ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ


Μιά κι έτσι τα έφερε η τύχη, να περνάω δηλ. ένα μεγάλο μέρος της ζωής μου στα αεροπλάνα, βρίσκω την ευκαιρία να διαβάζω βιβλία που σε διαφορετική περίπτωση δεν θα είχα τον χρόνο ούτε να ξεφυλλίσω. Τελευταία, στη διάρκεια ενός υπερατλαντικού ταξειδιού,
ήρθα σε επαφή με μιά εξαιρετική δουλειά ενός έλληνα καθηγητή των οικονομικών της υγείας. Παληός μου συνεργάτης ο Λυκούργος Λιαρόπουλος, από τον καιρό του Υφυπουργείου Κοινωνικών Υπηρεσιών τότε – αλλά όχι και ομοιδεάτης, συνέθεσε μιά μελέτη που πραγματικά προκαλεί (Παγκοσμιοποίηση και Κοινωνικό Κράτος: Ευρώπη και Αμερική. Παπαζήσης, 2006).

Λάτρης ενός ορθολογικού συστήματος κοινωνικών υπηρεσιών ο Λιαρόπουλος φοβάται, αναιτιολόγητα κατά την γνώμη μου, πως η παγκοσμιοποίηση – αμερικανόπνευστη κατά πολλούς της σημερινής ελληνικής διανόησης – θα προσφέρει το κοινωνικό κράτος βορά στην «αδηφάγο ιδιωτική πρωτοβουλία». «Στις δυτικές χώρες» σημειώνει ο Λιαρόπουλος, «συνέπεια (της παγκοσμιοποίησης) είναι η καθήλωση των τιμών και των αμοιβών της εργασίας και η αύξηση των κερδών και των εισοδημάτων από τόκους. Η παγκοσμιοποίηση αποτελεί μείζονα απειλή» επιμένει «για την Αμερική».

Ενώ το κείμενο δεν αποπνέει αμερικανοφοβία και μίσος κατά της Δύσης, όπως αρκετά παρόμοια μοναχά εδώ, στη Γαλλία και σε μουσουλμανικές χώρες (!), εκφράζει εντούτοις μιά γνήσια ανησυχία ακόμη και για τις προοπτικές της Αμερικής. Κάτι που για μένα είναι μάλλον υπερβολικό, αν αναλογισθεί καποιος πως η αμερικανική οικονομία, παρά τα όποια προβλήματά της και τις καταστρεπτικές παρεμβατικές πολιτικές Μπούς, εξακολουθεί να αποτελεί την ατμομηχανή της παγκόσμιας οικονομίας. Οι ΗΠΑ εισάγουν το μεγαλύτερο ποσοστό των εξαγωγών των προς τα εκεί προσανατολισμένων καινούργιων «τίγρεων» της Ασίας (Κίνα, Ινδία, Μαλαισία, Κορέα κλπ).

Εξ άλλου, η παγκοσμιοποίηση πέραν του ότι έλυσε σοβαρά οικονομικά προβλήματα δεκάδων αναπτυσσομένων χωρών (στην Κίνα μόνο λ.χ. – και ακριβώς λόγω των ανοιχτών διεθνών αγορών - 400 εκατ. περίπου άνθρωποι ξεπέρασαν το όριο της φτώχεις τα τελευταία 8 χρόνια και ζούν σε επίπεδα ανεκτής ευημερίας) παρέχει τις δυνατότητες και σε φτωχές ακόμη χώρες να εξελιχθούν. Σε σχετική του ανάλυση ο Frederick Mishkin, (“How Can Disadvantaged Nations Make Financial Globalization Work for Them?” στο Τhe Next Great Globalization, Princeton, 2006) αναλύει πως τα χρηματοικονομικά εργαλεία μπορούν να διευκολύνουν φτωχές σήμερα χώρες να μπούν στον κύκλο μιάς επερχόμενης καινούργιας παγκοσμιοποίησης.

Επίσης οι Susan M. Collins και Carol Graham, (Globalization, Poverty and Inequality. Brookings Trade Forum, 2004) επιμένουν πως είναι αδύνατον να κάνει κάποιος απόλυτες γενικεύσεις για τις υποτιθέμενες αρνητικές επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης όταν τα στοιχεία είναι σύνθετα και οι δείκτες δείχνουν για πολλές χώρες θεαματικά θετικά αποτελέσματα. Και σε τομείς που η Αριστερά συνήθως ξιφουλκεί εναντίον των ανοιχτών αγορών και της παγκοσμιοποίησης (συνθήκες εργασίας και αναδιανομή του εισοδήματος) πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει πως το άνοιγμα στο διεθνές εμπόριο και στις ελεύθερες αγορές έχει φέρει θεαματικά αποτελέσματα.

Ο Robert J. Flanagan, (Globalization and Labor Conditions: Working Conditions and Worker Rights in a Global Economy. Oxford, 2006) αποδεικνύει πως οι χώρες με ανοιχτά τα εμπορικά τους σύνορα διαθέτουν κατά πολύ ανώτερες συνθήκες εργασίας για τους απασχολούμενες σε όλα τα επίπεδα της παραγωγικής διαδικασίας από εκείνες που κρατούν τις αγορές τους κλειστές. «Οι ξένες επενδύσεις» καταλήγει «ρέουν ευκολότερα σε χώρες με ανώτερες συνθήκες εργασίας». Κι αυτές είναι βέβαια οι λεγόμενες «ανοιχτές» οικονομίες. Ακόμα, οι Pranab Bardham, Samuel Bowles & Michael Wallerstein, (Globalization and Egalitarian Redistribution. Princeton, 2006) επιμένουν πως η παγκοσμιοποίηση δεν εκτροχιάζει την κοινωνική ασφάλιση ούτε και αποκλείει την εισοδηματική αναδιανομή προς όφελος των οικονομικά ασθενέστερων. Απλά το μείγμα πολιτικών που πετυχαίνουν κάτι τέτοιο δεν έχει σχέση με τις παραδοσιακές επιλογές που κυριαρχούν κυρίως στην ηπειρωτική Δυτική Ευρώπη. Δεν είναι τυχαίο πως ο αρμόδιος για το διεθνές εμπόριο Κινέζος υπουργός «ξεφώνησε» πέρυσι τέτοιες ημέρες την Γαλλική ηγεσία για την δειλία της να προχωρήσει σε δομικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Μιλώντας στην Ντωβίλ, σε σχετικό συνέδριο, καυτηρίασε τους Γάλλους πολιτικούς πως φορτώνουν στον «μπαμπούλα» της παγκοσμιοποίησης τις δικές τους αδυναμίες να πάρουν αποφάσεις με κάποιο λογικό πολιτικό κόστος. Η επίδραση της παγκοσμιοποίησης στην ανισότητα είναι ελάχιστη, επιμένει η παραπάνω μελέτη του Pranab Bardham κ.α., σε σύγκριση με άλλα αίτια όπως είναι η χρεωκοπία των συνδικάτων, η τεχνολογική εξέλιξη και η ανελαστική χρήση του ελάχιστου μισθού.

Το κράτος πρόνοιας, σημειώνουν σχετικά οι Miguel Glatzer & Dietrich Rueschemeyer, (Globalization and the Future of the Welfare State. Pittsburgh, 2005) δεν κινδυνεύει σε καμία περίπτωση από την παγκοσμιοποίηση. Αυτό αποτελεί ζήτημα καθαρά εσωτερικών νομοθεσιών και διαδικασιών και ουδείς εμποδίζει τις κυβερνήσεις να εκδηλώσουν προτεραιότητες εξασφαλίζοντας αποτελεσματικά συστήματα προστασίας για τους κοινωνικά ασθενέστερους πολίτες τους.

Διαφωνώ επίσης με τις εκτιμήσεις του Λιαρόπουλου για τις δυνατότητες του σημερινού ευρωπαικού μοντέλου, δίχως αλλαγές και μεταρρυθμίσεις, για επιβίωση και μεγαλουργία. Αναφέρει πως «Το κοινωνικό Κράτος, που αποτελεί και παράδοση, στην Ευρώπη αντέχει ακόμη, χρηματοδοτούμενο από μιά πλεονασματική και στιβαρή οικονομία Η κοινωνία θα κρίνει την επιτυχία της Ενωμένης Ευρώπης και όχι η οικονομία και οι υπερεθνικές ελίτ)». Δεν είναι όμως τα πράγματα ακριβώς έτσι. Οι κοινωνικές συγκρούσεις στην Γαλλία αποτελούν προιόντα του αναποτελεσματικού και ελλειμματικού – όχι μόνο οικονομικά – Γαλλικού κοινωνικού μοντέλου. Σύμφωνα με τον Economist (The race to the Elysee, 14-4-07) «το σύστημα (κοινωνικό μοντέλο) έχει υπονομεύσει κάθε ιδέα ανάληψης ρίσκου, έχει φρενάρει την οικονομική ανάπτυξη κι έχει επιβάλει ανυπέρβλητα κόστη κι εμπόδια για το μέλλον».

Εξ άλλου οι Martin Neil Baily & jadcob Funk Kirkegaard, (Transforming the European Economy. Institute of International Economics, Washington, 2004) έχουν αποδείξει πως η ευρωπαική προοπτική οδηγείται σε αδιέξοδο δίχως μεγαλεπίβολες αλλαγές στις οικονομικές και κοινωνικές δομές. «Η Ευρώπη χρειάζεται να μεταμορφωθεί»γράφουν οι συγγραφείς «σε μιά καινούργια οικονομία όπου η αλλαγή αποτελεί τον κανόνα και παντού διευκολύνεται και δεν αναχαιτίζεται από πολιτικές κι αναποτελεσματικούς θεσμούς».

Παρά τις διαφωνίες μου όμως το βιβλίο του Λιαρόπουλου αναλύει διεισδυτικά καταστάσεις και φέρνει μπόλικη γνώση στην πρώτη γραμμή. Κάτι που έχει απόλυτη ανάγκη, όπως εκτιμώ, ο τόπος. Μακάρι οι αμφισβητίες των σύγχρονων αντιλήψεων για ανάπτυξη και κοινωνική προστασία να είχαν, όπως αυτός, αντί για φωνές και φοβίες, επιχειρήματα και προτάσεις. Κάτι που τραγικά λείπει από τον ελληνικό πολιτικό διάλογο. Δυτυχώς...