ΘΥΜΑ Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Οφείλω να ομολογήσω ότι λάθεψα. Για χρόνια πίστευα πως δεν είναι δυνατόν ο ολοκληρωτισμός να επιβιώσει όταν αρχίσουν να κυριαρχούν ελεύθερες οικονομικές επιλογές. Η εκτίμησή μου ήταν πως με το άνοιγμα των οικονομικών οριζόντων οι άνθρωποι δεν θα ήταν δυνατόν να ποδηγετηθούν πολιτικά. Διότι θα άλλαζαν οι αντιλήψεις τους, θα ζητούσαν περισσότερες επιλογές, θα ήθελαν να έχουν την ευχέρεια να διαλέγουν πολύ περισσότερα πράγματα.

Το παραδειγματα της Κίνας αλλά και της Ρωσίας δείχνουν το ακριβώς αντίθετο. Η οικονομική ευημερία και η απαλλαγή του άγχους της καθημερινής σχεδόν επιβίωσης έχει γεμίσει τους Ρώσους πολίτες ευφορία και αισιοδοξία. Ελάχιστοι νοιάζονται για το γεγονός πως η πολιτική τους σκηνή δεν είναι ολόιδια με τις υπόλοιπες της Δυτικής Ευρώπης. Δεν συγκρούονται σε καθημερινή σχεδόν βαση κόμματα και πολιτικές προσωπικότητες. Η Δούμα (η Ρωσική Βουλή) κυριαρχείται ουσιαστικά από το κυβερνητικό κόμμα με ελάχιστες έδρες να ανήκουν σε κάποια κόμματα της αντιπολίτευσης. Και που και αυτά σπάνια σηκώνουν τους τόνους απέναντι στην πλειοψηφία. Τα ΜΜΕ δεν ασχολούντια πολύ με την πολιτική, παρά μοναχά για την παρουσίαση των κυβερνητικών θέσεων και πρωτοβουλιών.

Ολα αυτά γίνονται σε ένα κλίμα συντεταγμένης ομαλότητας, με την έννοια πως δεν υπάρχει καθεστωτική λογοκρισία. Απλά τα μέσα ανήκουν σε φορείς που με τον ένα η τον άλλο τρόπο (είτε μέσω δημόσιων επιχειρήσεων όπως η Γκάζπρομ είτε λόγω συμφερόντων των ιδιοκτητών τους) δεν έχουν την διάθεση να ασκήσουν σοβαρή κριτική. Η εξαπλούμενη ευημερία και τα χρήματα που διακινούνται και κάνουν ορατό πλέον για εκατομμύρια Ρώσους το όραμα της μεσαίας τάξης έχει αμβλύνει τα όποια πολιτικά αντανακλαστικά και την διάθεση κριτικής στάσης απέναντι στο σύστημα. Με το βαρέλι το πετρέλαιο στα 130 δολάρια και την ζήτηση φυσικού αερίου στα ύψη είναι σίγουρο πως οι πολιτικές ανησυχίες θα είναι αρκετά μακριά από τους οραματισμούς του Ρωσικού λαού.

Με στόχο την καθημερινή σχεδόν βελτίωση της καλοπέρασης των μαζών το καθεστώς στο Πεκίνο φροντίζει να κρατήσει τα ηνία του πολιτικού ελέγχου απρόσβλητα. Είναι ένα ζήτημα που έχει κυρίως να κάνει με νοοτροπίες και αντιλήψεις. Ενας λαός συνηθισμένος στην στέρηση, τις κακουχίες και συχνά ακόμη και την πείνα. Βρέθηκε ξαφνικά να κολυμπά σε ένα δίχως όρια καπιταλισμό. Με τις δυνατότητες πλουτισμού απεριόριστες. Με το ατομικό βιοτικό επίπεδο να ανεβαίνει με ζαλιστικές ταχύτητες. Με τον πλούτο να ορμά ασυγκράτητα σε νοικοκυριά που μέχρι πριν λίγες δεκαετίες με δυσκολίες τα έφερναν οικονομικά βόλτα.

Οπως σημειώνει σε μιά πετυχημένη του επιστολή αναγνώστης του Βρετανικού περιοδικού Prospect, «το καθεστώς στηρίζει την νομιμοποίησή του πάνω στην ικανότητά του να πετυχαίνει συνέχεια όλο και υψηλότερα επίπεδα ζωής για τις μάζες». Η πολιτική αυτή στηρίζεται πάνω σε έναν απόλυτο ματεριαλισμό. Το αποτέλεσμα είναι πως οι αξίες που εκπέμπει πλέον σήμερα η Κινεζική κοινωνία είναι ένα «ήθος» απόλυτης ατομικότητας συνδεμένης με τον στόχο του γίνε – πλούσιος – γρήγορα. Οι περισσότεροι νέοι Κινέζοι σήμερα κινητοποιούνται πάνω στην λογική του «Αμερικανικού ονείρου». Και όπως πολλοί παρατηρητές επισημαίνουν, δεν υπάρχει καποιο «Κινέζικο όνειρο»...

Η κατάρρευση του υποτιθέμενου κομμουνιστικού ήθους είναι απόλυτη. Ο καπιταλισμός κυριαρχεί απολυτα στις αξίες της Κινεζικής κοινωνίας. Ο ολοκληρωτισμός όμως παραμένει ακλόνητος. Η Κίνα είναι σήμερα ο «παράδεισος του καπιταλιστή». Ελεύθερη αγορά με σκληρούς κανόνες ελεύθερου ανταγωνισμού, με σκληρή πολιτική παρεμπόδιη κάθε λογής κοινωνικών, εργατικών η άλλων παρεμβάσεων. Σίγουρα, η πολιτική σκληρότητα και οι αυθαίρετες παρεμβάσεις των δημοσίων αρχών δεν συνιστούν ένα ελκυστικό σύστημα κοινωνικής εξέλιξης.

Σε πρόσφατη εργασία της η Kellee Tsai, του Πανεπιστημίου John Hopkins εδώ στην Ουάσιγκτον, ασχολείται με τη σχέση δημοκρατίας και οικονομίας της αγοράς στην Κίνα (Capitalism without Democracy: The Private Sector in Contemporary China, 2008). Με συμπεράσματά αποκαλυπτικά. Οι περισσότεροι επιχειρηματίες είναι στην Κίνα στελέχη του κομμουνιστικού κόμματος αλλά με εξαιρετικά επιθετικούς οικονομικούς προσανατολισμούς. Η σχέση με το Κόμμα είναι μάλλον απολιτική. Περισσότερο δείχνει την πίστη σε ένα φορέα που εξασφαλίζει την οικονομική δράση από παρενέργειες, ανατροπές και διακοπές.

Σύμφωνα με την Tsai οι επιχειρηματίες στην Κϊνα δεν έχουν ίχνος πολιτικών ανησυχιών. Σε καμία περίτπωση δεν δείχνουν έτοιμοι να συμβάλουν σε πολιτικές ανακατατάξεις. Σε μιά χώρα που καθημερινά γεννιούνται 44.000 μωρά, ο πληθυσμός δηλ. μιάς μεγάλης σχετικά ελληνικής πόλης, και που οι καταναλωτές της απορροφούν το 13% της παγκόσμιας παραγωγής γάλακτος με μιά αυξητική τάση του 25% ετήσια (δηλ. το 1027 η Κϊνα θα καταναλώνει από μόνη της παραπάνω από την παγκόσμια παραγωγή) το όραμα είναι τα περισσότερα λεφτά. Σε βάρος βέβαια της Δημοκρατίας.