ΝΑ ΠΑΡΟΥΝ ΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ ΤΗΝ ΕΥΘΥΝΗ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΤΟΥΣ

Σκάνδαλα απιστίας κατά του δημοσίου, προσωπικές ιστορίες υπουργών, απίστευτες θεσμικές παραβιάσεις και επικείμενες δυσάρεστες εξελίξεις για ζητήματα όπως οι συναλλαγές δημοσίων προσώπων με την εταιρία Siemens και για το τι ακριβώς έγινε με τα δομικά ομόλογα που αγόρασαν τα ασφαλιστικά ταμεία κυριαρχούν στην ελληνική επικαιρότητα. Καταβαραθρώνοντας μια κοινωνία που έκπληκτη βλέπει σχεδόν τα πάντα να καταρρέουν γύρω της. Ο μέσος πολίτης δεν είναι πιά σίγουρος για τίποτε και για κανένα. Η διαφθορά στις συναλλαγές από εξαίρεση έγινε σχεδόν ο κανόνας. Και η χώρα απειλείται από κινδύνους σοβαρούς και πιθανότατα καταλυτικούς. Ποιος όμως έχει χρόνο, ικανότητες αλλά και διάθεση να ασχοληθεί με αυτά;

Ενώ πολιτικοί ταγοί, μέσα ενημέρωσης και κοινή γνώμη ζούν στους ρυθμούς των απίστευτων δολοπλοκιών ορισμένων καλογέρων του Αγίου Ορους η παγκόσμια οικονομική κρίση αρχίζει να τρώει τα σωθικά της ελληνικής κοινωνίας. Την ίδια ώρα δυσμενείς εξελίξεις σε ζωτικά εθνικά μας συμφέροντα είναι ενδεχόμενο να προκαλέσουν αποτελέσματα δύσκολο να ελεγχθούν και να αντιστραφούν. Με νευρικές αντιδράσεις η κυβέρνηση δείχνει να αντιμετωπίζει τα προβλήματα αυτά σαν δευτερεύουσας σημασίας μιά και το αποκλειστικό της σχεδόν ενδιαφέρον αναλώνεται στην αντιμετώπιση των κινήσεων διαφωνούντων βουλευτών της και στις μεθόδους προστασίας εκτεθειμένων της στελεχών.

Τα συνεπακόλουθα αυτής της κατάστασης είναι δύσκολο να εκτιμήσει κάποιος μέχρι που ακριβώς μπορούν να φθάσουν. Με την μοναχική μου φωνή μου επισημαίνω από καιρό τα αδιέξοδα που κατακλύζουν την κοινωνία αλλά και την πολιτική μας ζωή. Δίχως όμως κάποια εξουσία επιβολής αποφάσεων και καθοδήγησης μηχανισμών, μια φωνή σχολιαστού δεν είναι παρά μία ανάμεσα σε τόσες άλλες. Συχνά πολίτες με σταματούν στον δρόμο και μου παροτρύνουν «να κάνω κάτι». Οι πάντες κλείνουν τα μάτια στις δικές τους ευθύνες. Κι’ αποζητούν την όποια απροσδιόριστη λύση από αλλού. Ενώ, αντίθετα, η εποχή μας προσφέρει μεγάλες δυνατότητες για ουσιαστικές παρεμβάσεις των πολιτών.

Συχνά άλλοι παραπονιούνται κι άλλοι διαμαρτύρονται για την δύναμη που ασκούν οι μειοψηφίες. Που δίχως μεγάλη αντικειμενικά ισχύ, εν τούτοις κατορθώνουν με συγκροτημένη δράση να επιβάλουν ένα κλίμα ευνοικό για τα συμφέροντά τους. Τα δημόσια πρόσωπα συνήθως υποχωρούν στις πιέσεις τους κάτω από τον φόβο του περίφημου, συνήθως εικαζόμενου, πολιτικού κόστους. Τι θα συνέβαινε όμως αν το πολιτικό κόστος έδινε την εντύπωση πως θα είναι ίσως μεγαλύτερο αν τα πολιτικά πρόσωπα δεν κάνουν το ορθολογικά σωστό;

Οι ανώνυμοι πολίτες κατ’ αρχήν έχουν την δυνατότητα της απ’ ευθείας πίεσης προς τους πολιτικούς τους εκπροσώπους. Με επισκέψεις σε πολιτικά γραφεία, τηλεφωνήματα και τηλ. μηνύματα (SMS) , τηλεγραφήματα, φάξ, ηλεκτρονικά μηνύματα και απλά παραδοσιακά γράμματα μέσω του ταχυδρομείου κάντε την οργισμένη σας διάθεση γνωστή σε βουλευτές, κόμματα και κυβερνητικά γραφεία. Εξηγώντας πως πολιτικές ανορθολογικές η προσβλητικές προς την κοινή λογική και κάποιους ηθικούς κανόνες θα συνεπιφέρουν για τους δράστες πολύ μεγαλύτερο πολιτικό κόστος από την αντίστασή τους στα αιτήματα οργανωμένων μειοψηφιών.

Αν λ.χ. προβληματισμένοι οπαδοί της ΝΔ είχαν λειτουργήσει μαζικά έτσι λίγο πριν από την απουσία του κόμματος από την Βουλή, είναι πιθανότατο να είχαν επικρατήσει διαφορετικές σκέψεις στην κυβέρνηση και το κόμμα να έμενε στη Βουλή. Το ίδιο έχουν την ευκαιρία τώρα οι πολίτες να επιβάλουν στο ζήτημα λ.χ. των ρυθμίσεων για την Ολυμπιακή. Να κλείσει βέβαια μια ζημιογόνα και λειτουργικά αναποτελεσματική εταιρία του δημοσίου. Αλλά να φορτωθούν οι φορολογούμενοι με 1,3 δις, ευρώ για την «τακτοποίηση» του προσωπικού της, είναι κάτι εξωφρενικό. Κι’ οφείλουν οι πολίτες να αντιδράσουν. Και να δηλώσουν την δυσαρέσκειά τους για το αίσχος που ετοιμάζεται να γίνει.

Αλλά και προς τα μέσα της ενημέρωσης παρόμοιες κινήσεις μπορούν να φέρουν αποτελέσματα. Επιστολές, τηλεγραφήματα, φάξ, τηλεφωνήματα και e-mails δεν είναι εύκολο να αγνοηθούν από εφημερίδες, ραδιόφωνα και τηλεοράσεις. Εκεί όμως μπορούν να παίξουν κρίσιμο ρόλο και οι παράγοντες της αγοράς. Τα ΜΜΕ ζούν κατά κύριο λόγο από τις διαφημίσεις. Είναι παράδοξο λοιπόν επιχειρήσεις να χρηματοδοτούν ΜΜΕ που υβρίζουν την επιχειρηματικότητα, σπιλώνουν την ελεύθερη οικονομία της αγοράς και προπαγανδίζουν λαικισμούς κι’ ένα πρωτόγονο σοσιαλισμό. Σε διαφορετική περίπτωση οι άνθρωποι της αγοράς εισπράττουν αυτό ακριβώς το οποίο παρήγγειλαν. Δηλ. εξευτελισμούς, υποβάθμιση και λαική οργή.

Αφού οι πολιτικές αρχές φαίνεται να έχουν χάσει τον έλεγχο των εξελίξεων οι πολίτες δικαιούνται να αρχίσουν να παρεμβαίνουν για να μην πέσουμε στον γκρεμό. Τα προβλήματα ορθώνονται εμπρός μας. Κάποιοι πλέον οφείλουν να πάρουν στα χέρια τους τις ευθύνες για το μέλλον του τόπου…

Πλήρες Άρθρο »

ΤΙ ΦΟΒΑΤΑΙ Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ;

Η συμπεριφορά της κυβέρνησης είναι δυσεξήγητη. Κανείς δεν μπορεί να κατανοήσει με όρους λογικής τον τρόπο που αντιδρά σε ορισμένα κρίσιμα ζητήματα. Στην περίπτωση του Βατοπεδίου ο Πρωθυπουργός και ο Υπουργός Επικρατείας είναι αδύνατον να μην είχαν γνώση η σχέση. Ο χειρισμός όμως που επέλεξαν για την αντιμετώπιση του θέματος ήταν καταστροφικός. Από πουθενά δεν προκύπτει προσωπική ιδιοτέλεια η και ξεκάθαρες ποινικές ευθύνες. Θα μπορούσαν από την πρώτη στιγμή να είχαν βγεί ανοιχτά παραδεχόμενοι τις ενδεχόμενες παρεμβάσεις υπέρ της Μονής για κάποιον σημαντικότερο υψηλό στόχο.

Ενδεχόμενα πολλοί, μεταξύ των οποίων και εγώ ο ίδιος, να μην εγκρίναμε μιά τέτοια πρωτοβουλία. Αυτό όμως θα ήταν καθαρά ζήτημα πολιτικής επιλογής. Η επιδίωξη μετατροπής του Βατοπεδίου σε κάποιο είδος Βατικανού της Ορθοδοξίας, πατώντας μάλιστα πάνω σε Τούρκικα φιρμάνια, για την εξασφάλιση του μέλλοντος του Πατριαρχείου θα ήταν μια συγκεκριμένη πολιτική στρατηγική. Θα μπορούσαν πολλοί να διαφωνήσουν με τους στόχους. Και να ελέγχονταν κάποιοι, υπηρεσιακοί παράγοντες κυρίως, για την ελαστική θεώρηση του στενού συμφέροντος της Πολιτείας. Δεν θα ήταν όμως σκάνδαλο απιστίας κατά του δημοσίου.

Η απόκρυψη της αλήθειας οδήγησε την υπόθεση στο εκρηκτικό μίγμα στο ποίο σήμερα βρίσκεται. Αλλά κι’ αλλού η κυβέρνηση συλλαμβάνεται αργή, αναποτελεσματική και φοβισμένη. Η αποκάλυψη πρόσφατα της εφημερίδας Εθνος για την συμπαιγνία του διαπραγματευτή Νίμιτς με τους Σκοπιανούς και το State Department ήταν στην πραγματικότητα ένα ανέλπιστο δώρο για το Πρωθυπουργό. Θα μπορούσε να σκληρύνει την στάση του απέναντι σους αμερικανούς, να διακόψει την διαπραγμάτευση και να προκηρύξει εκλογές.

Αυτοί που φρόντισαν να διαρρεύσει το σχετικό έγγραφο είχαν προφανώς τους λόγους τους. Η διάσωση του έλληνα πρωθυπουργού θα μπορούσε να είναι ένας από αυτούς. Η αδράνεια όμως και η σιωπή της κυβέρνησης των Αθηνών επιδέχεται και άλλες ερμηνείες. Η μία συνδέεται με ανικανότητα και δειλία. Χάθηκε δηλ. η ευκαιρία λόγω μειωμένων αντανακλαστικών του Μαξίμου.

Από την άλλη όμως είναι ενδεχόμενο κάποιοι να είδαν στην διαρροή αυτή ένα έντεχνο δόλωμα. Να αντιδράσει δηλ. ενοχλημένη η Ελλάδα και να έρθει μετά κάποιο άλλο καταλυτικό χτύπημα. Επειδή δεν μπορώ λογικά να θεωρήσω την κυβέρνηση χαμηλής νοημοσύνης επιλέγω αυτή την δεύτερη ερμηνεία. Τι είναι όμως αυτό που τόσο φοβάται η Αθήνα; Επειδή το σπέκουλο είναι σπόρ επικίνδυνο, ιδιαίτερα σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, δεν είναι απαραίτητες κάποιες κυβερνητικές εξηγήσεις;

Για να μην ζούμε δηλ. κάτω από την υποψία κάποιας ισχυρής εξάρτησης της πολιτικής μας ηγεσίας…

Πλήρες Άρθρο »

Ο «ΘΡΙΑΜΒΟΣ» ΤΟΥ ΚΡΑΤΙΚΟΥ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΣΜΟΥ

Δεν μπορώ να κρύψω ένα αίσθημα ανακούφισης που με διακατέχει. Μια και όλοι επιμένουν πως κατέρρευσε πλέον ο νεοφιλελευθερισμός αναρωτιέμαι σε ποιόν θα φορτώνουν τώρα τις όποιες οικονομικές αδυναμίες και αδιέξοδα που έρχονται. Προφανέστατα στην παρέμβαση του κράτους. Δεν υπάρχει πλέον άλλη διέξοδος. Κάποιοι βέβαια θα επιχειρήσουν να ισχυρισθούν πως υπεύθυνο θα είναι το σύστημα της ελεύθερης αγοράς που τα προκάλεσε. Τα πράγματα όμως δεν είναι ακριβώς έτσι.

 

Οι Τράπεζες που διέθεταν στην Αμερική τα στεγαστικά θαλασσοδάνεια και που τελικά κατέρρευσαν δεν ήσαν ανεξέλεγκτες. Λειτουργούσαν κάτω από την αυστηρή εποπτεία του κράτους. Οι δημόσιοι υπάλληλοι των εποπτικών οργανισμών για τις Τράπεζες είχαν περίπου διπλασιασθεί στην Αμερική. Υπάρχει στην Ουάσιγκτον η ομοσπονδιακή υπηρεσία Federal Office of Housing Enterprise Oversight με αποκλειστικό σκοπό τον έλεγχο δράσης των Τραπεζών Φάννυ Μέη και Φρέντυ Μάκ. Των δύο Τραπεζών δηλ. που κατέρρευσαν και προκάλεσαν σαν ντόμινο το όλο πρόβλημα. Αποφάσιζε το Κογκρέσο για τα δάνεια των δύο αυτών Τραπεζών, έξω και πέρα κάθε πιστωτικής λογικής, ώστε να υπάρχει 'φτηνή στέγη'. Mάλιστα τελευταία το Κογκρέσο και η κυβέρνηση είχαν απαιτήσει τουλάχιστον το 49% των δανείων αυτών να μην έχουν καθόλου εγγυήσεις!!

Ποιός λοιπόν ευθύνεται ουσιαστικά για την κρίση; Από το 2002 ο Greenspan είχε προειδοποιήσει για την ζημιά που θα μπορούσαν να προκαλέσουν οι δύο αυτές Τράπεζες. Και γιατί δεν άφησε το κράτος τις Τράπεζες αυτές να καταρρεύσουν μαζί με τα συνεταιράκια του κ. Πόλσον τους επενδυτικούς τραπεζίτες, αλλά διοχέτευσαν τόσο φρέσκο χρήμα στις αγορές; Και τι πέτυχαν; Ποιό είναι ακριβώς το επίτευγμα της κρατικής παρέμβασης. Γιατί δεν άφησαν τις αγορές να αυτο-ρυθμισθούν;

Η κατάρρευση λοιπόν των επενδυτικών τραπεζών που είχαν πακετάρει τα σχετικά δάνεια σε χρηματοπιστωτικά προιόντα δεν έγινε σε μια ασύδοτη και ανεξέλεγκτη αγορά. Το κράτος ήταν πάντοτε παρόν. Αλλά αδύναμο να καταλάβει τι ακριβώς συμβαίνει κι’ εντελώς άχρηστο στο να ξεπεράσει τα ενδημικά του προβλήματα και να μην παρεμβαίνει λ.χ. στις Τράπεζες, επιβάλλοντας την παραχώρηση δανείων δίχως την ύπαρξη ουσιαστικών εγγυήσεων.

Πριν ξεκινήσουν οι κρατικές παρεμβάσεις για την «διάσωση» των Τραπεζών το πρόβλημα εντοπιζόταν στις επενδυτικές και τις οικιστικές Τράπεζες. Ισως και στους κατόχους των άνευ εγγυήσεων δανείων και των υψηλού ρίσκου τοξικών ομολόγων. Μετά την παρέμβαση των κυβερνήσεων η κρίση ξέσπασε σε χρηματιστήρια, εμπορικές Τράπεζες και σταδιακά στην πραγματική οικονομία. Πραγματικός «θρίαμβος», δηλαδή…

 

Πλήρες Άρθρο »

ΚΡΟΥΓΚΜΑΝ, ΦΡΙΝΤΜΑΝ ΚΑΙ ΑΥΡΙΑΝΑ ΑΔΙΕΞΟΔΑ

Απ’ όσο θυμάμαι ο Πώλ Κρούγκμαν ποτέ δεν έχει επιβεβαιωθεί στις προβλέψεις του για την αμερικανική οικονομία. Ακόμα και η πρόσφατη οικονομική κρίση ήρθε από αλλού. Κι’ όχι από εκεί που αυτός για χρόνια την περίμενε. Προήλθε από τα στεγαστικά θαλασσοδάνεια που οι κάτω από στενό δημόσιο έλεγχο ημι-κρατικές τράπεζες Φάννυ Μέη και Φρέντυ Μακ με γενναιοδωρία προσέφεραν. Για να ικανοποιήσουν τις προτροπές του ελεγχόμενου από το Δημοκρατικό Κόμμα Κογκρέσου για «φτηνή στέγη». Ο Κρούγκμαν ανέμενε το σύστημα να καταρρεύσει κατά κύριο λόγο από τα ελλείμματα που προκάλεσαν οι μειώσεις στην φορολογία κι από την έλλειψη παρεμβατικών κανονισμών στις αγορές.

Αυτό όμως που με εντυπωσιάζει είναι η ευρύτατη κάλυψη του Νόμπελ οικονομίας που εξασφάλισε, για ένα ζήτημα αυστηρής ακαδημαικής θεώρησης, από το σύνολο σχεδόν του ελληνικού τύπου. Δεν θυμάμαι τέτοιες αναφορές στους τουλάχιστον δύο ντουζίνες βραβευμένους με Νόμπελ οικονομίας επιστήμονες τα τελευταία είκοσι χρόνια. Πιθανότατα επειδή όλοι υποστήριζαν θεωρίες που καταδίκαζαν τον κρατικό παρεμβατισμό στην οικονομία. Και στήριζαν απόψεις που τους έκαναν υπέρμαχους της οικονομίας της αγοράς.

Δεν είναι τυχαίο πως οι θάνατοι του Μίλτον Φρίντμαν, και αρκετά νωρίτερα του Φρήντριχ Χαύεκ, πέρασαν σχεδόν απαρατήρητοι από την ελληνική πολιτική επικαιρότητα. Προφανέστατα η πραγματικότητα ενοχλεί την φορτισμένη με αριστερές ιδεοληψίες ελληνική πραγματικότητα. Γι αυτό συχνά συνθλίβεται η πραγματικότητα για να ταιριάξει μ’ αυτό που αρέσει σε σχολιαστές και διαφωτιστές.

Τώρα οι πάντες πανηγυρίζουν για την κατάρρευση του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Θα έχει ενδιαφέρον να δούμε ποιος θα είναι υπεύθυνος για τα κακά που ενδεχόμενα μας περιμένουν. Μετά την «θορυβώδη» κρατική παρέμβαση.

Πλήρες Άρθρο »

ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΣ – ΚΡΑΤΙΣΜΟΣ: ΠΩΣ ΞΕΚΙΝΗΣΕ Η ΚΡΙΣΗ

Δεν είναι εύκολο μέσα στον ορυμαγδό των κραυγών για τις ευθύνες του ανεξέλεγκτου καπιταλισμού να επισημάνει κανείς με φωνή ήρεμη και λογική τις ευθύνες για τα αίτια αλλά και την εξέλιξη της κρίσης. Θα το πώ λοιπόν ευθέως, η κρίση υπήρξε προιόν ενός ανεξέλεγκτου και συνάμα λαικίστικου κρατισμού. Ο Φρίντμαν λοιπόν δεν αποδείχθηκε λανθασμένος. Και όπως είχε γράψει, εξασφαλίζοντας έτσι την διεθνή επιστημονική αλλά και πολιτική αναγνώριση, για το’30 πως η κρίση υπήρξε προιόν κρατικής παρέμβασης το ίδιο φαίνεται να συμβαίνει και τώρα.

Το πρόβλημα ξεκίνησε στις ΗΠΑ με τα στεγαστικά θαλασσοδάνεια. Που οι Τράπεζες κυρίως Φάννυ Μέη και Φρέντυ Μάκ φρόντιζαν να διοχετεύουν δίχως εξασφαλίσεις από τους δανειολήπτες. Αυτό συνέβαινε όχι λόγω απληστίας των Τραπεζών αλλά λόγω εντολών του Κογκρέσσου και των πολιτικών αρχών που είχαν ιδρύσει αυτές τις Τράπεζες και τους επέτρεπαν να λειτουργούν κάτω από τα νομικά όρια της επίσημης πιστωτικής πολιτικής. Σύμφωνα με τον καθηγητή του Χάρβαρντ Τζέφ Μάιρον «τα τελευταία 15 χρόνια τα δύο αυτά ιδρύματα αντιμετώπιζαν τεράστια πίεση από το Κογκρέσσο να διευρύνουν την αγορά των δανείων ...σε όλο και πιό επισφαλή δάνεια». Το κράτος όριζε τεράστια ποσοστά των δανείων των Τραπεζών αυτών – που ελέγχονταν από ειδικό κρατικό φορέα (Federal Office of Housing Enterprise Oversight) – να έχει αποδέκτες πολίτες ουσιαστικά αδύναμους να αποπληρώσουν τις δανειακές τους υποχρεώσεις.

Ο πολιτικός στόχος της «φτηνής λαικής στέγης» οδήγησε τις Τράπεζες αυτές σε οικονομικό αδιέξοδο. Που εκδηλώθηκε καταλυτικά όταν οι τιμές των ακινήτων άρχισαν να καταρρέουν. Τα δάνειά τους όμως είχαν πακεταρισθεί σε επισφαλή ομόλογα και είχαν προωθηθεί απο επενδυτικές Τράπεζες σε διάφορα εξαιρετικά ριψοκίνδυνα χρηματο-οικονομικά σχήματα. Το αποτέλεσμα ήταν η κατάρρευση των οικιστικών δανείων να περάσει και στις επενδυτικές Τράπεζες που έβλεπαν τα επισφαλή τους ομόλογα να αποδομούνται.

Μέχρι τότε η κρίση αφορούσε τις εξειδικευμένες Τράπεζες σε Στεγαστικά Δάνεια και σε ριψοκίνδυνες επενδύσεις. Αντί όμως οι κυβερνήσεις να αφήσουν τα ιδρύματα να καταρρεύσουν και την αγορά να ξεκαθαρίσει τα υγιή από τα αρρωστημένα πρόβατα προτίμησε την παρέμβαση με κρατικοποιήσεις και την ροή χρημάτων των φορολογουμένων. Το αποτέλεσμα ήταν η κρίση να περάσει και στα χρηματιστήρια, τις υγιείς, μέχρι τότε εμπορικές τράπεζες και τελικά στην πραγματική οικονομία. Η μεθοδολογία του Κέυνς αποδείχθηκε για μιά ακόμη φορά λαθεμένη. Η κρίση που ζούμε τώρα, και που δεν ξέρουμε πόσο ακόμη θα βαθύνει, είναι καθαρά αποτέλεσμα της βαριάς κρατικής παρέμβασης στην οικονομία.

Ο Πόλσον έσωσε τους τραπεζίτες. Βούλιαξε όμως τις οικονομίες. Ο Φρίντμαν θα δυσφορεί απογοητευμένος, εκεί που βρίσκεται...
 

 

 

 

 

Πλήρες Άρθρο »

ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ ΑΥΤΑΡΧΙΚΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ

Το χαμόγελο δύσκολα κρύβεται. Και η ικανοποίηση είναι έκδηλη. Ανεξάρτητα από τα λόγια συντριβής και την προβολή ανησυχίας. Οι λογής αναλυτές και προσωπικότητες των ΜΜΕ, με πολύχρονη προυπηρεσία στην ΚΝΕ οι περισσότεροι, επιχαίρουν στην μέση της οικονομικής κρίσης για τα παθήματα του «νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού». Οι ασύδοτες και ανεξέλεγκτες αγορές που προκάλεσαν με την κρίση των στεγαστικών δανείων την παρατηρούμενη κατάρρευση των χρηματιστηρίων είναι, κατά τους επιχαίροντες σχολιαστές, ο βασικός υπεύθυνος. Και η πράξη αποδεικνύει, οι ίδιοι επιμένουν, πως η υποτιθέμενη αυτορρύθμιση των αγορών δεν είναι παρά ένας μύθος.

Τα γεγονότα βέβαια δεν είναι ακριβώς έτσι. Αλλά στην δίνη των γεγονότων και στον κατακλυσμό των δηλώσεων και των αφ’ υψηλού σχολιασμών ποιος να αντισταθεί στον συρμό και να εξηγήσει την πραγματικότητα; H κρίση προκλήθηκε από τα στεγαστικά θαλασσοδάνεια των αμερικανικών τραπεζών Φρέντυ Μακ και Φάννυ Μέη που με απόφαση του Κογκρέσσου (του κράτους δηλ.) έδιναν δάνεια δίχως εγγυήσεις για την εξασφάλιση φτηνής στέγης. Τα δάνεια αυτά πακέταραν σαν ενεργητικό και πάνω σε αυτά πόνταραν στη συνέχεια οι επενδυτικές τράπεζες χτίζοντας τα λεγόμενα «τοξικά» ομόλογα.

Η κατάρρευση ήταν αναπόφευκτη. Κάτω όμως από την στενή παρακολούθηση του κράτους (Federal Office of Housing Enterprise Oversight). Δημόσιος έλεγχος λοιπόν υπήρξε. Και μάλιστα στενός. Η κατάρρευση όμως δεν αποτράπηκε. Και στην συνέχεια οι αγορές δεν αφέθηκαν να «αυτορυθμισθούν». Το αμερικανικό δημόσιο ενέκρινε τα 800 δις του Σχεδίου Πόλσον (για να διασωθούν τα φιλαράκια) που οδήγησε ψυχολογικά στο βούλιαγμα των αγορών.

Τι σόι όμως οικονομική κρίση ήταν αυτή με τα επιτόκια χαμηλά και την ανεργία ελάχιστη; Και με τις τράπεζες να συγκρούονται για το δικαίωμα εξαγοράς χρεοκοπημένων πιστωτικών ιδρυμάτων (Wells Fargo και Citigroup ήρθαν σχεδόν στα χέρια για το δικαίωμα εξαγοράς της Wachovia); Κάτι παρόμοιο παρατηρήθηκε και στην περίπτωση της Fortis σε Βέλγιο και Ολλανδία. Οπου οι εκεί κυβερνήσεις αρνήθηκαν να την αφήσουν να εξαγορασθεί από Γαλλικές Τράπεζες, προτιμώντας να την σώσουν με χρήματα των φορολογουμένων. Οι φήμες μάλιστα λένε πως και οι αμερικανικές αρχές απέρριψαν προσφορές από την Κίνα για την Lehman Brothers και κάποια άλλα πιστωτικά ιδρύματα. Είναι δυνατόν να ήταν πραγματικά τόσο βαθιά η κρίση και επιλογές οικονομικού εθνικισμού να αποτρέπουν τις δυνάμεις της αγοράς να λειτουργήσουν με την παραδοσιακή τους αποτελεσματικότητα;

Ανεξάρτητα από τις ζημιές που ενδιάμεσα θα υποστούν Ρωσία και Κίνα, η επόμενη ημέρα της κρίσης θα τις αναδείξει νικήτριες. Γιατί είναι οι δυνάμεις με το περισσότερο διαθέσιμο ρευστό. Οι ΗΠΑ θα αναγκασθούν να δανεισθούν για να βρούν τα περιζήτητα 800 δις. ΚαΙ μοναχά η Κίνα διαθέτει τόσο ζεστό χρήμα. Θα γεμίσει λοιπόν από αμερικανικές αξίες και παράλληλα, μόλις τα χρηματιστήρια πιάσουν πάτο, Κίνα και Ρωσία θα είναι σε θέση να βάλουν στο χέρι τις ζωτικότερες δυτικές εταιρίες και οργανισμούς.

Το ζήτημα δεν είναι αν τελειώνει η οικονομία της αγοράς. Που οι δυτικές κυβερνήσεις με τις άστοχες οικονομικές τους παρεμβάσεις φρόντισαν να την εκτελέσουν. Η ουσία είναι πως μετά την κρίση ο αυταρχικός καπιταλισμός των πρώην κομμουνιστικών γιγάντων θα επικρατήσει μιάς παρακμάζουσας δυτικής δημοκρατίας.

Πλήρες Άρθρο »

Ερωτήματα για την οικονομική κρίση

Η οικονομική κρίση που έχει χτυπήσει χρηματιστήρια, επενδυτικές Τράπεζες και οργανισμούς παροχής στεγαστικών δανείων στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρώπη έχει ορισμένα περίεργα χαρακτηριστικά. Ενώ εκ πρώτης όψεως οι πάντες πανικοβάλλονται και οι απλοί καταθέτες αισθάνονται από νευρικότητα μέχρι και απόλυτη ανασφάλεια κάποια στοιχεία της κρίσης κάνουν ανθρώπους έμπειρους και διορατικούς να σηκώνουν τα φρύδια. Πως μπορούμε να μιλάμε για μεγάλη οικονομική κρίση που οδηγεί το τραπεζικό σύστημα σε κατάρρευση, και την ίδια ώρα τράπεζες να συγκρούονται για το δικαίωμα εξαγοράς χρεοκοπημένων πιστωτικών ιδρυμάτων; Το είδαμε αυτό να συμβαίνει στις ΗΠΑ, όπου Wells Fargo και Citigroup ήρθαν σχεδόν στα χέρια για το δικαίωμα εξαγοράς της Wachovia.

Κάτι παρόμοιο παρατηρήθηκε και στην περίπτωση της Fortis σε Βέλγιο και Ολλανδία. Οπου οι εκεί κυβερνήσεις αρνήθηκαν να την αφήσουν να εξαγορασθεί από Γαλλικές Τράπεζες, προτιμώντας να την σώσουν με χρήματα των φορολογουμένων. Οι φήμες μάλιστα λένε πως και οι αμερικανικές αρχές απέρριψαν προσφορές από την Κίνα για την Lehman Brothers και κάποια άλλα πιστωτικά ιδρύματα. Είναι δυνατόν να είναι πραγματικά τόσο βαθιά η κρίση και επιλογές οικονομικού εθνικισμού να αποτρέπουν τις δυνάμεις της αγοράς να λειτουργήσουν με την παραδοσιακή τους αποτελεσματικότητα;

Γιατί, από την άλλη μεριά, βαθαίνει η κρίση, ιδιαίτερα στα χρηματιστήρια, ενώ οι εμπορικές τράπεζες δείχνουν να είναι ανέπαφες και οι βασικοί δείκτες της οικονομίας που συνήθως επηρεάζονται άμεσα από τις όποιες οικονομικές αναταραχές – τα επιτόκια δηλ. και η ανεργία – δεν έχουν δείξει να έχουν επικίνδυνα ανοδικές τάσεις;

Το μόνο συγκεκριμένο αποτέλεσμα της προβαλλόμενης υστερίας είναι το τεράστιο πακέτο διάσωσης που ενέκρινε το αμερικανικό Κογκρέσο. Και που στοχεύει βέβαια στις τσέπες των παλιών συντρόφων του κ. Πόλσον από την Wall Street. Με τα χρήματα αυτά οι επενδυτικές τράπεζες, που πήραν και τα απίστευτα ρίσκα, θα πουλήσουν σχετικά υψηλά το ενεργητικό τους στο αμερικανικό δημόσιο και τα αφεντικά τους θα προσγειωθούν σχετικά ομαλά. Σε αντίθεση βέβαια με τους φορολογούμενους και τις αγορές που θα συνταραχθούν από τις συνέπειες της γιγαντιαίας αυτής κρατικής παρέμβασης.

Βέβαια η κρίση εμπιστοσύνης ανάμεσα σε Τράπεζες είναι σοβαρή. Όσοι έχουν μαζέψει χρήματα αρνούνται να δανείσουν. Η συνακόλουθη έλλειψη ρευστότητας – ιδιαίτερα μάλιστα μετά την απίστευτη δημόσια παρέμβαση στην οικονομία που σημειώθηκε στις ΗΠΑ με το γιγαντιαίο πακέτο Πόλσον που λειτούργησε για την διάσωση των managers της Wall Street και μόνο – θα τραβήξει στην κρίση και πολλές Εμπορικές Τράπεζες. Και πιθανότατα θα πανικοβάλει ακόμα περισσότερο τους πολίτες. Κρατική παρέμβαση λοιπόν, το τέλος της οικονομίας της αγοράς και πρόκληση απίστευτης οικονομικής αναστάτωσης.

Από την άλλη πλευρά του λόφου μπορεί να διακρίνει κανείς πως οι πραγματικά χαμένοι των εξελίξεων είναι η Κινεζική οικονομία, που έχασε αγορές, αλλά και μεγάλο μέρος της αξίας των συναλλαγματικών της αποθεμάτων, αλλά και η Ρωσία με τα σκαμπανεβάσματα του χρηματιστηρίου της Μόσχας και την κάθετη πτώση της τιμής πολλών πρώτων υλών.

Η γενικότερη διεθνής οικονομική ανακατανομή δεν ζημιώνει τελικά τόσο πολύ τους πατρίκιους του αμερικανικού κατεστημένου. Περισσότερο επιδρά στους ανταγωνιστές τους και τους προσγειώνει ανώμαλα σε μια καινούργια παγκόσμια οικονομική πραγματικότητα. Είναι φανερό, με άλλα λόγια, πως ο στρατηγικός στόχος κάποιων γεωπολιτικών επιδιώξεων βάρυνε περισσότερο στις τελικές αποφάσεις από την όποια οικονομική αναστάτωση.

Υπάρχει όμως και ένα ιδιαίτερα ελληνικό χαρακτηριστικό στο ανησυχητικό κλίμα των ημερών. Ενώ ο κόσμος συγκλονίζεται και οι πολίτες ανησυχούν για τις καταθέσεις τους και την αυριανή τους οικονομική πορεία η κυβέρνηση δείχνει να ζει στον κόσμο της. Και με το Προσχέδιο Προϋπολογισμού που κατέθεσε στην Βουλή επιβάλλει καινούργιες φορολογικές επιβαρύνσεις. Αντί να ανακουφίσει τους αγχωμένους πολίτες τους φορτώνει με νέα προβλήματα και εν δυνάμει αδιέξοδα. Όταν κάποιος χάνει από παντού, το τελευταίο που περιμένει είναι το κράτος να εμφανισθεί για να του δώσει την χαριστική βολή!!!

Αν το Υπ. Οικονομικών ενδιαφέρεται πράγματι για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής –αν και κάτω από τις ελληνικές δημοσιονομικές συνθήκες σύντομα η φορο-αποφυγή θα φαντάζει εθνικό καθήκον– θα μπορούσε να προχωρήσει σε ένα πείραμα. Θα φρόντιζε να ελέγξει τις φορολογικές δηλώσεις όσων κατήγγειλαν πως έχασαν εκατομμύρια στην Ελλάδα από τους τίτλους έκδοσης της Lehman Brothers. Πιθανότατα θα ανακάλυπτε λαβράκια. Οι περισσότεροι ίσως δηλώνουν σαν εισόδημα ασήμαντα πραγματικά ποσά. Και ίσως να διέλυε κι’ ένα αρκετά διαδεδομένο νεοελληνικό μύθο. Πόσοι άραγε από τους επενδυτές των ειδικών αυτών ομολόγων, σύμφωνα με την φορολογική τους δήλωση, βρίσκονται κάτω από το επίσημο «όριο της φτώχειας»;

Πλήρες Άρθρο »

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΕΙ ΤΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ

Είναι αδύνατον πιά να μετρήσω τους ισχυρισμούς που κατά καιρούς έχω ακούσει για την κατάρρευση του νεοφιλελευθερισμού, της παγκοσμιοποίησης και τελευταία ολόκληρου πλέον του καπιταλισμού. Επιχαίροντες πολιτικοί, δημοσιογράφοι, καθηγητάδες και λογής αναλυτές είναι πια πεπεισμένοι πως ο εχθρός έχει εξοντωθεί. Και πως ήρθε η ώρα της αλήθειας. Του παγκόσμιου δηλ. θριάμβου του σοσιαλισμού και της εργατικής – κοινωνικής επανάστασης.

Το ότι θα διαψευσθούν για μια ακόμη φορά δεν με χαροποιεί. Γιατί καταντάει μονότονο και βαρετό να συνθλίβονται οι ίδιες πάντα ιδεοληψίες και φαντασιώσεις. Η μοναδική διαφορά είναι πως από διάψευση σε διάψευση είμαστε ηλικιακά μεγαλύτεροι. Κατά τα άλλα τίποτε σχεδόν δεν αλλάζει. Το κακό είναι πως στην Ελλάδα δεν υπάρχει η αντίθετη άποψη. Η λεγόμενη λαική δεξιά διαφέρει από την αριστερά μοναχά στην αγάπη της για την βασιλεία, στην πεποίθησή της πως ο εμφύλιος του ’44 – ’46 ήταν συμμοριτοπόλεμος και πως η δικτατορία του ’67 δεν ήταν και τόσο κακό πράγμα. Σε όλα τα υπόλοιπα, ιδιαίτερα στην οικονομία, στις απλόχερες κι αδούλευτες βέβαια παροχές και στον κρατισμό, οι διαφορές είναι ασήμαντες. Ολοι λοιπόν συγκλονίζονται αρνητικά όταν η ελεύθερη οικονομία της αγοράς επιβιώνει και κυριαρχεί. Και ο τόπος βέβαια παρακμάζει.

Που βρίσκεται λοιπόν η σημερινή οικονομική «κρίση»; Αυξάνονται θεαματικά τα επιτόκια; Θυμίζω πως στις αρχές της δεκαετίας του ΄80 είχαν ακουμπήσει το 20%. Και δεν είχε κινδυνεύσει ο κόσμος. Σήμερα, φθάνουν δεν φθάνουν στο 6%. Μήπως μεγαλώνει απειλητικά η ανεργία; Oχι βέβαια. Τότε πως βρισκόμαστε σε κρίση, και καταρρέει, υποτίθεται, ο καπιταλισμός; Το μόνο που καταρρέει είναι η πρόσφατη εφεύρεση των «επενδυτικών τραπεζών» και οι οργανισμοί που χορηγούσαν δίχως ουσιαστικές εγγυήσεις στεγαστικά, στην κυριολεξία, θαλασσοδάνεια. Η κλασσική καπιταλιστική συνταγή των αυτορυθμιζόμενων αγορών δηλώνει: να τις αφήσετε να καταρρεύσουν.

Εχει πρόβλημα καμία από τις γνωστές και μεγάλες Τράπεζες; Κινδύνευσε ποτέ στην Αμερική η Bank of America, η Wells Fargo, η PNC Bank, η American Express; Η στην Βρετανία η Midlands, η Barclays, η Lloyds, η Westminster ; Ποιός είχε ακούσει ποτέ του την Northern Rock, την Bradford and Brinkley, την Freddy Mac η την Fenny Mae; Mοναχά οι καρχαρίες των παραγώγων και οι αποδέκτες των αεριτζήδικων οικιστικών δανείων. Οταν όμως παίζεις με την φωτιά οφείλεις να είσαι έτοιμος να δεχθείς και τα εγκαύματα.

Δυσκολεύομαι να κατανοήσω γιατί ο μέσος φορολογούμενος θα πρέπει να επιβαρυνθεί για να γλυτώσουν οι μέτοχοι και οι επενδυτές των απίστευτα ριψοκίδυνων προιόντων στα οποία είχαν ποντάρει αγοράζοντάς τα από τις Τράπεζες αυτές. Και οι αγοραστές σπιτιών που συνομολογούσαν δάνεια με μοναδική εγγύηση την μελλοντικά εκτιμούμενη αυξημένη τιμή τους, πως είναι δυνατόν να απαιτούν τώρα κρατική χρηματοδότηση; Εξ άλλου όλοι γνωρίζουν πως τέτοια φαινόμενα είναι σχεδόν φυσιολογικά σε περιόδους μεγάλης ευημερίας. Ο καθηγητής Hyman Minsky (Stabilizing Unstable Economies) έχει με λεπτομέρεια περιγράψει πως κάτι τέτοιο συμβαίνει. Πως «εκπλήσσονται» λοιπόν ακόμη και καθηγητές – αναλυτές στην Ελλάδα;

Γιατί όμως ευθύνεται ο καπιταλισμός για το σημερινό χάλι; Ομολογημένα το πρόβλημα ξεκίνησε από την χρεωκοπία των δύο αμερικανικών πυλώνων έκδοσης στεγαστικών δανείων για τα χαμηλότερα εισοδήματα, των Freddy Mac και Fenny Mae. Δύο οργανισμών δημιουργημένων από το Κογκρέσσο για κοινωνικούς λόγους, που δούλευαν έξω από κάθε λογική ελεύθερης αγοράς. Και που βρίσκονταν κάτω από στενότατο κρατικό έλεγχο. Το Office of Federal Housing Enterprise Oversight είχε σαν αποκλειστική αποστολή τον έλεγχο της οικονομικής συμπεριφοράς αυτών των δύο «ειδικών» τραπεζών. Η επίβλεψη όμως απέτυχε. Όπως συνήθως συμβαίνει σε κάθε κρατική λειτουργία. Και η χρεωκοπία ήλθε.

Το Αμερικανικό Κογκρέσο είχε απόλυτο δίκιο που αρνήθηκε, κάτω από την γνήσια πίεση των απλών πολιτών, να εγκρίνει το αρχικό σχέδιο Πόλσον. Που στόχευε απλά στην διάσωση των παλιών του συντρόφων της Wall Street. Οσο για την χρηματιστηριακή φρενίτιδα δεν κατανοώ γιατί υποδηλώνει κατάρρευση της καπιταλιστικής οικονομίας. Δεν έχει ακούσει κανείς για πανικούς και χρηματιστηριακές φοβίες; Το βιβλίο του Charles P. Kindleberger, (Manias, Panics and Crashes: A History of Financial Crises) είναι best seller εδώ και οκτώ τουλάχιστον χρόνια. Τι είναι καινούργιο σε όλα αυτά; Που ακριβώς βρίσκεται λοιπόν η κρίση;

Κάποιοι κυνικά ισχυρίζονται πως οι αγορές δεν είναι σε θέση να αυτορυθμισθούν. Αρα, οι νεοφιλελεύθεροι αερολογούν. Αλλά ποιος τις αφήνει να αυτορυθμισθούν, εφ’ όσον το κράτος σε πρώτη ευκαιρία αμέσως παρεμβαίνει; Εφ’ όσον η κρατική παρέμβαση τελικά εγκριθεί τότε οι κίνδυνοι κατάρρευσης θα γίνουν ορατοί. Αν αφεθεί να λειτουργήσει η αγορά, τότε το σύστημα θα αυτό-ανανεωθεί. Το «κράχ» θα έλθει αν εγκριθούν από το αμερικανικό Κογκρέσο τα 800 τόσα δις δολάρια. Οπως και στην δεκαετία του ’30, η οικονομική κατάρρευση προήλθε από την παρέμβαση του κράτους. Το ίδιο κινδυνεύει να γίνει και τώρα. Τα κονδύλια αυτά θα πλημμυρίσουν την αγορά, θα αυξήσουν τον πληθωρισμό, θα οδηγήσουν τα επιτόκια στα ύψη, θα πέσει η παραγωγή και θα αυξηθεί η ανεργία. Η αμερικανική τότε κάμψη θα μεταφερθεί σε όλο τον υπόλοιπο κόσμο (μείωση αμερικανικών εισαγωγών θα διαλύσει τις οικονομίες της Ασίας ενώ η Ευρώπη θα δεί τις εξαγωγές να συρρικνώνονται και την ανεργία να αυξάνει). Δεν θα φταίει τότε για την καταστροφή ο καπιταλισμός, αλλά η παρέμβαση του κράτους.

Όπως το κέρδος λοιπόν είναι αποδεκτό στον καπιταλισμό, εξ ίσου δεκτές, ίσως και απαραίτητες, είναι και οι χρεοκοπίες. Μέσα από τις στάχτες της αποτυχίας αναδύεται το καινούργιο και μεταρρυθμιστικό. Η Αμερική αναδείχθηκε σε υπερδύναμη γιατί η οικονομική της φιλοσοφία οδηγούσε τις αποτυχημένες μεγάλες επιχειρήσεις του παρελθόντος στο νεκροταφείο. Η Ευρώπη παρέμεινε μικρή γιατί διατήρησε με διάφορα παρεμβατικά μέτρα στο προσκήνιο τις ίδιες οικονομικές δυναστείες από τον Μεσαίωνα σχεδόν μέχρι σήμερα. Ο,τι δεν αφήνεται να πεθάνει, δολοφονεί την ανανέωση.

Πλήρες Άρθρο »