Η ΒΟΜΒΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ

                           Η ΒΟΜΒΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ

Μοναχά οι αναπτυγμένες χώρες αντιμετωπίζουν σοβαρά το ζήτημα της κοινωνικής ασφάλισης σαν μέσο εξασφάλισης ποιοτικά ικανοποιητικής ζωής γιά το σχετικά γηρασμένο τμήμα του πληθυσμού τους. Αλλά είναι επίσης δεδομένο πως μοναχά οι αναπτυγμένες χώρες πρόκειται να αντιμετωπίσουν τα επόμενα χρόνια, σε χρονικό φάσμα όχι μεγαλύτερο της δεκαετίας, την εφιαλτική και μέχρι τώρα απρόβλεπτη προοπτική ενός σε μεγάλη πλειοψηφία γηρασμένου πληθυσμού. Πως θα αντέξουν οι οικονομίες και τα κοινωνικά συστήματα τις πιέσεις αυτής της επερχόμενης σχεδόν εφιαλτικής πραγματικότητας; Ζούμε σε μιά εποχή συγκλονιστικών πληθυσμιακών μεταβολών. Στη διάρκεια του 99% της πορείας του ανθρώπινου γένους η μέση προσδοκία ζωής δεν ξεπερνούσε τα 18 χρόνια. Η γενιά που σήμερα προετοιμάζεται να τελειώσει την ενεργό παραγωγική της πορεία, η γενιά δηλ. των λουλουδιών, του Μάη του '68, του Γούντστοκ και του Πολυτεχνείου μπορεί να έχει προσδοκίες ζωής που είναι δυνατόν να φθάνουν σε μέσο όρο τα 80 η και τα 90 χρόνια. Την ίδια στιγμή βέβαια ο αριθμός των γεννήσεων θα περιορίζεται. Η Δυτική Ευρώπη, γιά παράδειγμα, θα βρεθεί αντιμέτωπη με την μεγαλύτερη πληθυσμιακή συρρίκνωση της ιστορίας της από το 1348 μέχρι και σήμερα - από τα χρόνια δηλ. της καταστρεπτικής επιδημίας του Μαύρου Θανάτου που διέλυσε τον τότε κοινωνικό ιστό της γηραιάς ηπείρου. Αυτή η μεταμόρφωση προς το μακρύτερο της διάρκειας ζωής των σημερινών πολιτών των αναπτυγμένων οικονομικά χωρών συνεπιφέρει ήδη συγκλονιστικές κοινωνικές μεταβολές. Θα σταχυολογήσω εδώ μερικά μόνο σημεία των καινούργιων δεδομένων. Το γεγονός της παρουσίας στην κοινωνία πολλών περισσότερων γενεών αλλάζει και τον τρόπο αντιμετώπισης των διάφορων ηλικιακών ομάδων. Τι ακριβώς θα σημαίνει στο μέλλον ο όρος "ηλικιωμένος"; Μέχρι σήμερα συζητούσαμε γιά νέους, μεσήλικες και ηλικιωμένους. Τώρα όμως που οι άνω των εξήντα θα ζούν ίσως και μέχρι τα ενενήντα δεν είναι αυτονόητο πως θα είναι απαραίτητο να σχηματισθούν καινούργιες εννοιολογικά ηλικιακές κατηγορίες; Δεν είναι το ίδιο "ηλικιωμένος" ένας εξηντάρης με έναν ογδονταπεντάρη. Κι αυτό δεν είναι απλά ζήτημα κατηγοριοποίησης. Εχει να κάνει με τις απασχολήσεις, τις ανάγκες και τις δραστηριότητες των ανθρώπων αυτών που θα συνεπιφέρουν πολλές μεταβολές και εντάσεις πάνω στη λειτουργία της κοινωνίας. Ενα άλλο θέμα έχει να κάνει με το γεγονός πως οι περισσότεροι από τους ανθρώπους αυτούς θα ζήσουν παραπάνω από τον χρόνο ωρίμανσης κι απόσβεσης των χρημάτων που έχουν πληρώσει γιά τις συντάξεις και την περίθαλψή τους αλλά και μετά την εξάντληση των όποιων αποθεμάτων των προσωπικών τους οικονομιών κι επενδύσεων γιά την κάλυψη των γηρατειών τους. Αυτή η απίστευτη, μέχρι και πριν λίγα χρόνια, προοπτική αυτονόητα προμηνύει συγκλονιστικές κοινωνικές ανατροπές κι αδιέξοδα.Αντί γιά οικογένειες τριών γενεών θα είναι πλέον συνηθισμένο φαινόμενο στο μέλλον οι οικογένειες τεσσάρων γενεών. Η ουσία της σημαντικής αυτής αλλαγής είναι πως τα ενεργά μέλη κάθε οικογένειας θα είναι υποχρεωμένα να ξοδεύουν πολύ περισσότερο χρόνο γιά την φροντίδα των γονιών και των παππούδων τους παρά γιά τα παιδιά τους.Καινούργιες αρρώστιες διάβρωσης του ανθρώπινου οργανισμού (λ.χ. Αλσχάιμερς, εγκεφαλικές αναπηρίες, κα) θα κυριαρχήσουν στο μέλλον που θα απαιτούν μακρύτερες και πιό πολυέξοδες θεραπείες αλλά και ακριβότερα φάρμακα.Στον καθαρά οικονομικό τομέα η διεύρυνση των χρονικών ορίων επιβίωσης του μέσου ανθρώπου θα μεταβάλει τον προσανατολισμό και τις επιλογές του επιχειρηματικού κόσμου. Καινούργια προιόντα, υπηρεσίες και στρατηγικές του μάρκετινγκ θα αναδειχθούν γιά να καλύψουν τις ανάγκες αυτού του νέου ηλικιακού κύματος. Μέχρι και πριν λίγο ακόμη καιρό ήταν σε όλους φανερό πως το μεγαλύτερο μέρος της εμπορικής διαφήμισης απευθύνετο στους νεαρούς εφήβους η και προ-εφήβους καταναλωτές. Στην τωρινή φάση τα εμπορικά προιόντα προσφέρονται διαφημιστικά κατά κύριο λόγο γιά τις μεσαίες ηλικίες ενώ σύντομα η ηλικιακή ομάδα-στόχος θα είναι οι ηλικωμένοι. Οι ηλικιωμένοι θα είναι περισσότεροι, θα έχουν περισσότερο ελεύθερο χρόνο και οι πιό πολλοί απ αυτούς θα έχουν διαθέσιμο εισόδημα γιά κατανάλωση. Η προοπτική αυτή δεν είναι ιδιαίτερα μακρυνή αν σκεφθεί κανείς πως ήδη οι επιζώντες Μπήτλς κι ο Μίκ Τζάγκερ ανήκουν στην κατηγορία των ηλικιωμένων ενώ ο Μάικλ Τζάκσον και η Μαντόνα έχουν ήδη περάσει τα σαράντα!! Το πρόβλημα της κοινωνικής ασφάλισης προβάλλει μια πραγματικότητα που σχεδόν κανένας δεν έχει το θάρρος να παραδεχθεί στη χώρα μας. Πώς δηλαδή η κοινωνία μας, μέσα από τη διάρθρωση και τους προσανατολισμούς της, δείχνει μια αδυσώπητη σκληρότητα προς τους νέους που φθάνει ίσως και μέχρι τα όρια μίσους!! Eλάχιστοι πρωταγωνιστές του δημόσιου βίου τολμούν να ακουμπήσουν τα καυτά προβλήματα του αύριο. Περιορίζονται σε επιφανειακές ψηλαφίσεις που αφήνουν την ουσία ανέγγιχτη. Ένα από αυτά, ίσως το σοβαρότερο για την ομαλή μελλοντική πορεία αυτής της κοινωνίας, είναι και το ζήτημα της κοινωνικής ασφάλισης. Η αναφορά και μόνο του θέματος προκαλεί συνήθως ανία στους αμύητους και έναν αφόρητο οίστρο γενικόλογης θεωρητικολογίας στους ειδικούς. Τα μέσα ενημέρωσης νοιάζονται μοναχά για το αβανταδόρικο ζήτημα της αύξησης ή όχι των εισφορών και στο τέλος κάθε συζήτησης κανένας δεν αποχωρεί σοφότερος αναφορικά με την ουσία του προβλήματος. Το πρόβλημα, εν τούτοις, της κοινωνικής ασφάλισης προβάλλει μια πραγματικότητα που σχεδόν κανένας δεν έχει το θάρρος να παραδεχθεί στη χώρα μας. Πώς δηλαδή η κοινωνία μας, μέσα από τη διάρθρωση και τους προσανατολισμούς της, δείχνει μια αδυσώπητη σκληρότητα προς τους νέους που φθάνει ίσως και μέχρι τα όρια του μίσους!! Παρά τις φραστικές διακηρύξεις και τις φτιασιδωμένες εκφράσεις ευαισθησίας για τα προβλήματα της νέας γενιάς, η κοινωνία μας συνειδητά και σε καθημερινή βάση πριονίζει τις δυνατότητες των νέων παιδιών να χτίσουν ένα μέλλον σιγουριάς και οικονομικής ασφάλειας. Θα γίνω πιο συγκεκριμένος. Η χώρα αντιμετωπίζει ένα βεβαιωμένο πρόβλημα γήρανσης του πληθυσμού. Οι νέοι γίνονται ποσοστιαία λιγότεροι από τους ηλικιωμένους. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως όλο και λιγότεροι θα εισέρχονται ως εργαζόμενοι στην παραγωγική διαδικασία για να χρηματοδοτήσουν τις απολαβές (συντάξεις, περίθαλψη) τών όλο και περισσοτέρων που θα εξέρχονται από αυτήν. Η πίεση προς τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης θα γίνει εντονότερη με την αναμενόμενη κυριαρχία της Νέας Οικονομίας, των οικονομικών δηλ. δραστηριοτήτων που στηρίζονται στις νέες τεχνολογίες, στην παραγωγική διαδικασία. Εχει υπολογισθεί λ.χ. στις ΗΠΑ, πως γιά την παραγωγή των σημερινών βιομηχανικών προιόντων, κι εφ όσον χρησιμοποιηθούν σε όλους τους τομείς οι νέες τεχνολογίες, θα χρειάζεται μοναχά το 5% του συνολικού εργατικού δυναμικού ενώ γιά την παραγωγή αγροτικών προιόντων μοναχά το 2%. Εφ όσον δεν έχουν γίνει οι κατάλληλες υποδομές στην παιδεία ώστε η πλειοψηφία των εργαζομένων να μπορεί με αξιώσεις να μετέχει στην παραγωγική έκρηξη των νέων τεχνολιγών η ανεργία θα φθάσει στα ύψη και οι επιπτώσεις στην κοινωνική ασφάλιση - από την έλλειψη εισφορών - θα είναι θανατηφόρες. Σύντομα το σύστημα, κι ανεξάρτητα από τις εξελίξεις στον τομέα της Νέας Οικονομίας, θα οδηγηθεί σε αδιέξοδο με κύριο θύμα τους νεώτερους που είναι μαθηματικά βέβαιο πως, ανεξάρτητα από τις τρέχουσες ή και τις μελλοντικές τους συνεισφορές, θα είναι αδύνατον να απολαύσουν το οτιδήποτε όταν φθάσουν και εκείνοι σε ηλικία αποχώρησης από την ενεργό δράση. Διότι μέχρι τότε τα κοινωνικο-ασφαλιστικά συστήματα θα έχουν ολότελα χρεοκοπήσει. Όσοι λοιπόν σήμερα και αύριο εισέλθουν στην παραγωγική διαδικασία θα επιδοτούν τις απολαβές των ηλικιωμένων, ενώ αντικειμενικά δεν θα μπορούν να προσδοκούν σε καμία παροχή προς τους εαυτούς τους στο μέλλον!! Δεν χωράει αμφιβολία πως ένα τόσο αδιέξοδο σύστημα έχει άμεση ανάγκη μεταρρύθμισης. Εν τούτοις, κάτι τέτοιο είναι εξαιρετικά δυσχερές. Διότι όσοι σήμερα απολαμβάνουν ή προσδοκούν σε λίγα χρόνια να απολαύσουν τις παροχές του δεν είναι διατεθειμένοι να θυσιάσουν έστω και κάποιο μέρος από τα μέχρι σήμερα κατοχυρωμένα δικαιώματά τους για να εξασφαλίσουν κάποια αντίστοιχη κοινωνική προστασία για τις γενιές του αύριο. Το πρόβλημα γίνεται περισσότερο σύνθετο, αν αναλογιστεί κανείς πως καθ' όσον η τάση γήρανσης του πληθυσμού θα διογκώνεται τόσο περισσότεροι αριθμητικά θα γίνονται εκείνοι που με κανέναν τρόπο δεν θα επιθυμούν τροποποίηση του συστήματος. Η δύναμη της ψήφου τους θα ακυρώνει κάθε προσπάθεια μεταρρύθμισης, ενώ θα καθοδηγεί τα νομοθετικά σώματα σε πρωτοβουλίες που θα επιβαρύνουν όλο και περισσότερο τα ήδη σε αδιέξοδο ευρισκόμενα νεώτερα στρώματα του πληθυσμού. Οι νέοι, σαν λιγότεροι, θα υφίστανται ρυθμίσεις που θα εξανεμίζουν το βιός τους χωρίς να τους εξασφαλίζουν κάποια σιγουριά για τα χρόνια της αποστρατείας τους. Το σύστημα θα ευνοεί λοιπόν από τα πράγματα τους πολυπληθέστερους ηλικιωμένους και θα υπηρετεί σχεδόν αποκλειστικά τα συμφέροντα και τις επιδιώξεις τους. Το αδιέξοδο θα είναι περίπου πλήρες!! Αντίστοιχα θα προσαρμοσθεί και η οικονομία. Τις διαφημίσεις γιά παιχνίδια, ηλεκτρονικούς υπολογιστές και συστήματα, αυτοκίνητα και σπίτια θα αντικαταστήσουν οι ελκυστικές παρουσιάσεις πολυήμερων κρουαζιερών, ο καταιγισμός διαφημίσεων γιά φάρμακα, γιά οίκους ευγηρίας, γιά διακοπές και ειδικά σπόρ υπερηλίκων, γιά χειρουργικές επεμβάσεις διευκολυντικές της κίνησης καθώς και γιά πωλήσεις ακινήτων. Ο τομέας των ακινήτων θα καταρρεύσει σαν πεδίο μακροπρόθεσμης επένδυσης χρημάτων. Η έμφαση θα είναι στο επικερδές κι εφήμερο κι όχι στο μακροπρόθεσμα οικονομικά αποδοτικό. Όπως, εξάλλου, λειτουργεί σήμερα το λεγόμενο κοινωνικό κράτος είναι βαρύτατα άδικο για τους νέους. Σε επίπεδο κατά κεφαλήν παροχών το Δημόσιο δεν δαπανά σχεδόν τίποτε για το μέλλον της κοινωνίας. Δεν ξοδεύει παρά ελάχιστα χρήματα για τη νέα γενιά. Την ίδια ώρα δαπανά δισ. για τους ηλικιωμένους. Οι βαρύτερες δαπάνες του κράτους είναι αυτές που καταναλίσκονται στην περίθαλψη και τις συντάξεις. Και είναι αυτές, δαπάνες καθαρά καταναλωτικές. Με άλλα λόγια είναι χρήματα που δεν επενδύονται για μελλοντική αξιοποίηση, αλλά εξανεμίζονται σχεδόν άμεσα στην κατανάλωση. Είναι μάλλον αντιδεοντολογικό να περιμένουμε πως κάποιος ηλικιωμένος θα επενδύσει το όποιο του εισόδημα για να απολαύσει μεγαλύτερες αποδόσεις στο... μέλλον! Αν εξαιρέσει κανείς την παιδεία, όπου βέβαια οι δαπάνες δεν είναι ονομαστικές αλλά γενικής φύσεως και κυρίως πηγαίνουν σε αμοιβές διδασκόντων και σε κτιριακή υποδομή, το κράτος αφήνει οικονομικά εντελώς ακάλυπτες τις νέες γενιές. Το κομμάτι δηλαδή ακριβώς εκείνο της κοινωνίας όπου κάθε χρηματοδότηση προς όφελός του συνιστά ουσιαστικά ωφέλιμη επένδυση για το μέλλον, είναι εκείνο που παραμένει οικονομικά εντελώς αβοήθητο. Ως συνέπεια η κοινωνία απομυζά φορολογικά τις αριθμητικά φθίνουσες νεώτερες γενιές για να στηρίξει τις καταναλωτικές ανάγκες των πολυπληθέστερων πλέον ηλικιωμένων. Ταυτόχρονα, όμως, αποφεύγει να επενδύσει επάνω στους νέους έστω και κάποιο σοβαρό ποσοστό από τα χρήματα που διαθέτει σε ονομαστική βάση για τους ηλικιωμένους. Αν σε όλα αυτά μάλιστα συνυπολογίσουμε και τα χαμηλότερα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης που με τα χρόνια έχουν καθιερωθεί, μαζί και με τον συνεχώς επιμηκυνόμενο μέσο όρο ζωής, η κατάσταση γίνεται σχεδόν βίαια εχθρική για τους νέους και εκρηκτική για τη συνοχή της κοινωνίας.Να κάνουμε εδώ μιά απαραίτητη ιστορική παρένθεση. Αρκετοί ισχυρίζονται πως η κοινωνική ασφάλιση και η δωρεάν παιδεία υπήρξαν αποτελέσματα των οργανωμένων και σκληρών αγώνων των εργαζομένων. Κάτι τέτοιο όμως είναι απόλυτα εσφαλμένο. Η δωρεάν παιδεία ήταν αποτέλεσμα πρωτοβουλιών των συντηρητικών κυβερνήσεων σε Βρετανία και ΗΠΑ που είχαν σαν σκοπό να εφοδιάσουν τις ιδιωτικές βιομηχανίες, κυρίως τις κλωστουφαντουργίες, με εργατικό δυναμικό ικανό να διαβάζει και ιδίως να κάνει μαθηματικούς υπολογισμούς. Το κράτος ανέλαβε το βάρος της εκπαίδευσης του ανθρώπινου δυναμικού γιά να απαλλάξει από το σχετικό κόστος τις ιδιωτικές βιομηχανίες!! Κάτι εξ άλλου που και σήμερα γίνεται με την πρωτοβουλία των κρατών να εκπαιδεύσουν τους πολίτες τους στις νέες τεχνολογίες ώστε οι επιχειρήσεις να βρίσκουν έτοιμα στελέχη. Την κοινωνική ασφάλιση εισήγαγε γιά πρώτη φορά παγκοσμίως ο "σιδηρούς" Γερμανός Καγκελάριος του 19ου αιώνα Οττο φον Βίσμαρκ. Δύσκολα θα μπορούσε κάποιος να τον αποκαλέσει υποστηρικτή των εργατικών δικαιωμάτων και διεκδικήσεων. Στόχος του Βίσμαρκ ήταν η παροχή έξτρα κινήτρων στους Γερμανούς εργάτες ώστε να ανταγωνισθούν με επιτυχία την Βρετανική βιομηχανία. Το τότε Γερμανικό σύστημα ασφάλισης έθετε σαν όριο ηλικίας αποχώρησης από την δουλειά τα 65 χρόνια. Σε μιά εποχή που η προσδοκία ζωής δεν ξεπερνούσε τα 45 χρόνια!! Με άλλα λόγια η κοινωνική ασφάλιση εισήχθη με στόχο κανένας σχεδόν να μην απολαύσει τα οφέλη της. Στην εποχή μας η προσδοκία ζωής πλησιάζει πλέον τα 80, ισως και τα 90. Και τα όρια ηλικίας έχουν ήδη σε πολλές περιπτώσεις υποχωρήσει πολύ κάτω από τα 60. Ο καθένας αντιλαμβάνεται την καταστροφική προοπτική της κοινωνικής ασφάλισης… Η ντε φάκτο οικονομική εξουθένωση που έχει ουσιαστικά επιβάλει πάνω στις νεώτερες γενιές η παραδοσιακή αντίληψη περί "κοινωνικής προστασίας" δείχνει τάσεις διαιώνισης. Μέχρι το σύστημα να καταρρεύσει τελείως επάνω στις πλάτες βέβαια των νεώτερων γενεών που ακριβώς είναι εκείνες που σήμερα χρηματοδοτούν τη λειτουργία του. Κανένας δεν έχει το θάρρος να αντικρύσει κατάματα το πρόβλημα και να προτείνει λύσεις για την εκτόνωσή του. Ο καθένας περιμένει να τοποθετηθεί ο πολιτικός του αντίπαλος για να εκμεταλλευτεί τις αντιδράσεις των διαμαρτυρομένων. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως η υπό διαμόρφωση πλειοψηφία των υπερηλίκων δεν θα επιτρέπει με την απειλητική ισχύ της ψήφου της την μεταρρύθμιση του συστήματος σε όφελος της οικονομικής λογικής και των νεωτέρων γενεών. Η Δημοκρατία πλέον θα μετατραπεί σε όπλο εξουθένωσης των νέων και ματαίωσης κάθε προσπάθειας ουσιαστικής εξισορρόπησης των διογκούμενων ανισοτήτων. Αυτοί που εισπράττουν θα είναι περισσότεροι. Ενώ εκείνοι που θα είναι υποχρεωμένοι να πληρώνουν, έστω και άδικα μιά και δύσκολα θα περιμένουν κάποια αναταπόδοση των κόπων τους στο μέλλον, θα είναι οι λιγότεροι. Η απειλή των αποτελεσμάτων της κάλπης θα μετατρέπει σε πηλό τα πόδια όσων δημοσίων ανδρών θα είχαν την τόλμη έστω και να ψελλίσιουν το αυτονόητο: την αδήριτη δηλ. ανάγκη αναθεώρησης προς τα κάτω των παροχών προς τους ηλικιωμένους. Και κανένας βέβαια δεν θα μπορούσε να καλύψει ιδεολογικά τις όποιες λύσεις, διότι αριστερές ή δεξιές συνταγές εξόδου από το αδιέξοδο δεν υπάρχουν. Η αυριανή σύγκρουση των γενεών βρίσκεται ήδη προ των πυλών. Η γενηά του του Μάη του '68 και του Γούνστοκ, οι baby boomers όπως αποκαλούνται στην Αμερική, βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με την γενηά του MTV, του Ιντερνέτ, του Play Station 1 και 2 και των υπόλοιπων παιχνιδιών των Μέσων Αλληλεπίδρασης. Τα παιδιά που μεγαλώνουν με τα παιχνίδια εικονικής πραγματικότητας θα συνειδητοποιήσουν σύντομα πως γύρω τους οικοδομείται μιά πραγματικότητα που τους ληστεύει από το μέλλον τους. Και πως υπεύθυνοι γι αυτό είναι οι γεροντότεροι - η γενηά των πατεράδων και των παππούδων τους. Η σύγκρουση θα είναι αμείλικτη. Ηδη στην Καλιφόρνια έχουν εμφανισθεί bumper stickers, δηλ. αυτοκόλλητα που στερεώνονται στους προφυλακτήρες των αυτοκινήτων, με το σύνθημα: "Σώστε την κοινωνική ασφάλιση - πατήστε έναν υπερήλικα"!! Ο ισχυρισμός πως το πρόβλημα θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί, χωρίς να θιγεί ούτε κατά κεραία το σημερινό σύστημα, μέσω της φορολογίας είναι τουλάχιστον απλοϊκός. Τα δυσθεώρητα ελλείμματα που θα προέκυπταν από μια τέτοια επιλογή θα αποδιοργάνωναν κάθε προσπάθεια ανάπτυξης του τόπου. Εξάλλου στην εποχή της ταχύτατης ηλεκτρονικής μεταφοράς κεφαλαίων από τη μια άκρη της Γης στην άλλη και του Ίντερνετ, η καταφυγή στη φορολογία θα επιβάρυνε αποκλειστικά και μόνο τις ασθενέστερες εισοδηματικά τάξεις. Διότι ακριβώς αυτοί είναι που δεν θα έχουν πρόσβαση στους μηχανισμούς της γνώσης και δεν θα μπορούν να "προστατεύσουν" το εισόδημά τους από την επιδρομή της φορολογίας. Μια τέτοια λύση πάντως και πάλι τις νεώτερες γενιές θα εξόντωνε οικονομικά. Διότι αυτοί θα έφεραν το βάρος της φοροδοτικής στήριξης του συστήματος σε ένα πλαίσιο πάντοτε οικονομικής αβεβαιότητας και με ζωντανά τα ερωτηματικά της μελλοντικής του διάρκειας. Ουσιαστικά δηλαδή δεν θα άλλαζε τίποτα. Εκτός ίσως από το γεγονός πως οι οικονομικά ασθενείς θα γίνονταν ασθενέστεροι και οι νεώτεροι φτωχότεροι!! Κάποιοι επίσης υποστηρίζουν πως το πρόβλημα θα αντιμετωπισθεί από μόνο του μέσω της ευημερίας και της αύξησης του εθνικού εισοδήματος των κρατών. Ο πρόσθετος πλούτος που θα παραχθεί, υποστηρίζουν, θα προκαλέσει πλεονάσματα γιά την πληρωμή των λογαριασμών της κοινωνικής ασφάλισης. Αυτό που παραβλέπουν είναι πως η αύξηση του πλούτου δεν εξασφαλίζει μοναχά μεγαλύτερα έσοδα. Αλλά δημιουργεί παράλληλα και μεγαλύτερα έξοδα, εφ όσον μαζί με τα υξημένα εισοδήματα όσων απασχολούνται αυξάνονται αναλογικά και οι παροχές γιά όσους έχουν δικαιώματα επάνω στο ασφαλιστικό σύστημα - υψηλότερες δηλ. συντάξεις, υψηλότερες αμοιβές γιατρών, ακριβότερα φάρμακα, πανάκριβα ιατρικά όργανα και κόστη συντήρησης των νοσοκομείων. Το παραδοσιακό αναδιανεμητικό σύστημα τού "πληρώνω στην πορεία" ("pay as you go") είναι φανερό πως δεν έχει πλέον μέλλον. Μοναδική εναλλακτική λύση δεν μπορεί να είναι παρά ένα σύστημα συσσώρευσης κεφαλαίων (capital accumulation) που θα επιτρέπει στους νεώτερους, μέσω πιθανότατα ιδιωτικών καναλιών, να χτίσουν την προστασία των γηρατειών τους μέσω ενός μηχανισμού ατομικής επικερδούς επένδυσης των σημερινών τους συνεισφορών. Και που θα παρείχε στους ηλικιωμένους τη σιγουριά των σημερινών τους παροχών με την αξιοποίηση του δημοσιονομικού πλεονάσματος που η χώρα θα μπορούσε να εξασφαλίσει μέσω της αύξουσας μείωσης των δημοσίων δαπανών, με τις ιδιωτικοποιήσεις και με τη δραστική περικοπή της κρατικής γραφειοκρατίας και σε μηχανισμούς και σε προσωπικό... Στις περιπτώσεις που το σύστημα αυτό εφαρμόσθηκε, σε χώρες κυρίως της Λατινικής Αμερικής, σύφωνα με τον εμπνευστή του Jose Pinera, και οι συγκρούσεις ανάμεσα σε διαφορετικές γενεές αποφεύχθηκαν, αλλά και η χρεοκοπία του συστήματος ματαιώθηκε. Όπως σωστά αναφέρει ο Τάσος Αβραντίνης στην εξαιρετική μελέτη του για την Ασφαλιστική Πρόταση του Κόμματος των Φιλελευθέρων "τα προγράμματα κοινωνικής ασφάλισης που έχουν κεφαλαιοποιητικό χαρακτήρα (επιτρέπουν στον καθένα να) δημιουργεί το κεφάλαιό του και η σύνταξή του είναι αποτέλεσμα της συσσώρευσης που έχει επιτύχει στη διάρκεια των εργάσιμων ετών του"... Το ερώτημα, λοιπόν, είναι ποιος έχει την τόλμη σήμερα να προχωρήσει σε αποτελεσματικές λύσεις.Είναι σίγουρο πως οι παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις δεν τολμούν μεμονωμένα να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα. Μοναχά μιά καινούργια σύμπραξη σοσιαλδημοκρατών και φιλελεύθερων ίσως να έχει το θάρρος να βάλει τις βάσεις για μιά ομαλή πορεία της ελληνικής κοινωνίας στο μέλλον.