Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΠΡΟΚΛΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

Καλό είναι η πολιτική εμπάθεια να συνοδεύεται από γνώση. Διαφορετικά οδηγείται στην ευτέλεια και την αυτοδιάψευση. Δεκάδες κείμενα βλέπουν το φώς της δημοσιότητας σε ελληνικά έντυπα καταδικάζοντας τις νεοφιλελεύθερες επιλογές για την κατάρρευση της αμερικανικής οικονομίας και την εξαγωγή της κρίσης στον υπόλοιπο κόσμο. Τα επιχειρήματα όμως που συνοδεύουν τους σχετικούς φιλιππικούς είναι αφελή, ρηχά και εξαιρετικά αδύναμα. Απευθύνονται όμως σε ένα ακροατήριο που στη μεγάλη του πλειοψηφία δεν είναι δυνατόν να έχει τις αναγκαίες ειδικές γνώσεις. Κι’ όσοι τις έχουν σηκώνουν τους ώμους κι αδιαφορούν. Πως είναι δυνατόν, σκέφτονται να αντιστρέψεις ένα χείμαρρο άγνοιας, πολιτικής εμπάθειας και ιδεολογικής μονομέρειας;

Κι όμως η σιωπή δεν είναι διέξοδος. Ισως ο ρόλος να είναι άχαρος, αλλά προτιμώ τον μοναχικό αγώνα από την φυγή. Και η απάντησή μου είναι πως η οικονομική κρίση δεν είναι αποτέλεσμα νεοφιλελεύθερων επιλογών και συνταγών. Αλλά προκλήθηκε από τον παράλογο κρατικό παρεμβατισμό. Και στην αρχική εμφάνιση των προβλημάτων αλλά και στην συνέχεια, μετά την παρέμβαση των κυβερνήσεων δηλαδή στην οικονομία. Και δεν αποτελούν αυτά γνώμες δικές μου μόνο. Εκφράζουν δεκάδες γνωστούς αμερικανούς οικονομολόγους αλλά και τους 171 βουλευτές του Κογκρέσου που καταψήφισαν το καταστροφικό πακέτο διάσωσης των Τραπεζών του κ. Πόλσον.

Σε κείμενό μου για την Washington Post εξηγούσα, πριν ξεσπάσει η μεγάλη κρίση, πως η κρατική χρηματοδότηση των Τραπεζών Fannie Mae και Freddie Mac ήταν λαθεμένη. Διότι η χρεοκοπία τους έγινε κάτω από το άγρυπνο βλέμμα του αμερικανικού δημοσίου. Οι φορείς αυτοί λειτουργούσαν κάτω από ιδιαίτερο νομικό καθεστώς και υπό την στενή επίβλεψη του κρατικού Office of Federal Housing Enterprise Oversight. Μάλιστα, το Κογκρέσσο πίεζε επανειλημμένα για επέκταση των δανείων σε απόλυτα αδύναμους να τα ξεπληρώσουν πολίτες. Ο δημοκρατικός βουλευτής Μπάρνευ Φράνκ, ηγέτης της αρμόδιας νομοθετικής επιτροπής, μέχρι πρόσφατα κατηγορούσε την κυβέρνηση 'πως έκανε ελάχιστα για να προωθήσει τον στόχο (μέσω των Τραπεζών αυτών) της εξασφάλισης κατοικίας από όλες τις εισοδηματικές ομάδες'. Ο πολιτικός στόχος εξασφάλισης «φτηνής στέγης» με μοχλό της ημι-δημόσιες αυτές Τράπεζες είναι ολοφάνερο πως οδήγησε το τραπεζικό σύστημα στα όριά του.

Ο κρατικός έλεγχος δεν εμπόδισε τελικά την κατάρρευση. Η οικονομική στήριξη της Κεντρικής Τράπεζας επίσης δεν σταμάτησε την επέκταση της κρίσης στην Lehman Brothers, στην IAG και σε άλλους οικονομικούς οργανισμούς. Αν οι πολιτικοί πίστευαν πως κινδύνευαν παγκόσμια και άλλοι φορείς δεν είχαν παρά να τους καλέσουν να στηρίξουν οικονομικά τους κλυδωνιζόμενους οργανισμούς. Κι όχι να ξοδεύουν τις οικονομίες των φορολογουμένων. Δίχως μάλιστα κυρώσεις στους απίστευτους managers που με ασύγγνωστα ρίσκα, πακετάροντας κυρίως τα θαλασσοδάνεια σε χρηματοπιστωτικά προιόντα, μεγάλωσαν τα ατομικά τους εισοδήματα αλλά χρεοκόπησαν τους φορείς που διοικούσαν.

Ο καθηγητής Hyman Minsky έχει διαπιστώσει πως σε χρόνια ευημερίας αυξάνεται το χρηματοπιστωτικό ρίσκο*. Προκαλώντας αστάθεια και κρίσεις. Οι χρηματιστές στην Wall Street συχνά ομιλούν για την επικείμενη «ώρα του Minsky”. Οι κρίσεις λοιπόν δεν είναι απροσδόκητες. Ο πανικός των πολιτικών όμως είναι. O καπιταλισμός αναδημιουργείται μέσα από τις κρίσεις. Διότι όπως είναι το κέρδος καλοδεχούμενο, εξ ίσου φυσιολογική είναι και η χρεοκοπία. Φτάνει το κράτος να μην επιχειρεί τεχνητά να την εμποδίσει. Οδηγώντας σε αδιέξοδα. Ουδείς μπορεί να ισχυρίζεται για αδυναμία δήθεν των αγορών να αυτορυθμισθούν όταν το κράτος αμέσως παρεμβαίνει και δεν αφήνει τους μηχανισμούς των ελεύθερων οικονομικών συναλλαγών να ακολουθήσουν τον δικό τους δρόμο.

Πριν ξεκινήσουν οι κρατικές παρεμβάσεις για την «διάσωση» των Τραπεζών το όποιο πρόβλημα εντοπιζόταν στις επενδυτικές και τις οικιστικές Τράπεζες. Ισως και στους κατόχους των άνευ εγγυήσεων δανείων και των υψηλού ρίσκου τοξικών ομολόγων. Όταν όμως παίρνεις δάνεια δίχως ουσιαστικά δυνατότητες αποπληρωμής τους η τοποθετείσαι σε υψηλότατου ρίσκου προιόντα, το ενδεχόμενο κάτι να πάει στραβά δεν πρέπει να προκαλεί ούτε έκπληξη ούτε βέβαια και πανικό. Οσοι προσδοκούσαν αποδόσεις από τις τοποθετήσεις τους πέντε και δέκα καμιά φορά φορές παραπάνω από τις συμβατικές καταθέσεις και περίμεναν τα σπίτια τους να μεγαλώσουν σε αξία προσφέροντας θεαματικά κέρδη δεν σκόπευαν να μοιράσουν τις απολαβές τους με όλους εμάς τους υπόλοιπους. Με ποιά λογική λοιπόν θα πρέπει οι φορολογούμενοι να μετάσχουν – μέσω των κρατικών οικονομικών ενισχύσεων – στις ζημιές τους;

Μετά όμως την παρέμβαση των κυβερνήσεων στην οικονομία και τα περίφημα «πακέτα διάσωσης» η κρίση ξέσπασε σε χρηματιστήρια, εμπορικές Τράπεζες και σταδιακά στην πραγματική οικονομία. Πραγματικός «θρίαμβος» του κρατικού παρεμβατισμού, δηλαδή…

Σχολιαστές, όπως ο Κώστας Τσαπόγας στην «Ε» της 27-10-08, επιχαίρουν για την ολοκληρωτική υποτίθεται αποτυχία των συνταγών των «παιδιών απ’ το Σικάγο» στην οικονομία. Και φαντάζομαι περιμένει τα αποτελέσματα της κρατικής επέλασης στις αγορές. Όμως η μεγάλη κρίση που κατακλύζει σήμερα χρηματιστήρια και πραγματικές οικονομίες είναι το συνεπακόλουθο αυτής ακριβώς της παρέμβασης. Ο κλονισμός της εμπιστοσύνης στις χρηματαγορές, ο δισταγμός αξιοποίησης των όποιων αποταμιεύσεων σε ενεργητικές οικονομικές δράσεις, ο διστακτικός μέχρι και ανύπαρκτος δανεισμός, η κάμψη της παραγωγής και η συνακόλουθη μείωση της κατανάλωσης και η αύξηση της ανεργίας είναι αποτελέσματα της γιγαντιαίας κρατικής παρέμβασης και της αβεβαιότητας που αυτή προκάλεσε.

Πριν από το πακέτο Πόλσον δεν υπήρχαν υψηλά επιτόκια, κάμψη της κατανάλωσης, έλλειψη ρευστότητας και ίχνη αυξανόμενης ανεργίας. Τώρα οι οικονομίες οδηγούνται στην ύφεση με την καθοδήγηση ουσιαστικά του κράτους και των πανικόβλητων πολιτικών. Οι ιδεολογικά ταγμένοι αναλυτές μπορούν να λοιδωρούν όσο επιθυμούν τον νεοφιλελευθερισμό και τά «αγόρια από το Σικάγο». Οφείλουν όμως να αρχίσουν να εξηγούν γιατί βουλιάζουμε, ακριβώς τώρα που παρεμβαίνουν οι κυβερνήσεις, στα οικονομικά αδιέξοδα και σε κοινωνική μιζέρια.

*Stabilizing an Unstable Economy