ΑΠΌ ΤΗΝ ΚΛΕΠΤΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ

ΑΠΟ  ΤΗΝ  ΚΛΕΠΤΟΚΡΑΤΙΑ  ΣΤΗΝ  ΕΥΗΜΕΡΙΑ

Αγνοώντας την ιδιωτική οικονομία είναι σαν να κάνεις πόλεμο κατά της φτώχειας με ένα λόχο, ενώ πανίσχυρες  στρατιές παραμένουν στο πλάι αχρησιμοποίητες. Με αυτό τον αφορισμό ο Γερουσιαστής Εντουαρντ Κέννεντυ – που δεν είναι βέβαια κρυφός οπαδός του νεοφιλελευθερισμού - είχε ξιφουλκίσει κατά των οπαδών του απόλυτου παρεμβατισμού στην οικονομία. Που επιμένουν στην αποκλειστικότητα του κράτους σε κάθε πρωτοβουλία υλοποίησης προγραμμάτων κοινωνικής πολιτικής.

Ο κόσμος ουσιαστικά παραμένει χωρισμένος σε δύο είδη συστημάτων οικονομικής πολιτικής. Το ένα στηρίζεται στον επιχειρηματικό καπιταλισμό. Είναι προσανατολισμένο προς την οικονομία της αγοράς, στηρίζει την ατομική ιδιοκτησία, εδράζεται πάνω στην εφαρμογή του γράμματος του νόμου και στην εύκολη πρόσβαση σε κεφάλαια καθώς και στην ίδρυση επιχειρήσεων δίχως πολλά γραφειοκρατικά εμπόδια και διατυπώσεις. Επιβραβεύει την σκληρή προσπάθεια κι’ αντιμετωπίζει το κέρδος οπως και την αποτυχία. Με την καλοπροαίρετη ανοχή. Και η προσπάθεια ξαναρχίζει. Κι όλα αυτά βέβαια σε ένα πλαίσιο υγιούς, αυτόνομου κι’ απόλυτου ανταγωνισμού. Το σύστημα αυτό το έχουν υιοθετήσει οι Αγγλοσαξωνικές κυρίως χώρες με προεξάρχουσες την Αμερική και την Βρετανία. Και ποτελεί παράειγμα για τον κόσμο του δημοκρατικού καπιταλισμού.

Υπάρχει όμως και ο αντίποδας. Ενα σύστημα πνιγμένο στην γραφειοκρατία, τις κρατικές παρεμβάσεις, τους συνεχείς ελέγχους και διοικητικούς κανονισμούς. Ο πολίτης δυσκολεύεται να εισέλθει στην κεντρική ροή των οικονομικών εξελίξεων λόγω των αναρίθμητων εμποδίων που παρεισφρύουν στην επιχειρηματική δράση. Κι επειδή δεν υπάρχει απ’ ευθείας σύνδεση ανάμεσα στην προσπάθεια και την επιβράβευση. Η επιτυχία η η αποτυχία δεν εξαρτώνται από τις ικανότητες και την οξυδέρκεια του καθενός. Αλλά βρίσκονται σε απευθείας συνάρτηση με τις επιλογές και τις διαθέσεις της δημόσιας γραφειοκρατίας. Ποιός γίνεται πλούσιος και ποιός παραμένει φτωχός προκύπτει σαν αποτέλεσμα επιλογών του κράτους και των στελεχών του. Γι αυτό και στα συστήματα αυτά αλωνίζει η διαφθορά, η συναλλαγή και ο χρηματισμός. Η κλεπτοκρατία αντικαθιστά ουσιαστικά την δημοκρατία σαν θεσμικός μηχανισμός ταυτοποίησης του οικονομικού συστήματος που επικρατεί.

Ο οικονομικός ελεύθερος ανταγωνισμός δεν λειτουργεί παρά μοναχά σε τομείς για τους οποίους δεν δείχνει ενδιαφέρον η δημόσια γραφειοκρατία. Ενώ οι επιθέσεις κατά της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και των ατομικών εισοδημάτων είναι συνεχείς, ανελέητες και - το χειρότερο – απόλυτα απρόβλεπτες. Υπάρχουν συνταγματικές ρυθμίσεις για την προστασία κυρίως της ιδιοκτησίας. Αμεσα όμως η έμμεσα σχεδόν συνέχεια παραβιάζονται. Ο θεσμικός νόμος του κράτους προβλέπει πως δεν μπορεί να υπάρξει αφαίρεση ατομικής περιουσίας – και για δημόσια ωφέλεια – δίχως σντίστοιχη αποζημίωση. Ομως το κράτος αφαιρεί εισοδήματα με αποφάσεις του (έλεγχος ενοικίων, αλλαγές στους όρους δόμησης, κοινωνικός υποβιβασμός περιοχών λόγω έργων υποδομής – γραμμές τραίνων, έργα σε παραλίες, κατασκευή νοσοκομείων, δημοτικών γκαράζ κλπ – αύξηση φορολογίας για αναδιανομή εισοδήματος  κλπ) δίχως να αποδίδει αποζημιώσεις*.

Συνολική κατάληξη της πολιτικής που ακολουθείται στο δεύτερο αυτό οικονομικό σύστημα είναι η διεύρυνση της φτώχειας, το μεγάλωμα της ανεργίας και η κακοπέραση των ασθενέστερων κυρίως κοινωνικά τάξεων. Και η ειρωνία είναι πως όλοι αυτοί οι μηχανισμοί που έχουν ενσωματωθεί στο σύστημα αυτό έχουν φιλολαική αιτιολόγηση, επιδιώκοντας υποτίθεται να βοηθήσουν τους φτωχούς, να ανακουφίσουν την ανθρώπινη δυστυχία και να εξασφαλίσουν κάποιο δίχτυ κοινωνικής ασφάλειας. Το τελικό αποτέλεσμα, πέραν της διαφθοράς και της κλεπτοκρατίας, είναι η διαιώνιση της φτώχειας  και της εξάρτησης από δημόσια προγράμματα και την «φιλευσπλαχία» των πολιτικών. Κοντολογής, ο κόσμος στερείται πρόσβασης σε χρηματοοικονομικούς πόρους, αδυνατεί να προωθήσει στόχους και φιλοδοξίες ενώ αποκόπτεται από κάθε δυνατότητα ποιοτικής παιδείας κι’ εξασφάλισης σημαντικών ατομικών περιουσιακών στοιχείων.

Για να ξεφύγουμε λοιπόν από την μιζέρεια της ουσιαστικής υπανάπτυξης και να μπούμε σε ένα δρόμο ευημερίας και αποτελεσματικής συνοχής είναι απαραίτητο να προωθήσουμε ταχύτατα τις μεταρρυθμίσεις ακριβώς εκείνες που θα μας οδηγήσουν στο μοντέλο του δημοκρατικού καπιταλισμού. Πρωτοβουλίες δηλ. τολμηρές με απώτερο στόχο μιά κοινωνία ευκαιριών με υψηλού επιπέδου παιδεία, ευέλικτες χρηματοοικονομικές δομές, νέες ευκαιρίες απασχόλησης και χαλύβδινη προτασία της ατομικής περιουσίας και ιδιοκτησίας.   


________________________________
 *Εξαιρετική πάνω στο θέμα αυτό είναι η μελέτη του καθηγητή του Πανεπιστημίου του Σικάγο Richard Epstein, Takings: Private Property and the Power of Eminent Domain. Mass : Harvard University Press, 1989