ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΑΝ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ: Ο Δρόμος για την Κοινωνία της Γνώσης

        ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΑΝ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ:

                        Ο Δρόμος για την Κοινωνία της Γνώσης

                           

                                      ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ




Σύνοψη σελ. 3




1.Εισαγωγή: To Ρευστό Πολιτικό Περιβάλλον και η Ανάγκη Ανατροπών σελ. 4




2.H Aνάδειξη της Κοινωνίας της Τεχνολογίας και των Δικτύων
σελ. 11




3. Προσεγγίζοντας την Κοινωνία της Γνώσης σελ. 18




4. Τεχνολατρεία και Τεχνοφοβία σελ. 26




5.Συμπέρασμα: Ο Δρόμος Προς την Ανάπτυξη με τις Νέες Τεχνολογίες σελ. 28


Σύνοψη


Στην εποχή των ριζοσπαστικών μεταβολών που ζούμε τα πάντα αλλάζουν. Από την οικονομία και τις κοινωνικές σχέσεις μέχρι τις αντιλήψεις και τους πολιτικούς θεσμούς. Τίποτα δεν μπορεί να μείνει έξω από την ροή των εξελίξεων. Η συνέχεια και η συνοχή εξασφαλίζονται μοναχά μέσα από έγκαιρες αλλαγές και διορατικές μεταρρυθμίσεις. Η επιβίωση του καινούργιου, που συμπορεύεται με τις νέες τεχνολογίες δεν επιτυγχάνεται δίχως αντιδράσεις κι αντιπαραθέσεις. Οι αλλαγές στους πολιτικούς θεσμούς και στις αντιλήψεις για την κοινωνία και την ζωή αποτελούν την βασικότερη ίσως προυπόθεση για την κατάκτηση του καινούργιου.

Αναπόφευκτα η κοινωνία θα προχωρήσει στον δρόμο των δικτύων και της κοινωνίας της τεχνολογίας των πληροφοριών. Εχει ενδιαφέρον η περιγραφή κάποιων χαρακτηριστικών της κοινωνίας που τελικά θα αναδειχθεί. Και μέσα στην οποία οι περισσότερες δράσεις – κι όχι μόνο οι οικονομικές – θα αναπτύσσονται και θα αναδεικνύονται μέσα από την κυριαρχία των ηλεκτρονικών δικτύων και των νέων τεχνολογικών επιτευγμάτων. Τα πάντα θα επηρεασθούν Το όραμα και η προοπτική δεν είναι εφιαλτικές. Φθάνει έγκαιρα η κοινωνία να έχει προετοιμασθεί για να αγκαλιάσει το καινούργιο.

Η μεγαλύτερη πολιτική πρόκληση είναι η προετοιμασία της κοινωνίας για να κατακτήσει την γνώση. Για μικρές χώρες τα προβλήματα είναι σύνθετα διότι οι μεταβολές πρέπει να είναι γρήγορες και σημαντικές. Τι ακριβώς είναι η κοινωνία της γνώσης. Πως μπορεί μιά κοινωνία να βαδίσει προς την κατεύθυνση αυτή. Τι πρέπει να αλλάξει και προς ποιά κατεύθυνση. Πόσο γρήγορες και πόσο δύσκολες οφείλουν να είναι οι αλλαγές.

Στις περισσότερες περιπτώσεις η εισαγωγή της τεχνολογίας των επικοινωνιών και η εισβολή της κοινωνίας της γνώσης καλλιεργούν ανασφάλειες και φοβίες.
Το στοίχημα θα κερδιθεί από εκείνους που θα ενσταλάξουν στην κοινωνία την αντίληψη πως η ρευστότητα των μεγάλων αλλαγών δεν είναι απειλή αλλά ευκαιρία. Και τελικά η κοινωνία θα συστρατευθεί πίσω από εκείνους που θα δείξουν πως γνωρίζουν που οδηγούν τον τόπο και θα πείσουν τον κόσμο, και ιδίως η μεσαία τάξη, πως δεν υπάρχει λόγος να είναι ανασφαλής και αβέβαιη. Η τεχνοφοβία ανατρέπει την δυναμική κατάκτηση του μέλλοντος. Αλλά και η υπερβολική τεχνολατρεία καμιά φορά αποξενώνει την κοινωνία διότι κάνει πολλούς πολίτες να αισθάνονται αδύναμοι και συχνά περιθωριοποιημένοι.

Η πορεία για την ανάπτυξη προυποθέτει ριζικές αλλαγές στις αντιλήψεις και σε πολλές ριζωμένες απόψεις και κοσμοθεωρίες. Ο κρατισμός οφείλει να υποχωρήσει μιά και δεν μπορεί να συμβαδίσει με τις νέες συνθήκες της οικονομίας της τεχνολογίας των πληροφοριών. Απαγκίστρωση από το παρελθόν και ανοιχτά μυαλά για το μέλλον είναι οι απαραίτητες προυποθέσεις για την επιτυχία στο ρευστό μέλλον που ανοίγεται μπροστά μας. .



1. Εισαγωγή: To Ρευστό Πολιτικό Περιβάλλον και η Ανάγκη Ανατροπών

Στα χρόνια της χρεοκοπίας της πολιτικής η αναζήτηση του καινούργιου στην έκφραση και τον πολιτικό λόγο ισοδυναμεί με την ανακάλυψη μεθόδων νεκρανάστασης της δημόσιας ζωής. Αρκετοί είναι οι παράγοντες που οδηγούν τον κόσμο να περιφρονεί την πολιτική και τους φορείς της και να υποψιάζεται την ειλικρίνεια αλλά και την αποτελεσματικότητα των λόγων και των προθέσεών τους. Ένας απ’ αυτούς είναι γενικός, παγκόσμιος και ακατανίκητος. Έχει να κάνει με την επέλαση των τεχνολογιών και τις συνακόλουθες συγκλονιστικές μεταβολές στην οικονομία και τις κοινωνικές σχέσεις. Σήμερα πια δεν υπάρχουν αυθεντίες στην πολιτική, στην οικονομία και στις κοινωνικές σχέσεις. Η κάθε πληροφορία είναι διαθέσιμη στον καθένα που θα είχε τη διάθεση και τον χρόνο να την αναζητήσει και να την βρει. Κατά συνέπεια, οι πολιτικές αρχές δεν έχουν την αποκλειστικότητα σε γνώσεις, εξειδίκευση κι εμπειρία. Οι όποιες αδυναμίες των πολιτικών εκπροσώπων φαντάζουν τεράστιες, αδυσώπητες κι αποκαλυπτικές. Δεν υπάρχει πλέον θαυμασμός, δέος κι απόσταση ανάμεσα στην εξουσία και τον απλό πολίτη. Εξίσου κι οι απαιτήσεις είναι περισσότερες, πιο επείγουσες και συχνά αβάσταχτα πιεστικές.

Η απαξίωση της πολιτικής

Ζούμε σε μια εποχή συναρπαστικών και ταχύτατων μεταβολών. Τα πάντα είναι ρευστά, γεμάτα ρίσκο κι αβεβαιότητα. Οι νέες ανακαλύψεις της επιστήμης για την αντιμετώπιση μεγάλων προβλημάτων δημιουργούν συχνά απρόβλεπτους κινδύνους για καθημερινά ζητήματα που μέχρι πρότινος βρίσκονταν έξω από κάθε πλαίσιο διακινδύνευσης κι αστάθειας. Τίποτα πια δεν είναι σταθερό. Και κανένας δεν μπορεί να προβλέψει με σιγουριά ποιο θα είναι το επόμενο πρόβλημα και πώς αυτό θα είναι δυνατόν να αντιμετωπισθεί. Ο πολίτης συχνά κινείται στο κενό ενός δυσπερίγραπτου χάους. Έχει περισσότερες ανάγκες κι ανασφάλειες από το παρελθόν, ζει όμως σε ένα περιβάλλον ταχύτατων μεταβολών που κανείς δεν είναι σε θέση να ελέγξει και να προβλέψει. Αντικειμενικά η εξουσία είναι αδύναμη να αντιμετωπίσει με σιγουριά κι αποφασιστικότητα το μέλλον. Κι όλα αυτά σε μια εποχή που το κύρος και η εκτίμηση του λαού προς τους πολιτικούς είναι ήδη καταρρακωμένη από τις τεχνολογικές εξελίξεις. Η εποχή του ρίσκου συνιστά λοιπόν έναν ουσιαστικό παράγοντα σύνθλιψης του κύρους της πολιτικής.

Ζώντας στα όρια του ριζοσπαστικά καινούργιου είναι αυτονόητο πως δεν είναι δυνατόν να οργανώνουμε τη ζωή μας πάνω σε εννοιολογικές κι αξιολογικές σταθερές. Ο πολιτισμός ενσωματώνεται στην τεχνολογία σε μια ενιαία δυναμική αναδιάπλαση της πραγματικότητας που βιώνουμε. Η τεχνολογία έχει μεταβληθεί σε κυρίαρχο προσανατολιστικό μέσο στην πολιτική, στην ιατρική, στα μέσα ενημέρωσης, στη θρησκεία και γενικότερα σε κάθε σχεδόν εκδήλωση της ζωής. Η ηθική, όπως την γνωρίζαμε, καταρρέει, νέες κλίμακες αξιών αναδεικνύονται και οι αναφορές σε παραδοσιακές ιδεολογικές παραμέτρους φαντάζουν αρχαϊκές κι εξωπραγματικές. Ιδεοληψίες που είχαν σαν πολιτική αφετηρία τη φοβία δεν έχουν θέση στη σημερινή εποχή. Ο συντηρητισμός αξιοποιούσε τη φοβία των αλλαγών και της αναστάτωσης, ο φιλελευθερισμός τη φοβία του κράτους ενώ ο σοσιαλισμός τη φοβία της οικονομικής ανασφάλειας και της όποιας καταπίεσης. Η άρνηση πια σήμερα έχει αντικατασταθεί από τη θέση, και οι τυφλοί φανατισμοί από τον σκεπτικισμό και την αμφιβολία. Τα απόλυτα δεν έχουν χώρο πια στη ζωή μας. Άλλος ένας βασικός παράγοντας λοιπόν απαξίωσης της πολιτικής έχει να κάνει με την εγκατάλειψη των συνθηκών εκδήλωσης της παραδοσιακής πολιτικής αντιπαράθεσης και με την περιφρόνηση κομμάτων και πολιτικών σαν φορέων ετοιμοπαράδοτων λύσεων για την μελλοντική πορεία της κοινωνίας και της ζωής του καθενός.

Η Κυρίαρχη Πολιτική Τάξη Απεχθάνεται το Καινούργιο

Και βέβαια τα αυθόρμητα αυτά λαϊκά συναισθήματα δεν χτίσθηκαν στο κενό. Έχουν συγκροτημένη αιτιολογική βάση. Πηγάζουν από την νοοτροπία που εκπέμπουν τα κόμματά μας. Είναι αυτονόητο πως όταν κάποιος οικοδομεί ένα κτίριο ελπίζει πως χτίζει κάτι που θα μείνει. Εξ ίσου φιλόδοξα ατενίζουν το μέλλον όσοι ξεκινούν μία επιχείρηση με προοπτική την επιτυχία στην αγορά. Στόχος τους είναι η εταιρία αυτή να καθιερωθεί στα μάτια των καταναλωτών, να αρχίσει να παίζει κάποιον ουσιαστικό ρόλο στην κοινωνία και να αντέξει στο μέλλον τα οικονομικά σκαμπανεβάσματα αλλά και τις αλλαγές στις προτιμήσεις των πελατών της. Οι ιδρυτές των μεγάλων εταιριών χτίζουν για το μέλλον κι ελπίζουν στην υπερνίκηση των όποιων αυριανών δυσκολιών. Με βάση την συλλογιστική αυτή διαμορφώνουν διοικητικές συμπεριφορές, βελτιώνουν κι αναβαθμίζουν τα προϊόντα τους κι ανανεώνουν το προσωπικό τους.

Και τα πολιτικά κόμματα; Ποιες αξιολογικές αρχές καθορίζουν τον τρόπο λειτουργίας τους κι ιεραρχούν τις ανάγκες και την συμπεριφορά τους. Είναι αξιοπερίεργο πως οι τεράστιοι οργανισμοί που καταλήγουν να είναι τα μεγάλα πολιτικά κόμματα προσελκύουν στελέχη από διάφορους κύκλους της κοινωνικής ζωής εκτός από έναν - τον χώρο του μάνατζμεντ. Δικηγόροι, γιατροί, μηχανικοί, καθηγητές, συνδικαλιστές, απλοί εργαζόμενοι και διανοούμενοι είναι συνήθως η μαγιά με την οποία χτίζονται οι μεγάλοι πολιτικοί οργανισμοί. Ενώ, λόγω όγκου και συνθετότητας των καθημερινών τους προβλημάτων, το θέμα της διοίκησης είναι ίσως το ουσιαστικότερο ζήτημα για την επιβίωσή τους. Κι όμως, το μάνατζμεντ και το μάρκετινγκ μάλλον λείπουν από τις ειδικότητες που χαρακτηρίζουν τα στελέχη τους.

Υπάρχει κανείς που να αμφιβάλει πως τα κόμματα ιδρύονται για να παραμείνουν πρωταγωνιστές της πολιτικής ζωής μίας χώρας για πάρα πολλά χρόνια; Εν τούτοις, οι επιχειρήσεις έχουν μάτια και πίσω από το κεφάλι τους για την κοντινή παρακολούθηση των αλλαγών που συμβαίνουν στην κοινωνία και των μεταπτώσεων στις προτιμήσεις του καταναλωτικού κοινού. Τα κόμματα όμως κατ' εξοχήν ομφαλοσκοπούν και συνήθως αρνούνται να αναγνωρίσουν πως η κοινωνία αλλάζει. Αν οι ιδέες και οι προτάσεις τους δεν συγκινούν πλέον κανέναν οι περισσότεροι κομματικοί παράγοντες είναι σίγουροι πως υπεύθυνοι είναι οι ίδιοι οι πολίτες που δεν τους καταλαβαίνουν!!

Στα χρόνια μας είναι φανερό πως οι παλιές πολιτικές αντιπαραθέσεις δεν λένε για τον περισσότερο κόσμο σχεδόν τίποτα. Οι αντιλήψεις των παλιών αμφισβητιών κι επαναστατών της δεκαετίας του '60 έχουν συγχωνευθεί με τον ευπρεπή και καλοζωισμένο συντηρητισμό των γιάπης της δεκαετίας του '80 έχοντας δημιουργήσει ένα περίεργο μίγμα διανοουμένων της καλοπέρασης αλλά και της κοινωνικής ευαισθησίας. Οι μαχητικοί ακραίοι "πολεμιστές" της πολιτικής δεν μπορούν να απευθυνθούν πια σ' αυτόν τον κόσμο. Για τούτο και συχνά αποτελούν πρόβλημα και για τα ίδια τους τα κόμματα. Πιο πολύ "γράφουν" στις ειδήσεις σήμερα οι εσω-κομματικές αντιθέσεις παρά οι συγκρούσεις ανάμεσα στα κόμματα. Που είναι σχεδόν τελείως απονευρωμένες. Όπως εξ' άλλου και οι συγκρούσεις ανάμεσα σε εταιρίες. Που δεν είναι πια "της μόδας". Το πρόβλημα της εποχής πλέον, και για τις επιχειρήσεις αλλά και για τα κόμματα, είναι καθαρά ζήτημα σωστής διοίκησης και συστημάτων μάρκετινγκ.

Η Δημιουργική Ανατροπή

Στην οικονομία και στην διοίκηση των επιχειρήσεων υπάρχει μια αρχή που τελευταία δείχνει να κυριαρχεί καθολικά ανάμεσα σ' αυτούς που παίρνουν τις σχετικές αποφάσεις. Η λεγόμενη "δημιουργική ανατροπή" (creative destruction) ορίζει πως από τις στάχτες της κατάρρευσης του παλιού αναδεικνύεται ο δυναμισμός της δημιουργίας του καινούργιου. Και πως αυτός ο κανόνας πρέπει να διέπει την οργάνωση κάθε φιλόδοξης σήμερα κι επεκτατικής επιχειρηματικής μονάδας. Δηλαδή, συχνές ανατροπές της δομής της επιχείρησης, αλλαγές στο είδος και την παρουσίαση των προϊόντων, εξαγορές και συγχωνεύσεις με άλλες επιχειρηματικές μονάδες, επαναπροσδιορισμός στόχων, ακόμη κι αλλαγές επωνυμίας κι εμπορικής ταυτότητας. Οι εταιρίες πρέπει να συμπεριφέρονται όπως οι αγορές. Να είναι ευέλικτες, ευμετάβλητες, προσαρμόσιμες και διαρθρωτικά "ασταθείς" (βλ. R. Foster και S. Kaplan, Creative Destruction: Why Companies That Are Built to Last Underperform the Market - and How to Successfully Transform Them. 2001).

Μέχρι πριν λίγο καιρό κυριαρχούσε στην αγορά η ακριβώς αντίθετη άποψη. Πως δηλαδή, μια εταιρία για να επιτύχει οφείλει να έχει μια με σαφήνεια διατυπωμένη εμπορική αποστολή, να παραμένει αφοσιωμένη στους αρχικούς της στόχους και να φροντίζει τα κέρδη της και τις τιμές των μετοχών της (βλ. σετ. J. Collins και J. Porras, Built to Last. 1994). Tα οικονομικά αποτελέσματα των τελευταίων ετών αποδυνάμωσαν την επιχειρηματολογία της "παντοτινής επιχείρησης" ενισχύοντας την λογική της "δημιουργικής ανατροπής". Από τις εταιρίες, κατά κύριο λόγο της λεγόμενης "παλιάς οικονομίας", που ο Collins με τον Porras χρησιμοποίησαν σαν παραδείγματα για την δουλειά τους μόνο η General Electric άντεξε τους κραδασμούς των αγορών. Όλες οι άλλες κύλησαν στην κατηφόρα της παρακμής. Το κυρίαρχο αρνητικό συμπέρασμα ήταν πως "οι εταιρίες, όπως και οι άνθρωποι, βολεύονται με ορισμένες συμπεριφορές και πρακτικές κι έτσι γίνονται δυσκίνητες, δίχως αντανακλαστικά αδυνατώντας έτσι να αναγνωρίσουν τους παρόντες ανταγωνιστικούς κινδύνους".

Κάθε προσπάθεια βέβαια ριζικής αναδιάρθρωσης ενός μεγάλου οργανισμού έχει να αντιμετωπίσει βουνά από δυσκολίες. Κυρίως διότι οι κατεστημένοι φορείς - επιχειρήσεις η και κόμματα - τείνουν να αδιαφορούν για τις προσπάθειες αλλαγής που επιχειρεί μία νέα ηγεσία επιλέγοντας την τακτική της αδράνειας και της βραδείας απορρόφησης των νεόφερτων κραδασμών. Το κλειδί, σύμφωνα με την σημαντική καινούργια μελέτη της Jeanie Daniel Duck, βρίσκεται στην επιμονή σε βάθος χρόνου. "Οι προθέσεις δεν ισοδυναμούν με αποτελέσματα" σημειώνει στο βιβλίο της (The Change Monster: The Human Forces that Fuel Or Foil Corporate Transformation and Change. Νέα Υόρκη: Crown, 2001). Η υλοποίηση ριζοσπαστικών αλλαγών σ' ένα οργανισμό είναι μία επιχείρηση ιδιαίτερα επίπονη. "Όπως η γέννα", σημειώνει η Duck, "έχει αφόρητους πόνους, προκαλεί αναστάτωση και δημιουργεί σύγχυση. Η τελική όμως ανταμοιβή αξίζει τους κόπους που προηγήθηκαν".Τα μηνύματα για την πολιτική είναι σαφέστατα. Τα κόμματα επιμένουν να συμπεριφέρονται με βάση την λογική της "παντοτινής επιβίωσης". Δεν μπορούν να ξεφύγουν από την ψυχολογία της ψυχροπολεμικής εποχής, επιμένουν σε συνθήματα που δεν αγγίζουν πλέον την κοινωνία και δεν κρύβουν την εμμονή τους σε καταδικασμένες τακτικές όπως η άκριτη ψηφοθηρία κι ο γυμνός λαϊκισμός. Και κυρίως, τρέμουν κάθε ιδέα ριζικών αλλαγών σε δομές και συμπεριφορά. Ακόμα κι όταν κάποιοι καταλαβαίνουν την ανάγκη γι' αλλαγές ο κακοφορμισμός που προκύπτει κι οι αντιδράσεις που προκαλούνται οδηγούν τις ηγεσίες πίσω στην σιγουριά των παλιών δοκιμασμένων συμπεριφορών και πρακτικών. Δεν είναι τυχαίο πως συχνά κάτι καινούργιο έλκει την προσοχή του εκλογικού σώματος. Όπως γράφουν οι Foster και Kaplan, "όταν νέες εταιρίες εμφανίζονται με καινούργιες ιδέες και φρέσκιες συμπεριφορές η αγορά τις ανταμείβει". Ο λόγος που τα "νέα" κόμματα στη συνέχεια όμως καταποντίζονται, όπως συμβαίνει και με πολλές εταιρίες, είναι ακριβώς επειδή δεν μπορούν να ξεφύγουν από την κατρακύλα στη συμπεριφορά του "παντοτινού". Κάνουν δηλ. ότι κάνουν και οι άλλοι, συμπεριφέρονται σαν βετεράνοι της πολιτικής κονίστρας, πασχίζοντας να χτίσουν πυλώνες μονιμότητας. Και βέβαια, κι αυτοί αποτυγχάνουν…

Για τα σύγχρονα κόμματα ο δρόμος της επιτυχίας στην σημερινή εποχή είναι η κατεύθυνση της δημιουργικής ανατροπής. Ο Μπλέρ στη Βρετανία δημιούργησε με επιτυχία το "Νέο" Εργατικό Κόμμα - ένα συγκερασμό δηλ. φιλελεύθερων και παραδοσιακών κεντρώων / σοσιαλδημοκρατικών θέσεων. Έκανε μεγάλες αλλαγές προσώπων. Οικοδόμησε ένα καινούργιο ουσιαστικά πολιτικό οργανισμό. Στις ΗΠΑ ο Κλίντον έβγαλε τους Δημοκρατικούς από την πολιτική αφάνεια με τον "Νέο" Φιλελευθερισμό. Ριζικές αναστροφές συμπεριφοράς, προσαρμογές και σύνθεση θέσεων και ιδεών, συμμαχίες, ανοίγματα και συνεργασίες, αποφυγή ακραίων τοποθετήσεων κι αφοσίωση στην αποτελεσματικότητα - σε βάρος του φανατισμού και της οπαδοποίησης - αυτά είναι τα μηνύματα των καιρών για την πολιτική. Μαζί με την ανατροπή κατεστημένων αντιλήψεων και ιδεών. Ο αέρας της ριζικής ανανέωσης που πνέει στον χώρο της αγοράς και του μάνατζμεντ καλό είναι να σαρώσει τις αποπνικτικές αίθουσες των κομματικών στεγανών.

Η αναζήτηση του καινούργιου

Μέσα στις συνθήκες αυτές η έκφραση του καινούργιου στη δημόσια ζωή συνιστά μια εξαιρετικά ακανθώδη και ριψοκίνδυνη προσπάθεια. Για να ξεπερασθεί η αδράνεια που προκαλεί η λαϊκή καχυποψία η πολιτική οφείλει να αλλάξει μεθόδους, συμπεριφορές και περιεχόμενο. Οι διακηρύξεις για μεγάλες κινητοποιήσεις και τα οράματα μεγαλόπνευστων αλλαγών και ριζικών μεταρρυθμίσεων δεν προκαλούν πλέον σκιρτήματα λαϊκού ενθουσιασμού ούτε και ξεσηκώνουν καμιά κοινωνική ομάδα. Η πολιτική για να αποκτήσει ξανά αξιοπιστία οφείλει κατ' αρχήν να πολεμήσει τον ίδιο τον εαυτό της. Η πολιτική είναι υποχρεωμένη να στραφεί εναντίον της ίδιας της πολιτικής.

Η κατάργηση της σύγκρουσης και της ιδεολογικής αντιπαράθεσης είναι το πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση προσέγγισης της κοινωνίας. Δεν υπάρχουν πια απαξιωτικές κι αντιπαθείς πολιτικές και θέσεις. Υπάρχουν μόνο ενοχλητικοί, αντι-επικοινωνιακοί, αναχρονιστικοί και παλαιομοδίτες πολιτικοί και παρατάξεις. Η διατήρηση της κάθε παλιάς ετικέτας δίχως νέα σύμβολα και φρέσκιες τοποθετήσεις σηματοδοτεί τη σίγουρη και σταθερή πορεία προς το πολιτικό περιθώριο και την ανυπαρξία. Ο κόσμος πια δεν επιζητεί σωτήρες κι υπεράνθρωπους. Περιμένει την μετριοπάθεια και την κοινή λογική του πετυχημένου μάνατζερ και τη σιγουριά στους χειρισμούς του ενημερωμένου κοσμοπολίτη. Επιθυμεί ηγεσίες που να τον εκπροσωπούν με αξιοπρέπεια και κύρος. Δεν αναζητά εγωιστικές ντίβες που θα του απαλλοτριώνουν την ταυτότητα και θα του ισοπεδώνουν την προσωπικότητα. Η κοινωνία θέλει τη μεταφύτευση αισιοδοξίας κι όχι την αναπαραγωγή μιζέριας και την προβολή αδιεξόδων.

Κάθετη αποσυγκέντρωση

Οι πολίτες αντιμετωπίζουν σοβαρά καθημερινά προβλήματα. Γνωρίζουν πως χρειάζονται γενναίες αποφάσεις για την αντιστροφή του δρόμου προς την παρακμή. Αμφισβητούν όμως τους πολιτικούς και βλέπουν με καχυποψία την ξύλινη γλώσσα των γενναιόδωρων υποσχέσεων. Ποια όμως θα ήταν η αντίδρασή τους αν ξαφνικά συνειδητοποιούσαν πως η πολιτική αποφάσισε να αυτοπεριορισθεί; Πως δηλαδή την ευθύνη και τις αποφάσεις για την χάραξη πολιτικής που αφορά στα ζητήματα της καθημερινότητάς τους θα την είχαν πλέον οι ίδιοι! Δεν μιλάμε βέβαια εδώ για το παραδοσιακό μήνυμα της αποκέντρωσης κρατικών ευθυνών κι υπηρεσιών. Αναφερόμαστε σε μια ριζοσπαστικά καταλυτική αποσυγκέντρωση αποφάσεων και την ολοκληρωτική μεταφορά τους σε τοπικό επίπεδο. Σε ένα σχήμα δηλαδή διακυβέρνησης όπου η εξουσία θα διαχέεται ανάστροφα, από την περιφέρεια δηλαδή προς το κέντρο κι όχι το ανάποδο που σήμερα ισχύει. Ο πολίτης θα συνειδητοποιήσει άξαφνα την καταπιεσμένη ατομικότητά του βρίσκοντας διέξοδο από το πατροπαράδοτο «αμάλγαμα... ατομισμού και ομαδισμού» που του επέβαλε η ριζωμένη στο παρελθόν συγκεντρωτική ορθόδοξη παράδοση Για κάθε σκεπτόμενο Έλληνα αποτελεί αδήριτη ανάγκη η επαφή με το συγκλονιστικό έργο, magnum opus θα το αποκαλούσα, του Στέλιου Ράμφου, «Ο Καημός του Ενός: Κεφάλαια της Ψυχικής Ιστορίας των Ελλήνων. Αθήνα: Εκδόσεις Αρμός, 2000». Συνιστά ένα μοναδικό, σε επίπεδο διεθνούς βιβλιογραφίας, αφιέρωμα στην ατομικότητα των σύγχρονων Ελλήνων και στις απαραίτητες στρατηγικές για την απελευθέρωσή της.

Με άλλα λόγια, σε κάθε πρόβλημα που αναφύεται η ευθύνη για την αντιμετώπισή του και για την λήψη κάθε σχετικής απόφασης θα τεκμαίρεται πως ανήκει σε τοπικό επίπεδο κι όχι στο απρόσωπο γραφειοκρατικό κέντρο. Για κάθε τι που δεν θα ανήκει στην δικαιοδοσία των τοπικών αρχών θα απαιτείται, κατόπιν σύμφωνης γνώμης των τοπικών αρχών, ειδική απόφαση του εθνικού νομοθετικού σώματος με αυξημένη ενδεχόμενα πλειοψηφία. Οι φόροι λ.χ. θα αποτελούν καθαρά ευθύνη των τοπικών αρχών κι όχι του κρατικού κέντρου - με την εξαίρεση εκείνων (λ.χ. οι έμμεσοι φόροι) που με κοινή απόφαση θα λειτουργούν για τη συντήρηση του κεντρικού κράτους και για την πραγματοποίηση έργων που θα αφορούν σε ευρύτερες γεωγραφικές ενότητες. Η παιδεία, η δημόσια τάξη, οι σχέσεις κοινωνίας - Εκκλησίας, ο τρόπος λειτουργίας της αγοράς, το μέγεθος και η ουσία των μέτρων κοινωνικής προστασίας και τόσα άλλα θα απεγκλωβίζονταν από την δυσκαμψία των κεντρικών συγκρούσεων κορυφής και θα διαχέονταν στην ευθύνη της περιφέρειας. Το εύρος των μεταρρυθμίσεων που ένα τέτοιο ανατρεπτικό πολιτικό πρόγραμμα θα επιφέρει θα μπορούσε να συγκλονίσει συθέμελα το αραχνιασμένο οικοδόμημα της νοσηρής πια δημόσιας ζωής.

O Καταλυτικός Ρόλος της Επικοινωνίας

Στα πλαίσια της εποχής των νέων τεχνολογιών ο κόσμος υποχρεωτικά βιώνει στο περιβάλλον της εικόνας, του ειδώλου και της τεχνοκουλτούρας. Στα χρόνια της διάχυτης κι απειλητικής αβεβαιότητας ψάχνει για κατευναστικές σταθερές που θα του προσφέρουν την επίφαση έστω κάποιας συνέχειας και σιγουριάς. Κι αυτό δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί παρά μόνο μέσω της εικόνας των πολυμέσων και της καταλυτικής ισχύος της τηλεόρασης. Όπως έχει αναλύσει ο Jurgen Habermas, στην εποχή μας οι συζητήσεις για τις τεχνικές έχουν αντικαταστήσει τις συζητήσεις για τις. Το καινούργιο λοιπόν οφείλει να είναι λαμπερό, καθησυχαστικό, πλούσιο κι αισιόδοξο. Σημασία έχουν πια σήμερα οι τρόποι, η εικόνα και η συμπεριφορά παρά η αυθεντικότητα.

Η εικόνα όμως για να είναι αποτελεσματική και να 'χει συνέχεια οφείλει να μεταδίδει κάποιο μήνυμα και να καλλιεργεί ένα ισχυρό μύθο. Ο μύθος της νέας πολιτικής πρέπει να σκιαγραφεί ένα ορατό δρόμο διεξόδου από την αδράνεια. Το κρίσιμο σημείο της καινούργιας ρητορείας θα είναι η εξασφάλιση της διάκρισης ανάμεσα στο ξετύλιγμα μιας διαφορετικής πολιτικής προοπτικής και στην αποστασιοποίηση από τον παραδοσιακό λόγο κομμάτων και παρατάξεων.

Πώς όμως είναι δυνατόν σε μια εποχή που εχθρεύεται την πολιτική να συζητάμε για νέους λαο-διεγερτικούς πολιτικούς μύθους; Η απάντηση βρίσκεται στην αντι-πολιτική διάσταση της διεξόδου από την αδράνεια. Σε μια πολιτική πρόταση δηλαδή που ενώ θα ανατρέπει ουσιαστικά τα πάντα δεν θα φαίνεται να απειλεί κανένα. Θα διατηρεί δηλαδή απόσταση ασφαλείας από τις παραδοσιακές πολιτικές αντιπαλότητες μεταφέροντας τον πολιτικό διάλογο σε ένα εντελώς διαφορετικό πεδίο.

Ο φορέας ενός τέτοιου μηνύματος είναι σίγουρο πως θα ξεσήκωνε ένα νέο κύμα ενθουσιασμού και θα μπορούσε να ενσαρκώσει την ουσία μιας καινούργιας εθνικής σταυροφορίας. Σε μια αντι-πολιτική εποχή η πολιτική θα καταλάμβανε τον ρόλο ενός δυναμικού πρωταγωνιστή. Το έθνος θα έβρισκε νόημα στην ξέφρενη προσπάθεια υλοποίησης μιας καινούργιας μεγάλης ιδέας. Στην οικοδόμηση δηλαδή μιας πολυκεντρικής κι αποσυγκεντρωμένης δημοκρατίας που θα συνέτριβε τον λήθαργο της ελληνικής περιφέρειας και θα ανάσταινε τον ζωτικό ανταγωνισμό των ελληνικών πόλεων και των παραδοσιακών κοινοτήτων. Θα ζωντάνευε πολιτικά η Ελλάδα κάτω από το σύνθημα της δραπέτευσης από την πολιτική.

Στη χώρα υπάρχει ενέργεια για σημαντικά και μακροπρόθεσμα επιτεύγματα. Αλλά ο λαός χρειάζεται έμπνευση για να προχωρήσει. Η ριζική αποσυγκέντρωση των πολιτικών αποφάσεων και η καθετοποίηση, με προορισμό την λαϊκή βάση, των κρίσιμων οικονομικών και πολιτικών εξουσιών μπορεί να λειτουργήσει σαν δέλεαρ για την οριοθέτηση μια καινούργιας ελληνικής χρυσής εποχής. Το μόνο που χρειάζεται είναι πολιτικοί που να 'χουν το θάρρος και την μεγαλοθυμία να δουλέψουν ενάντια στα «συμφέροντά» τους... Κι όχι ηγέτες που βαφτίζουν την αδράνεια κοινωνική ευαισθησία, την αδιαφορία φροντίδα για το αύριο, την άγνοια μετριοπάθεια και την ολοκληρωτική αμηχανία προσπάθεια εξυγίανσης. Ο τόπος έχει ανάγκη από ριζικές αλλαγές. Δίχως τολμηρές μεταρρυθμίσεις θα βουλιάξουμε στην παρακμή και τα αδιέξοδα. Κάποιος οφείλει επιτέλους να πάρει στα χέρια του το τιμόνι. Η απλή, παθητική και πολύ συχνά άτσαλη διαχείριση δεν φθάνει για να αντιμετωπισθούν τα μεγάλα προβλήματα της χώρας. Το αύριο δεν μπορεί πια να περιμένει...

2.H Aνάδειξη της Κοινωνίας της Τεχνολογίας και των Δικτύων

Mε αντικειμενικό στόχο την αποτελεσματικότητα που οδηγεί στην ουσιαστική κοινωνική προστασία και την όσο πιο ισχυρή κι αδιατάρακτη κοινωνική συνοχή μπροστά στις ραγδαίες νέες εξελίξεις - και με σημεία αναφοράς και άξονες πολιτικής το μικρότερο κράτος και την αναπόφευκτη εισβολή των νέων τεχνολογιών - εντοπίζονται τα ακόλουθα εξελικτικά δεδομένα: Το Τέλος του Δημοκρατικού Καπιταλισμού και η Αυγή της Δικτυοκρατίας H βιομηχανική εποχή έφθασε στο φυσικό της τέλος. Μαζί της ολοκληρώθηκε και ο κύκλος της ιδεολογικής αντιπαλότητας ανάμεσα σε καπιταλισμό και σοσιαλισμό για την καλύτερη αντιμετώπιση των οικονομικών προβλημάτων και των συνακόλουθων κοινωνικών αλλαγών. Οι καινούργιες πραγματικότητες δεν αποτελούν έκφραση νίκης ενός από τα γνωστά οικονομικά συστήματα. Μαζί με τον κρατικό παρεμβατισμό οριστικά προς το τέλος πλησιάζει και το παράδειγμα της ελεύθερης καπιταλιστικής αγοράς. Οι κοινωνίες δεν θα είναι πια καπιταλιστικές και δημοκρατικές. Θα συναπαρτίζονται από ηλεκτρονικά δίκτυα που θα καθορίζουν την παραγωγή, την διοχέτευση, την κατανομή και την κατανάλωση πληροφοριών. Η Δικτυοκρατία θα υποκαταστήσει την Δημοκρατία σαν μοχλός λειτουργίας του πολιτικού συστήματος. Και οι κοινωνικές τάξεις θα αναπτύξουν δυναμικές διαφορετικών αντιπαλοτήτων και αποκλίσεων. Κοινωνική Ανάπτυξη στην Εποχή των Δικτύων Οι "νέοι" φτωχοί της καινούργιας εποχής δεν θα μοιάζουν και πολύ με τους φτωχούς του παρελθόντος. Όλοι θα έχουν τα μέσα να ζήσουν και να συντηρηθούν στη ζωή. Θα διαφέρουν όμως ως προς τις δυνατότητές τους να καταναλώνουν τα ίδια πράγματα, με την ίδια συχνότητα και στον ίδιο όγκο. Το προλεταριάτο (proletariat) θα αντικατασταθεί από τις καταναλωτικά αδύναμες ομάδες (consumariat - καταναλωταριάτο). Η πληροφοριακή φτώχεια και η αδυναμία πρόσβασης σε ολοκληρωμένα δίκτυα θα αποστερεί από μέρος του πληθυσμού την δυνατότητα συμμετοχής στην ευημερία της καινούργιας εποχής. Ο κόσμος θα καταναλώνει αυτά που θα μπορεί να πληροφορείται. Κάποιοι όμως θα καταναλώνουν και θα αναπτύσσουν ένα στυλ ζωής στηριγμένο σε πληροφορίες άγνωστες στους υπόλοιπους. Οι κοινωνικές αντιθέσεις έτσι θα εκμαυλίζονται και η συναίνεση θα είναι συνάρτηση της ορθολογικής λειτουργίας των δικτύων και της ισορροπημένης πρόσβασης ομάδων πολιτών σε αυτά. Με άλλα λόγια ο έλεγχος της πληροφορίας και η μικρότερη η μεγαλύτερη διάχυσή της στην κοινωνία θα καθορίζει και το επίπεδο της κοινωνικής και οικονομικής ευημερίας που θα επικρατεί στη χώρα. Η συνοχή θα μπορεί να εξασφαλίζεται είτε με μια πραγματική συμμετοχή στην καινούργια πληροφοριογενή ευημερία είτε με τον αυστηρό έλεγχο που θα μπορεί να ασκείται μέσω των δικτύων, της ανισομερούς κατανομής πληροφοριών είτε ακόμη και μέσω της νανοτεχνολογίας, των τελευταίων εξελίξεων στα νευρικά δίκτυα (neural networks) καθώς και στην βιοχημεία και την νευροτεχνολογία. Η κοινωνία θα βομβαρδίζεται από πληροφορίες. Ελάχιστοι όμως θα έχουν την εξειδικευμένη γνώση να ξεχωρίζουν τα διαμάντια από τα σκουπίδια κι ανάλογα να παίρνουν αποφάσεις και να σχεδιάζουν τις βραχυχρόνιες και μακροχρόνιές τους επιλογές. Μεταβατική Φάση: Απάμβλυνση των Συγκρούσεων και Οικοδόμηση της Συναίνεσης Kάθε γενική μετακίνηση από ένα παράδειγμα συστήματος κοινωνικής οργάνωσης σε ένα καινούργιο, συνεπάγεται σοβαρές αντιδράσεις, αμυντικά κινήματα και επίπονες κοινωνικές αναταράξεις. Η μετακίνηση από την φεουδαρχία στον καπιταλισμό προκάλεσε πολέμους, σκληρές θρησκευτικές εκκαθαρίσεις και αιματηρά κοινωνικά κινήματα. Η πορεία από τον "δημοκρατικό καπιταλισμό" στην "δικτυοκρατική πληροφοριοποίηση" θα αντιμετωπίσει φυσιολογικά λυσσώδεις αντιδράσεις από τις ομάδες εκείνες που κυριαρχούσαν στο προηγούμενο σύστημα παραδείγματος. Η μεγάλη αστική τάξη, η βιομηχανική άρχουσα κοινωνική διαστρωμάτωση, μέρος των επίσημων πολιτικών θεσμών (εκκλησία, ένοπλες δυνάμεις, πολιτικό κατεστημένο) θα πολεμήσουν με νύχια και με δόντια για την διατήρηση των εξουσιών και των προνομίων τους. Το μέγεθος του προβλήματος διαφαίνεται κι από το γεγονός πως ενώ οι αλλαγές στην τεχνολογία και στις οικονομικές σχέσεις γίνονται με συναρπαστικές ταχύτητες οι πολιτικοί θεσμοί (κόμματα, κοινοβούλιο, εκκλησία, πανεπιστήμιο, συνδικαλισμός, διάρθρωση ενόπλων δυνάμεων) λειτουργούν ακόμη με βάση πρότυπα και ρυθμούς οικοδομημένους στα μέσα του 18ου αιώνα!! Η μετακίνηση στο καινούργιο παράδειγμα κοινωνικής οργάνωσης θα γίνει όσο γίνεται λιγότερο επίπονα εφ' όσον υπάρξουν φωτισμένες ηγεσίες που θα προωθήσουν ρυθμίσεις ικανές να εκτονώσουν έγκαιρα τις φοβίες, να καθησυχάσουν τις εύλογες ανησυχίες και να αποκαλύψουν τις λογής προκαταλήψεις. Δημιουργική Καταστροφή: Αποδόμηση του Εκπαιδευτικού ΣυστήματοςΗ παιδεία συνιστά τον μοχλό προετοιμασίας των λαών για την επερχόμενη νέα εποχή. Nεομαρξιστές θεωρητικοί από χρόνια επέμεναν πως το δομημένο από το καπιταλιστικό κράτος εκπαιδευτικό σύστημα αναπαράγει κοινωνικό κομφορμισμό και πειθήνια υποτέλεια (Ivan Illich). Στόχος τους βέβαια ήταν η αντικατάσταση της μιας επί γης "νιρβάνα" (της καπιταλιστικής, κοινωνικά διατρωματωμένης, ευημερίας) με τον αντίπαλό "παράδεισο" (του, υποτυπωδών απολαύσεων, κομμουνιστικού εξισωτισμού). Kατά συνέπεια το κρατικής έμπνευσης κι επίσημης ποδηγέτησης εκπαιδευτικό σύστημα αναπαράγει το υπάρχον πολιτικό καθεστώς, εμπεδώνει την κυρίαρχη ιδεολογία και επιβάλλει την συντήρηση. Σε μια κοινωνία πολυσύνθετων και πολυεπίπεδων δικτύων το στατικό σύστημα παιδείας της καπιταλιστικής εποχής δυσκολεύει την διάδοση της καινούργιας γνώσης και περιορίζει την πρόσβαση στην τεχνολογία σε πλαίσια παραδοσιακά στεγανά και δυσκίνητα. Η αναδιάταξη της κοινωνικής τάξης γίνεται σχεδόν αδύνατη κι από τα πράγματα το σύστημα οδηγείται σε αδιέξοδα και τυφλές συγκρούσεις. Η ριζική αποδόμηση του εκπαιδευτικού συστήματος πάνω σε αρχές δικτυακής υποδομής κι ανοιχτής πρόσβασης δυνατόν να είναι η λύση για την επιζητούμενη ανανέωση. Στην πράξη αυτό σημαίνει την κατάργηση των παραδοσιακά δομημένων μηχανισμών μετάδοσης της γνώσης και μεταφορά των ευθυνών και του σχεδιασμού σε ατομικούς οικογενειακούς πυρήνες που - συνεπικουρούμενοι από κρατικής στήριξης δίκτυα υποδομής και σχεδιασμού γενικών κατευθύνσεων – θα μπορούν να επιλέγουν την πορεία εκμάθησης των παιδιών. Σε πανεπιστημιακό επίπεδο η γνώση θα μεταδίδεται μέσω teleconference από τους κορυφαίους παγκοσμίως καθηγητές και μέσω επί μέρους σεμιναρίων που θα δίνουν εξειδικευμένοι επιστήμονες. Το κόστος της παιδείας θα μειωθεί με τον τρόπο αυτό κατακόρυφα ενώ η ποιότητα, το περιεχόμενο και το εύρος των θεμάτων που θα καλύπτει θα αυξηθεί θεαματικά. Μόνο με την μέθοδο αυτή το κράτος θα μπορέσει να παίξει κάποιον εποικοδομητικό ρόλο στην προετοιμασία της κοινωνίας για τις αντιξοότητες και τις προκλήσεις της καινούργιας εποχής. Μοναχικότητα αντί Ατομικισμού Η επέλαση και κυριαρχία των δικτύων πάνω στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή θα μεταλλάξει πολλά πράγματα της συνηθισμένης καθημερινότητας. Η πρόσβαση στο Ιντερνέτ και η αξιοποίησή του σαν καθημερινό εργαλείο σε συνδυασμό πάντα με την καθοριστική επίθεση των μέσων ενημέρωσης - με την βοήθεια και των δημοσκοπήσεων – εναντίον της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας προϊδεάζει το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Tα κύρια χαρακτηριστικά της δημοκρατικής περιόδου – προϊόν του διαφωτισμού και της βιομηχανικής εποχής – υπήρξαν η έμφαση στην προσέγγιση των αναγκών του ατόμου καθώς και ο ανοιχτός πολιτικός διάλογος για τις καλύτερες ιδεολογικές θεωρήσεις που θα βελτίωναν τον κόσμο. Στην εποχή της πληροφοριοποίησης το άτομο συρρικνώνεται στις ιδιότητες της απρόσωπης ελευθερίας. Μέσα από τον έλεγχο των δικτύων όσοι γνωρίζουν την προσέγγιση κι έχουν την εξειδικευμένη γνώση θα αντιμετωπίζουν ταχύτατα τα όποια προβλήματα και θα επιβάλλονται στην κοινωνία. Η ικανότητα αξιοποίησης των δικτύων πληροφοριών και ποδηγέτησης των νέων μεθόδων επικοινωνίας θα εξασφαλίζει τον έλεγχο των οικονομικών αγορών και της νομοθετικής εξουσίας και θα οδηγεί στον μορφοποίηση των καινούργιων επιχειρηματικών και κυβερνητικών ηγεσιών. Αυτοί θα κληρονομήσουν την εξουσία. Αυτοί θα είναι οι δικτυοκράτες. Παράλληλα, η ανεύρεση διεξόδων καθώς και μέσων προώθησης συμφερόντων μέσα από το δίκτυο θα συντρίψει τις παραδοσιακές δομές του δημοκρατικού παιχνιδιού. Στο δίκτυο κανένας δεν ψάχνει για αντιθέσεις κι αντιπαραβολές. Όλοι αναζητούν στοιχεία και πληροφορίες γι’ αυτά που κυρίως τους ενδιαφέρουν. Οι περισσότεροι επιδιώκουν να ενταχθούν σε ομοιογενείς ομάδες που μοιράζονται κοινά ενδιαφέροντα και παράλληλους στόχους. Μέσα από την κυριαρχία των δικτύων ο ατομικισμός και η δημοκρατική αντιπαράθεση θα εκλείψει. Ο θρίαμβος θα αγκαλιάσει τους μοναχικούς αναζητητές της καίριας γνώσης. Των εφοδίων δηλ. ακριβώς εκείνων που θα είναι απαραίτητα για την πρόσβαση στα ηλεκτρονικά και πληροφοριακά πλέον κέντρα εξουσίας και ισχύος. Τον πλουραλισμό – σαν έκφραση πολλών αντίθετων και συμπληρωματικών απόψεων με στόχο την ανεύρεση μιας κοινής συνισταμένης - θα αντικαταστήσει η πλουραρχία – σαν φαινόμενο αναζήτησης και διατύπωσης πολλών μεμονωμένων αλλά ομοειδών απόψεων πάνω στην ανεύρεση μιας κοινά αποδεκτής, από όλους τους γνωρίζοντες, σε κάποιον τομέα λύσης. Η μοναχικότητα θα κυριαρχήσει στις κοινωνικές και πολιτικές σχέσεις. Το ενδιαφέρον της αντίπερα γνώμης θα εκλείψει. Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία θα εγκαταλείψει τον στίβο της πολιτικής προς όφελος της άμεσης δικτυοκρατίας. Όλοι θα έχουν προσβάσεις σε τεράστιους όγκους πληροφοριών. Εξουσία όμως θα ασκούν εκείνοι που θα έχουν την εξειδικευμένη γνώση για την αξιοποίηση της ουσίας και για το προσπέρασμα των άχρηστων σκουπιδιών... Ταχύτητα και Επικοινωνία: Τα Ανταγωνιστικά Πλεονεκτήματα του Αύριο Μέχρι την ολοκλήρωση της βιομηχανικής εποχής ο όγκος προσέθετε πλεονεκτήματα στον ανταγωνισμό για επιβίωση και κυριαρχία. Το μεγάλο ψάρι έτρωγε το μικρό. Στην εποχή των δικτύων το γρήγορο ψάρι θα εξοντώνει το αργό. Η ταχύτητα στην λήψη αποφάσεων και η αστραπιαία μετάδοσή τους στα κέντρα συνάντησης των κύριων εκφραστών της αγοράς αλλά και των βασικών παραγόντων για τον σχεδιασμό των νέων καταναλωτικών τάσεων θα είναι αποφασιστικής σημασίας για την επιβίωση κάθε είδους ατομικής η ομαδικής μονάδας δράσης. Η διοίκηση των λογής παραγόντων έκφρασης ιδεών, εικόνας, προϊόντων και τεχνολογικών καινοτομιών θα στηρίζεται σε δομές αναθεωρημένες και πρωτόγνωρες.Η ταχύτητα, η απλότητα και η δυνατότητα άμεσης συγκέντρωσης, επεξεργασίας και διοχέτευσης πληροφοριών και συγκροτημένων μηνυμάτων θα κάνει την διαφορά ανάμεσα στην κυριαρχία και τον καταποντισμό. Οι πολυάνθρωποι και δυσκίνητοι διοικητικοί μηχανισμοί θα αποτελούν πλέον τροχοπέδη κι όχι εργαλείο επίλυσης προβλημάτων, προώθησης λύσεων και κατάκτησης αγορών, εντυπώσεων κι’ αφοσίωσης. Η λύση θα βρίσκεται στις μικρές κι ευκίνητες μονάδες, στην πλήρη ηλεκτρονική δικτύωση κάθε δραστηριότητας και στην εξασφάλιση ενός μικρού αλλά απόλυτα εξειδικευμένου και «δικτυοκρατικού» ανθρώπινου δυναμικού. Η Φορολογία Πεθαίνει – Οι Κρατικές Παροχές Εξαφανίζονται Με την εξέλιξη των λογής λογισμικών, την επέκταση του ηλεκτρονικού εμπορίου και της εργασίας από το σπίτι, το κράτος θα είναι σε θέση όλο και λιγότερο να πληροφορείται με ακρίβεια τις διάφορες οικονομικές συναλλαγές, τα πραγματικά περιουσιακά στοιχεία των πολιτών και την φύση του χρήματος που θα χρησιμοποιείται. Ήδη κυκλοφορούν λογισμικά που διευκολύνουν την απόκρυψη στοιχείων και οι κρατικές αρχές αδυνατούν να διαπεράσουν τα τείχη σιωπής που εγείρονται. Με τον ίδιο τρόπο που οι παράκτιες εταιρείες σταδιακά απομονώνουν σοβαρότατα περιουσιακά στοιχεία και οικονομικές / χρηματιστηριακές συναλλαγές από τον διερευνητικό φακό της εφορίας, τα διάφορα συστήματα ηλεκτρονικής απόκρυψης εξουδετερώνουν τις κρατικές φορολογικές αρχές από την δυνατότητα υπολογισμού του ύψους των περιουσιακών στοιχείων των διαφόρων κατηγοριών πολιτών. Ο «εξαφανιζόμενος φορολογούμενος» θα είναι πολύ σύντομα μια ρεαλιστική πραγματικότητα. Συνακόλουθα και οι δραστηριότητες του κράτους αντικειμενικά οδηγούνται σε συρρίκνωση. Πολλά δημόσια προγράμματα, άμεσες η έμμεσες επιδοτήσεις, η χρηματοδότηση της κρατικής γραφειοκρατίας καθώς και κάποιων ζωτικών δημόσ