει πρωτοβουλίες οικονομικής εμπλοκής. Η ποιότητα και οι δυνατότητες της ντόπιας οικονομίας συνιστούν κυρίαρχο παράγοντα για τις αποφάσεις εισόδου σε μια νέα αγορά. Αλλά οι οικονομικοί παράγοντες δεν αποτελούν πλέον το μοναδικό η έστω τον αποκλειστικά κυρίαρχο λόγο για την λήψη των τελικών επενδυτικών αποφάσεων. Η εκτίμηση των πολιτικών συνθηκών, οι ενδεχόμενες κυβερνητικές η κομματικές αλλαγές, ο ρόλος και η ψυχογραφία των πρωταγωνιστών του εκάστοτε πολιτικού σκηνικού καθώς και άλλες πολλές κοινωνικές συνθήκες καθώς και στοιχεία κουλτούρας και αξιακών αντιλήψεων παίζουν κρίσιμο ρόλο στις σχετικές αποφάσεις.
Είναι αυτονόητο πως οι παρατηρήσεις αυτές δεν προιδεάζουν για ευχάριστες εξελίξεις στην χώρα μας. Η ελληνική οικονομία έχει απόλυτη ανάγκη από ξένες επενδύσεις αλλά και από την ομαλή ροή εξωτερικού δανεισμού. Οσα όμως γίνονται εδώ συνηγορούν αρνητικά για την εκπλήρωση και των δύο παραπάνω ενδεχομένων. Το ζήτημα πλέον έχει ξεφύγει από τα πλαίσια της όποιας εσωτερικής πολιτικής η ιδεολογικής αντιπαλότητας. Και έχει μετατραπεί σε αντικειμενικά και συνάμα γιγαντιαίο πρόβλημα διεθνών διαστάσεων.
Αν η χώρα δεν εξασφαλίσει επενδύσεις από το εξωτερικό η αρχίσει να συναντά ανυπέρβλητες δυσκολίες στην εξασφάλιση τακτικού δανεισμού από διεθνείς πιστωτικούς οργανισμούς, κινδυνεύει να οδηγηθεί στην πτώχευση. Το πρόβλημα τότε θα είναι μη αντιμετωπίσιμο και οι κοινωνικές του προεκτάσεις ανυπολόγιστες. Η αδράνεια όλα αυτά τα χρόνια του ελληνικού πολιτικού συστήματος και η αβελτηρία – μέχρι και η ειρωνία - με την οποία αντιμετωπίζονταν επισημάνσεις και προειδοποιήσεις για την ανάγκη λήψης μέτρων ριζικών αλλαγών των δομών της κοινωνίας και της οικονομίας, οδηγούν τώρα στην αναπόφευκτη εξόφληση εξαιρετικά δυσάρεστων λογαριασμών.
Στον οικονομικό τομέα, η κατάρρευση θα οδηγήσει την χώρα σε συνθήκες καταιγιστικής οπισθοδρόμησης. Οι κοινωνικές επιπτώσεις ενός τέτοιου ενδεχόμενου θα είναι σχεδόν τραγικές. Η ανεργία θα οδηγηθεί σε ύψη θεόρατα, τα νοικοκυριά θα αναγκασθούν να χαμηλώσουν τον πήχυ της ποιότητας ζωής που προσδοκούν και απολαμβάνουν ενώ για τους νέους οι προοπτικές εξέλιξης θα είναι ιδιαίτερα δυσάρεστες.
Το εξαιρετικά ανησυχητικό για την Ελλάδα είναι πως η ιδιαιτερότητα της δικής της οπισθοδρόμησης συμπίπτει με μιά διεθνή κρίση που καθιστά δυσχερέστερη την κάθε κίνηση από το εξωτερικό εύνοιας προς την χώρα. Λυπάμαι που το αναφέρω αλλά είχα επανειλημμένα προειδοποιήσει, όταν κατά το παρελθόν συναντούσα τείχος αντιδράσεων σε κάθε κίνηση εξορθολογισμού των οικονομικών δομών της χώρας, πως θα έρθει η ώρα που θα υποχρεωθεί ο τόπος να υιοθετήσει αναγκαστικά τέτοιες πολιτικές. Αλλά πως οι συνθήκες τότε πλέον θα είναι δυσάρεστες και τα κοινωνικά δεδομένα τραγικά. Δυστυχώς, η ώρα αυτή πλησιάζει. Και ο τόπος παρουσιάζεται ανέτοιμος να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις ανατροπές που έρχονται.
Οταν σήμερα πλέον μαζί με τις καθαρά οικονομικές εκτιμήσεις σημαντικότατο ρόλο παίζουν οι αξιολογήσεις πολιτικού ρίσκου τα πράγματα για την Ελλάδα εμφανίζονται σχεδόν απολύτως αρνητικά. Η κυβέρνηση δείχνει να τα έχει χαμένα ενώ το επίπεδο διακομματικής συνεννόησης και συνεργασίας σε όλο το φάσμα του πολιτικού σκηνικού είναι εντελώς ανύπαρκτο. Η χώρα βολοδέρνει σε μιά άγρια τρικυμία δίχως κανένας να πιλοτάρει στην γέφυρα. Η βία, και ιδιαίτερα η κατευθυνόμενη κατά επιχειρηματιών, καθηγητών και οργάνων της τάξης, έχει πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Η φθορά αρχών και αξιών, δίχως την παρουσία κάποιας αξιόπιστης θεσμικής βάσης, έχει πλημμυρίσει απόλυτα την δημόσια λειτουργία.
Ακόμη και τομείς άμεσης λαικής ενασχόλησης και ψυχο-κοινωνικής εκτόνωσης, όπως ο αθλητισμός και η διασκέδαση (τηλεόραση, φίλμ, μουσική, βραδυνοί έξοδοι) πάσχουν από σοβαρότατες θεσμικές στρεβλώσεις και την κυριαρχία κωδίκων του υποκόσμου και του κοινωνικού περιθωρίου. Η τυφλή βία, η θεοποίηση του τίποτα, η κατάρρευση κάθε έννοιας αξιοκρατικής επιβράβευσης της δημιουργικότητας, και ο ενταφιασμός της παραδοσιακής κοινωνικής ηθικής συνιστούν πλέον τον κανόνα κι όχι την εξαίρεση. Αυτονόητα όλα αυτά επιδρούν πάνω στην λειτουργία της δημόσιας διοίκησης και στην δράση του κράτους.
Συνέπεια αυτών είναι η έγερση αμφιβολιών για τις δυνατότητες του ελληνικού πολιτικού συστήματος να αντιμετωπίσει την κρίση, να ανταποκριθεί στις διεθνείς απαιτήσεις για πάταξη τη διαφθοράς και να πείσει για ομαλές οικονομικές εξελίξεις σε περιβάλλον πολιτικής ασφάλειας και σταθερότητας. Οι εκτιμητές πολιτικού ρίσκου θα οδηγήσουν την χώρα στην διεθνή ανυποληψία πολύ γρηγορότερα από τους αναλυτές οικονομικών δεδομένων και τους αξιολογητές γνωστών χρηματοοικονομικών οίκων.

*Βλ. λ.χ. Bracken, Bremmer and Gordon, Managing Strategic Surprise: Lessons From Risk Management and Risk Assessment (Cambridge, 2008) και R. Chambers “Assessing Political Risk”, http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-7067526/Assessing-political-risk-as-more.html#abstract