ΟΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

                     ΟΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ



Ο Ρώσος Υπουργός Ενέργειας πηγαινοέρχεται στην Αθήνα βλέποντας με περισσή ευκολία Πρωθυπουργό και Υπουργό Ανάπτυξης. Και τα περισσότερα ΜΜΕ μένουν εκστατικά για τις στενές σχέσεις της χώρας μας με την Ρωσία και για τα μελλοντικά ενεργειακά σχέδια συνεργασίας που σχηματοποιούνται. Τα πράγματα όμως δεν είναι ακριβώς έτσι. Και σε μιά διαπραγμάτευση οφείλουν όλοι να πηγαίνουν πλήρως εξοπλισμένοι και να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί.

Ο ρόλος του Ρώσου Υπουργού Ενέργειας στα ζητήματα που έχουν να κάνουν με τις τύχες των εταιριών της χώρας του – ιδιωτικών και κρατικών – σε θέματα αερίου και πετρελαίου δεν είναι και τόσο ζωτιικός. Κυρίως διότι αυτές έχουν τους δικούς τους αυτοτελείς προγραμματισμούς που δεν μπορούν πρακτικά να συντονισθούν κεντρικά. Κι αυτό επειδή ένας άτυπος σκληρός ανταγωνισμός έχει ξεσπάσει στο εσωτερικό ενεργειακό μέτωπο της χώρας με ενδεχόμενες, μεσο-μακροπρόθεσμα, και πολιτικές προεκτάσεις*.

Στον τομέα της ενέργειας σχηματίζονται στην Ρωσία σήμερα δύο αυτόνομοι επιχειρηματικοί κολοσσοί. Ο ένας βέβαια είναι η γνωστή Γκάζπρομ. Που στον αγώνα της διαδοχής του Προέδρου Πούτιν βρίσκεται πίσω από τον αντιπρόεδρο της Ρωσίας σήμερα και Πρόεδρο του δικού της ΔΣ, Ντμίτρι Μεντβέντεφ. Και συμμαχεί μαζί του ο ένας υποδιευθυντής του Προεδρικού Γραφείου, ο Βλάντισλαβ Σούρκωφ. Η Γκάζπρομ διαφεντεύει απόλυτα τον χώρο του αερίου και ενσωματώνει κάθε μικρότερη εταιρία, με μάλλον σκληρό τρόπο, στο δικό της εταιρικό σχήμα. Μονοπωλώντας, και με την βούλα της Ρωσικής Βουλής (Δούμας) μάλιστα, τους αγωγούς αερίου μπορεί να επιβάλει σε κάθε μικρότερη εταιρία την υποχρέωση να συγχωνευθεί μαζί της. Διαφορετικά η μικρότερη εταιρία αντιμετωπίζει το φάσμα της χρεοκοπίας. Ετσι έγινε τον Μάρτιο με την μικρή εταιρία Itera, που η μάλλον εκβιαστική ενσωμάτωσή της έδωσε στην Γκάζπρομ την δυνατότητα να αποκτήσει ένα πλήρως αναπτυγμένο πεδίο παραγωγής αερίου (κάτι παρόμοιο έγινε και με την ακόμα πιο πρόσφατη επιθετική αφομοίωση της Salavatnefteorgsintez και επίκειται με το πεδίο παραγωγής Κολβούκτα της TBK-BP). Η εξασφάλιση έτοιμων παραγωγικών υποδομών είναι εξαιρετικά σημαντικό (αν και λίγο ακριβό) για την Γκάζπρομ, μιά κι’ ο Ρωσικός γίγαντας δεν έχει επενδύσει ούτε ρούβλι στην εκμετάλλευση νέων πεδίων τα τελευταία χρόνια. Αντιμετωπίζοντας έτσι μεσοπρόθεσμα πρόβλημα επάρκειας στον εφοδιασμό των πελατών της – στο εσωτερικό αλλά και στο εξωτερικό – με αέριο**.

Η Γκάζπρομ δεν έχει επενδύσει σε παραγωγικές δομές διότι έχει δαπανήσει τεράστια κεφάλαια σε παράπλευρες η άσχετες δραστηριότητες. Εχει αγοράσει εφημερίδες, τηλεοπτικούς σταθμούς και μεγάλης κυκλοφορίας περιοδικά ενώ χτίζει ένα τεράστιο πύργο (Γκάζπρομσιτυ) στην Αγία Πετρούπολη. Το ουσιαστικό της όμως πραξικόπημα στον ενεργειακό κλάδο έγινε όταν αγόρασε – με προτροπή τοιυ Κρεμλίνου (;) – την εταιρία του ολιγάρχη Αμπράμοβιτς, την Σίμπνεφτ. Μπήκε έτσι η Γκάζπρομ δυναμικά στην αγορά πετρελαίου με δικά της παραγωγικά πεδία, περιφερειακά συστήματα μεταφοράς, διυλιστήρια, εταιρίες εμπορίας και πρατήρια. Με πλήρη καθετοποίηση στον πετρελαικό κλάδο και με τον όγκο της μητρικής Γκάζπρομ από πίσω, η θυγατρική Γκάζπρομνεφτ που δημιουργήθηκε, εισέβαλε με σοβαρότητα στην πετρελαική αρένα.

Για την Γκάζπρομ οι μελλοντικές επενδύσεις βρίσκονται σε άμεση συνάρτηση με την μακροχρόνια εξασφάλιση εμπορικών συμβολαίων. Γι’ αυτό πιέζει να υπογραφούν οι συμφωνίες με Τουρκμενιστάν και Καζακστάν για την εξασφάλιση της ροής αερίου. Γι’ αυτό επιθυμεί βαθύτατα να δεσμευθεί επίσημα η Ελλάδα για αγορές μεγαλύτερων ποσοτήτων για περισσότερα χρόνια στο μέλλον. Υπάρχει μάλιστα στον ορίζοντα και η προοπτική μιάς ακόμη αγοράς. Του ποσοστού του ολιγάρχη Φρίντμαν, αλλά πιθανότατα και της ίδιας της ΒΡ, στην πετρελαική κοινοπραξία ΤΝΚ-ΒΡ που, μετά την αποχώρηση Μπλαίρ στην Αγγλία, μάλλον δεν έχει μέλλον. Χρήματα λοιπόν για επενδύσεις σε παραγωγικές δομές δεν θα είναι διαθέσιμα δίχως μακροχρόνια συμφωνίες παροχών. Το συμβόλαιο λοιπόν μακράς διάρκειας με την Ελλάδα είναι ζωτικό για τα σχέδια της Γκάζπρομ. Το έχουμε συνειδητοποιήσει;

Από την άλλη μεριά ένας άλλος γίγαντας γεννιέται στην Ρωσική αγορά. Η κρατική εταιρία πετρελαίων Ρόσνεφτ. Που για την Προεδρική διαδοχή πρωταγωνιστεί στο στρατόπεδο του άλλου αντιπροέδρου της Κυβέρνησης και πρώην Υπουργού Αμυνας, του Σεργκέι Ιβανώφ. Εχοντας και την υποστήριξη του δεύτερου Υποδιευθυντή του Προεδρικού Γραφείου, του Ιγκορ Σετσίν. Μάλλον μικρού βεληνεκούς μέχρι και πριν από ένα μόλις χρόνο, η Ρόσνεφτ οικειοποιήθηκε εν τούτοις, και με την βοήθεια αρχών και μηχανισμών, όλα σχεδόν τα περιουσιακά στοιχεία της εταιρίας του φυλακισμένου ολιγάρχη Κονταρκόφκυ, της Γιούκος δηλ. Κι εμφανίζεται πλέον σαν τεράστιος παίχτης στις πετρελαικές αγορές. Με στόχευση να πάρει στα χέρια της και την γιγαντιαία Τράνσνεφτ (την μονοπωλιακή εταιρία μεταφοράς πετρελαίου μέσα στη Ρωσία) καθώς πιθανότατα και την Σουργκούτνεφτγκαζ του ολιγάρχη Μπογκντάνωφ, θα αποκτήσει τεράστιες υποδομές κυρίως στη Σιβηρία. Το σχήμα μάλιστα στο οποίο συμμετέχει μαζί με την Κορεάτικη εταιρία KNOC ανακάλυψε πρόσφατα τεράστια πετρελαικά αποθέματα κι’ έξω από την χερσόνησο Καμτσάτκα, στο ανατολικό άκρο της Σιβηρίας. Παράλληλα, η Ρόσνεφτ δυνατόν να βάλει χέρι. λόγω εξασφάλισης του μονοπωλίου μεταφοράς του μαύρου χρυσού, και στις εταιρίες πετρελαίου των Τατάρων της περιοχής του Βόλγα, Μπάσνεφτ και Τάτνεφτ!!

Η Ρόσνεφτ όμως μετέχει, από Ρωσικής πλευράς, στην εταιρία του αγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολης. Οπου βρίσκεται, με χαμηλότερα ποσοστά, και η Γκάζπρομνεφτ. Ενας αγωγός σημαντικός για τα Ρωσικά στρατηγικά συμφέροντα μιά και της δίνει την δυνατότητα να απειλεί να καταργήσει (Λευκορωσία) η και να κλείνει (Λιθουανία) τον αγωγό της Φιλίας (Ντρούσμπα) προς τα Δυτικά. Ο ανταγωνισμός των δύο εταιριών αλλά και η σημασία του έργου για την Ρωσία θα μπορούσε να μας ωφελήσει αν εξαρτούσαμε λ.χ. το μακροχρόνιο συμβόλαιο του αερίου με μεγαλύτερα ποσοστά στον αγωγό αυτό. Εναλλακτικά θα μπορούσαμε να ζητήσουμε το ποσοστό του Καζακστάν (το πετρέλαιο του οποίου, μέσω της αμερικανικής Chevron, είναι απαραίτητο για να γεμίσει ο αγωγός) να μοιρασθεί από το Ρώσικο κομμάτι κι’ όχι το ελληνικό.

Η στιγμή είναι μοναδική ια τα ελληνικά συμφέροντα. Η γιγαντομαχία στον ενεγειακό τομέα στην Ρωσία, παράλληλα και με τις πολιτικές εξελίξεις, μας ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας. Θα ήταν κρίμα να μην το αξιοποιήσουμε.

_________________________
* Εξαιρετική είναι η ανάλυση πάνω στο θέμα αυτό μιάς πληροφοριακής αναφοράς
του Strategic Intelligence, «Russian Energy: Grabbing the Ring», May 30, 2007

**Να λάβουμε υπ’ όψιν πως οι εξαγωγές της Γκάζπρομ αποτελούν πολιτικό όπλο του Κρεμλίνου ομολογημένο από κορυφαία της στελέχη. Στις 30 Μαίου 2007 έγινε γνωστό πως τον Απρίλιο ο Βαλερύ Γκομπούλεφ, αντιπρόεδρος της εταιρίας, είχε δηλώσει πως το ύψος της τιμής πώλησης αερίου στην Ουκρανία θα εξαρτάται από τις πολιτικές σχέσεις των δύο κρατών. Στενές σχέσεις, χαμηλή τιμή. Ψυχρές σχέσεις υψηλές τιμές!!