Ομιλία Θ. Βερέμη στο Ινστιτούτο Διπλωματίας - "Εμφύλιοι Πόλεμοι του 1821"


ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑΣ ΝΑΙ ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ  


"ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ: Οι εμφύλιοι πόλεμοι του 1821"

Θάνος Βερέμης
Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών
Πέμπτη, 29 Σεπτεμβρίου 2016, 6:30 μ.μ.
Οδός Ηπίτου 17β, Πλάκα, Αθήνα
Πληροφορίες: 210 600 9800 | εσωτ. 1107
Όλες οι περιλήψεις των εκδηλώσεων εδώ.

Πλήρες Άρθρο »

ΤΙ ΕΣΠΡΩΞΕ ΤΟΝ ΕΡΝΤΟΓΑΝ ΣΤΟΝ ΑΥΤΑΡΧΙΣΜΟ;




Ενα μεγάλο ερωτηματικό σχετικά με τις εξελίξεις στην Τουρκία, συνδέεται με τα αίτια τη μεταστροφής του ΑΚΠ (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) του Προέδρου σήμερα Ταγίπ Ερντογάν σε αυταρχικές μορφές διακυβέρνησης. Εξηγήσεις του είδους ‘μεθύσι εξουσίας’ η ‘προσωπική αλαζονεία’ δεν νομίζω πως αντέχουν σε σοβαρή πολιτική κριτική και ανάλυση. Το ‘Τουρκικό μοντέλο’ δημοκρατικής διακυβέρνησης για μια μουσουλμανική χώρα, που είχε τόσο πολύ προβληθεί στα χρόνια μετά την άνοδο των ισλαμιστών στην εξουσία στην Αγκυρα, ξαφνικά βραχυκυκλώθηκε. Τι ακριβώς συνέβη;

Εχουν γραφεί κι’ ακουσθεί πάρα πολλά για την ξαφνική αλλαγή πλεύσης της Τουρκικής κυβέρνησης. Σημαντικό ενδιαφέρον  έχει το βιβλίο του Cihan TugalThe Fall of theTurkish ModelHow the Arab Uprisings Brought Down Islamic Liberalism,  (2016) όπου εκτίθεται με απόλυτη σαφήνεια η σύγκρουση ανάμεσα σε ένα εκσυγχρονιστικό Ισλάμ και στις συνακόλουθες εντάσεις που δημιουργούνται με τις παραδοσιακές δομές της Τουρκικής κοινωνίας. Παρά την ρηχή ερμηνεία που δίδεται στην εντυπωσιακή αλλαγή πλεύσης του Ερντογάν που προκάλεσε την σημαντική (αρνητική) μεταστροφή τη δυτικής κοινής γνώμης απέναντι στην Τουρκία, φαίνεται πως οι εξελίξεις μπορούν καλύτερα να εξηγηθούν με όρους εσωτερικής κοινωνικής δυναμικής.   

Το πείραμα του ΑΚΠ προκάλεσε σημαντικές εντάσεις στο εσωτερικό της Τουρκίας μιά και έφερε στο προσκήνιο μεγάλα τμήματα της κοινωνίας που για δεκαετίες ήταν ξεχασμένα στα περιθώριο της πολιτικής και οικονομικής ζωής. Η λεγόμενη ‘παθητική επανάσταση’ που κυριάρχησε στην Τουρκία έφερε στο προσκήνιο ένα πρωτόγνωρο μουσουλμανικό νεοφιλελευθερισμό με την ενίσχυση των μηχανισμών της αγοράς, την ενθάρρυνση μιάς διευρυμένη επιχειρηματικότητας και την διάδοση μιάς αντίληψης κατάργησης του κρατικά κατευθυνόμενου κορπορατισμού. Στο σύνολο των αντιπάλων του ΚΠΑ εντάχθηκαν όχι μόνο οι απολογητές του στρατοκρατικού Τουρκικού βαθέως κράτους αλλά και οι για δεκαετίες ευνοημένες επιχειρηματικές ελίτ  και κάποιες ομάδες ενός φιλοδυτικού αντι-ισλαμικού κοινωνικού κατεστημένου. Η περιθωριοποιημένη και καταφρονημένη περιφέρεια του συνολικού Τουρκικού χώρου άρχισε να αποκτά πολιτική φωνή αλλά και οικονομική εξουσία.

Στην ευρύτερη αυτή κινητοποίηση πίσω από το ΑΚΠ στοιχήθηκαν όχι μόνο ένα μέχρι πρότινος φτωχοποιημένο προλεταριάτο αλλά και άλλες κοινωνικές ομάδες (ισλαμιστές, Κούρδοι, κομμουνιστές, μικρότερες εθνικές μειονότητες) που υφίσταντο για χρόνια την μπότα του Κεμαλικού στρατοκρατικού καθεστώτος. Για διαφορετικούς λόγους ο καθένας οι ομάδες αυτές προσέβλεπαν σε μια ανεκτικότερη πολιτική αλλά και σε σημαντικούς ρυθμούς ανάπτυξης και οικονομικής βελτίωσης. Όπως αναφέρει καιο Serif Mardin στο σημαντικό του έργο ‘Center-Periphery Relations: A Key to Turkish Politics?  (DaedalusVol. 102, No. 1, Post-Traditional Societies (Winter, 1973), pp. 169-190)παραδοσιακά  μεγάλα τμήματα της Τουρκικής επικράτειας αποστερούνταν την επαφή με την κεντρική εξουσία εξαρτώμενα από πολιτικές στις οποίες δεν συμμετείχαν και ελάχιστα επηρέαζαν. Η πολιτική του ΑΚΠ γεφύρωσε αυτό το χάσμα κινητοποιώντας ένα κόσμο που ήταν σχεδόν για πάντα στο περιθώριο.

Η εξέλιξη όμως αυτή εμπεριείχε ουσιαστικά και την αυτό-υπονόμευσή της. Η επιρροή του ΑΚΠ σε ολόκληρη την Τουρκία έκανε άλματα προς την κατεύθυνση του παντρέματος των ισλαμικών πολιτιστικών χαρακτηριστικών της Τουρκικής περιφέρειας με τις δημοκρατικές πρακτικές και αρχές. Αυτό από τα πράγματα άρχισε να καλλιεργεί εντάσεις και δυσκολίες. Η εφαρμογή νεοφιλελεύθερων πολιτικών έφερε στο προσκήνιο νέες κοινωνικές ομάδες αυξάνοντας ταυτόχρονα την ανασφάλεια των δυτικόστροφων και κρατικοδίαιτων Κεμαλικών ελίτ. Οι συγκρούσεις με την ηγεσία του στρατεύματος και με τις φιλοδυτικές κοινωνικές ομάδες  της Κων/πολης και της Σμύρνης κορύφωσε τις αντιθέσεις καθιερώνοντας την απόλυτη σχεδόν κυριαρχία του Ερντογάν. Παράλληλα όμως άρχισε να καλλιεργεί έναν ιδιότυπο φανατισμό ανάμεσα στους οπαδούς του ΑΚΠ. Η νοοτροπία της ισλαμικής γειτονιάς άρχισε να έρχεται στην επιφάνεια φορτισμένη με έντονα στοιχεία αυταρχικού φανατισμού και αυξανόμενα φαινόμενα έλλειψης ανοχής του διαφορετικού.

Μόλις η οικονομία έδειξε δείγματα κάμψης κι ανάσχεσης των μέχρι πρότινος εντυπωσιακών ρυθμών ανάπτυξης, οι αντιθέσεις αυτές ήρθαν στην επιφάνεια. Οι ‘αφύσικες’ κοινωνικές συμμαχίες της αρχικής πορείας του ΑΚΠ οδηγήθηκαν σε σταδιακή αποσύνθεση και οι αντιπαραθέσεις άρχισαν να έρχονται στην επιφάνεια. Δίχως βέβαια να δημιουργούνται και συμμαχίες με τον προηγούμενο αντίπαλο. Δεν θα μπορούσαν ποτέ λχ οι κομμουνιστές και οι Κούρδοι η και οι φανατικοί ισλαμιστές να ταυτιστούν με τις παλιές οικονομικές ελίτ η και με τους στρατοκράτες του  βαθέως Κεμαλικού καθεστώτος. Παράλληλα ο ακραίος φιλο-δυτικισμός των οπαδών του μετριοπαθούς μουσουλμανικού συστήματος Γκιουλέν, άρχισε να αντιπαρατίθεται με την ισλαμική υπερσυντηρητική νοοτροπία των μαχαλάδων της Πόλης και των κωμοπόλεων των επαρχιών που χαρακτηρίζουν τους οπαδούς του Ερτντογάν.

Ο αυταρχισμός αποτελεί την φυσιολογική απόληξη αυτών των εξελίξεων και των συνακόλουθων κοινωνικών εντάσεων. Το αποτυχημένο πραξικόπημα και το συνακόλουθο κυνήγι μαγισσών για πιθανούς η και φανταστικούς αντιπάλους αντικατοπτρίζει τις αντιθέσεις που χαρακτηρίζουν την νέα κοινωνική πραγματικότητα. Το Ισλάμ και η Δημοκρατία αποδείχθηκε όπως αποτελούν πολύ προβληματικούς  συντρόφους στο ίδιο κρεβάτι. Ιδιαίτερα όσο περισσότερο οι οπαδοί του Ισλάμ προσεγγίζουν στην καθημερινότητά τους τις πραγματικές διδαχές του Προφήτη. Ο συμβιβασμός της Σαρία με την γνήσια λαική κυριαρχία αποτελούν έννοιες αμοιβαία αυτό-εξαιρούμενες. Ο γνήσιος μουσουλμάνος δεν μπορεί λογικά να είναι και δημοκράτης. Αν είναι τέτοιος, δύσκολα μπορεί να ισχυρισθεί πως είναι γνήσιος πιστός. Η πραγματικότητα αυτή αποτελεί κρίσιμο πεδίο απόδειξης τη γνησιότητας της φυσιογνωμίας τους και για τον Γκιουλέν αλλά και για τον Ερντογάν.  

Η αντιπαράθεση, κυρίως αυτών των δύο, έχει φθάσει σε επίπεδα περίπου αστειότητας κι απίστευτης υπερβολής (βλ.σχετ. ‘TurkeyGulenist crackdown΄, The Financial Times, 12 September, 2016). Είναι άγνωστο που ακριβώς θα οδηγήσει η αντίθεση αυτή. Πολιτικά πάντως θα οδηγήσει την Τουρκία στα συντρίμμια. Δεν χωράει αμφιβολία πως νικητής τελικά θα βγεί ο Ερντογάν. Δίχως κανείς να μπορεί να προεξοφλήσει πως δεν υπάρξει ρεβάνς από την πλευρά του Στρατού. Κι’ από ενδεχόμενες συντονισμένες κινήσεις κομμουνιστών, Κούρδων, παλαιο-Κεμαλικών  και φιλο-δυτικών αστών. Οι εσωτερικές αντιθέσεις όλων αυτών λειτουργούν βέβαια για την ώρα υπέρ του ΑΚΠ. Αγνωστο όμως είναι τι επιφυλάσσει το αύριο. 

Πλήρες Άρθρο »

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΠΗΓΑ ΣΤΟ ATHENS DEMOCRACY FORUM



Παρά την τιμητική πρόσκληση εξ μέρους των διοργανωτών, αποφάσισα να μην συμμετάσχω  στο Athens Democracy Forum. Ο λόγος είναι καθαρός και ευθύς. Με ενόχλησε η προγραμματισμένη παρουσία του Πρόεδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας Πρ. Παυλόπουλου, καθώς και το γεγονός πως θε εκφωνούσε και λόγο στην εναρκτήρια συνεδρίαση με θέμα «Κράτος Δικαίου και Δημοκρατία».
   
Ο εν λόγω Πρόεδρος δεν τηρεί τις αποστάσεις του από τα πολιτικά δρώμενα της ελληνικής πολιτικής σκηνής και ταυτίζεται σχεδόν απόλυτα με τις κρατικιστικές αντιλήψεις συγκεκριμένων χώρων, αντιπάλων της ανοιχτής κοινωνίας και οικονομίας. Ταυτόχρονα, επιτίθεται με κάθε ευκαιρία με  ανοίκειο τρόπο – μέσω ομιλιών δίχως αντίλογο κι αρκετά επιθετικά - κατά των φιλελεύθερων ιδεολογικών επιλογών.

Η ΝΔ που, θεωρητικά τουλάχιστον εφ’ όσον αυτό - αποκαλείται φιλελεύθερη - θα έπρεπε να ενοχλείται και να αντιδράσει, σιωπά. Δεν μπορώ όμως κι’ εγώ να ακολουθήσω τον ίδιο δρόμο. Είχα παλαιότερα δηλώσει πως, εφ’ όσον υιοθετεί συγκεκριμένες ιδεολογικές τοποθετήσεις, ο Πρόεδρος δεν μπορεί να είναι ‘όλων των Ελλήνων’, και πως εμένα, τουλάχιστον, δεν με εκφράζει.

Με την σχετική του ομιλία στο Forum ο Πρόεδρος επιβεβαίωσε τις ενστάσεις μου. Καταφέρθηκε και πάλι κατά του νεοφιλελευθερισμού τον οποίο και στόλισε σαν κοινωνικά ασυνείδητο κι επικίνδυνο για το κράτος δικαίου λόγω εμμονής του στην κατάργηση πολλών κρατικών παρεμβάσεων στην λειτουργία της οικονομίας και της κοινωνίας.  Αφού πριν από λίγο καιρό τον είχε παρομοιώσει με τον Μινώταυρο που θέλει να καταστρέψει την ευημερία μας και πιο πρόσφατα σημείωσε πως μαζί με τους «Τζιχαντιστές απειλεί την παγκόσμια ελευθερία».  Ευτυχώς υπάρχουν οι κρατιστές που μας σώζουν και μας έχουν χορτάσει ευημερία και ανάπτυξη...

Ας χαίρονται λοιπόν τις σχετικές εξελίξεις οι οργανωτές του Forum. Οπως λέει μια παροιμία, ‘ό,τι αγοράζεις, αυτό και παίρνεις’. Εφόσον ο κρατισμός λοιπόν αποτελεί τον κορμό πάνω στον οποίο στηρίζεται η σύγχρονη Δημοκρατία, δεν έχω αμφιβολίες πως οι συμμετέχοντες θα βγούν σοφότεροι από τις σχετικές εργασίες. Με μερικές ακόμη τέτοιες παρεμβάσεις η εκδήλωση αυτή των Αθηνών θα ανοίξει νέους δρόμους για τον προβληματισμό σε διεθνές επίπεδο για την πραγματική δημοκρατία. Αλίμονο σε όλους εμάς που δεν θα είμαστε κοινωνοί των σχετικών εξελιγμένων αναζητήσεων…  

ΥΓ Σχετικά σύντομα θα κυκλοφορήσει το νέο μου βιβλίο, με τίτλο "Νεοφιλελευθερισμός για Αρχάριους", που θα παλέψει να ταρακουνήσει το πλαδαρό σημερινό κατεστημένο του κρατισμού. Βλ επίσης και το βιβλίο μου που μόλις κυκλοφόρησε "Αφήγημα Ελευθερίας". εκδ. Επίκεντρο, 2016.   

Πλήρες Άρθρο »

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΦΟΡΩΝ




Είναι ολοφάνερο πως οι Βρυξέλλες δεν αφουγκράζονται τις αγωνίες αλλά και τα μηνύματα που στέλνουν με διάφορους τρόπους οι λαοί της Ευρώπης. Το Brexit δεν φαίνεται να εξήγησε τίποτα στους Ευρωκράτες και το Γερμανο-Γαλλικό διευθυντήριο δεν εννοεί να καταλάβει τίποτα από τις ευαισθησίες των υπόλοιπων ευρωπαίων - ακόμη και συμπατριωτών τους.

Τελευταία πρόκληση υπήρξε η απίστευτη ποινή που αποφάσισε η Επιτροπή να επιβάλει στην αμερικανική εταιρία Apple για φορο-αποφυγή στην Ιρλανδία. Το οξύμωρο στην συγκεκριμένη περίπτωση δεν είναι πως η Apple παραβίασε κάποιο νόμο μην πληρώνοντας φόρους. Αλλά πως εφάρμοσε την νομοθεσία της Ιρλανδίας, που προβλέπει χαμηλή φορολογία για ξένους επενδυτές – που όμως δεν αρέσει στις Βρυξέλλες!!

Καταδικάσθηκε έτσι ο αμερικανικός κολοσσός σε καταβολή ενός εξοντωτικού προστίμου προς την Ιρλανδία – που όμως η ίδια η χώρα αυτή δεν αποδέχεται… Είναι προφανές πως η Γερμανία με την Γαλλία, που ουσιαστικά διευθύνουν την διαδικασία λήψης αποφάσεων στις Βρυξέλλες, πιστεύουν πως γνωρίζουν καλύτερα από το κάθε κράτος - μέλος, τι είναι καλύτερο γι' αυτό!!

Ο παραλογισμός φθάνει στα άκρα όταν ουσιαστικά η ΕΕ προφέρει στην Ιρλανδία, ένα κυρίαρχο υποτίθεται κράτος - μέλος, μιά επιταγή 19 δισ ευρώ (αν υπολογισθούν και οι σχετικοί τόκοι), που το ίδιο το κράτος φωνάζει πως ...δεν το θέλει. Η εμφανιζόμενη αιτιολογία είναι πως η σχετική φορολογική απαλλαγή αποτελεί κρατική ενίσχυση συγκεκριμμένων επιχειρήσεων - και κατά σνέπεια παραβιάζει τον υγιή ανταγωνισμό. Εν τούτοις καμμία επιχρηματική μονάδα της Ιρλανδίας δεν έχει σχετικά διαμαρτυρηθεί.

Ποιανού λοιπόν τα συμφέροντα θίγονται; Είναι φανερό πως μοναχά η Γερμανία και η Γαλλία πραγματικά ενοχλούνται από τον πραγματικό φορολογικό αυτό ανταγωνισμό, μέσω του οποίου οι μικρότερες χώρες της ΕΕ μπρούν να αποκτήσουν σχετικά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα και να προσελκύσουν επενδύσεις που θα αποφύγουν έτσι τις βαρύτατα φορολογούμενες υπόλοιπες χώρες της Ενωσης (δηλ. κυρίως την Γαλλία και την Γερμανία).

Η λογική των Βρυξελλών είναι έτσι πως όλοι θα πρέπει να φερόμαστε σύμφωνα με τα συμφέροντα του Βερολίνου και των Παρισίων. Η όποια σχετική εθνική διαφοροποίηση θα πρέπει να γίνεται μόνο βάσει των συμφερόντων του Γαλλο-Γερμανικού άξονα και με την σύμφωνη γνώμη των Βρυξελλών. Είναι άραγε αυτή η Ευρωπαική Ενωση που όλοι θέλουμε;

Η Βρετανία με βάση τις παραπάνω σχετικές συμπεριφορές οδηγήθηκε στην έξοδο με κατηγορηματική απόφαση του εκλογικού της σώματος. Παρά την σχετική συγχωρδία κινδυνολογικών εκτιμήσεων δεν είναι σίγουρο πως η σχετική ετυμηγορία θα αποβεί σε βάρος των συμφερόντων του Λονδίνου. Χώρια πως μετά την απόφαση των Βρυξελλών για την Apple και την Ιρλανδία ο σχετικός ευρωσκεπτικισμός θα επεκταθεί και σε άλλες ευρωπαικές πρωτεύουσες.

Με πρόσφατο άρθρο του στους Financial Times (2 Σεπτεμβρίου 2016) ο πρώην, ομολογημένα πετυχημένος, Υπουργός Οικονομικών της Μάργκαρετ Θάτσερ, Nigel Lawson, επιμένει πως τώρα πλέον για την Βρετανία ανοίγει ο δρόμος για την ολοκήρωση των επαναστατικών μεταρρυθμίσεων που δρομολογήθηκαν από τα χρόνια εκείνα (Brexit gives us a chance to finish the Thatcher revolution).
Κατά την άποψή του, που θεμελιώνεται πάνω σε στέρεα επιχειρηματολογία, η χώρα τώρα έχει την ευκαιρία για σημαντικότατα οικονομικά ωφέλη. Τα οποία και εστιάζει πάνω σε ζητήματα περιορισμού της γραφειοκρατίας, παραπέρα απορρύθμισης της αγοράς, μείωσης φόρων και πραγματικής ενίσχυσης του ανταγωνισμού καθώς κι' ενθάρρυνσης της επιχειρηματικής δράσης.

Με βάση την σχετική απόφαση των Βρυξελλών, η Apple θα μεταφέρει στις ΗΠΑ πολλά δισ δολάρια σε φόρους που θα υποχρεωθεί να πληρώσει εκεί. Παράλληλα, η Ιρλανδία θα χάσει εξ' ίσου πάρα πολλά δισ από τον τερματισμό λειτουργίας στο έδαφός της όχι μόνο της Apple αλλά και άλλων ξένων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται εκεί κάτω από τους όρους της σχετικής φορολογικής νομοθεσίας.

Ποιός θα κερδίσει από όλα αυτά; Ουδείς. Ούτε βέβαια το Παρίσι, το Βερολίνο η οι Βρυξέλλες. Ο παραλογισμός της ευρωπαικής φορομπηχτικής γραφειοκρατίας σε όλο της το μεγαλείο.

Πλήρες Άρθρο »

Διαφθορά, Θεσμοί και Αδιέξοδα



Η διαφθορά που διατρέχει το ελληνικό πολιτικό σύστημα δεν είναι δυσεξήγητη. Και δεν γνωρίζω πως η εισαγωγή κάποιων νέων θεσμών θα μπορούσε να γιατρέψει αποφασιστικά την κατάσταση,  Σχεδόν από γεννησιμιού του το ελληνικό κοινοβουλευτικό σύστημα έχει τις πόρτες ανοιχτές στη συναλλαγή και τις προσωπικές εύνοιες. Για χρόνια μιλάμε για τις διαστάσεις της ρουσφετολογίας στην πολιτική μας ζωή. Ελάχιστοι όμως φρόντισαν να επισημάνουν πως το πελατειακό λεγόμενο σύστημα δεν είναι παρά ο προθάλαμος προετοιμασίας της ελληνικής κοινωνίας για διαφθορά και ηθική παρακμή. 

Πού όμως εδράζεται στην Ελλάδα η πελατειακή πολιτική σκηνή και το κύκλωμα της ευρείας ρουσφετολογίας, αν όχι στο ίδιο το εκλογικό σύστημα; Είναι τυχαίο άραγε πως μοναχά στην Ελλάδα κυριαρχεί για χρόνια το σύστημα του σταυρού προτίμησης στις εκλογές κοινοβουλευτικών εκπροσώπων; Tι ακριβώς συμβολίζει ο σταυρός προτίμησης για τη γενικότερη στάση της κοινωνίας απέναντι στην ηθική διάβρωση και τη διαφθορά; Αποτελεί απλώς την προετοιμασία της κοινωνίας για την αντιμετώπιση της πολιτικής ως συστήματος πλουτισμού, βόλεψης και τακτοποίησης προσωπικών θεμάτων και λογαριασμών. Η λογική του «κάνε μου αυτή την εξυπηρέτηση για να σε ψηφίσω» δεν είναι παρά η ψυχολογική προετοιμασία και ο εθισμός στον απόλυτο εκμαυλισμό του «κάνε μου τη δουλειά και θα σου δώσω τόσα»!! Ο ίδιος ο πολίτης απαιτεί μέσω του πελατειακού συστήματος από τον πολιτικό να δέχεται και να επικροτεί τη συναλλαγή. Άλλος απαιτεί εξυπηρετήσεις με αντάλλαγμα την ψήφο του κι άλλος τα χρήματά του. Και οι δύο ενθαρρύνουν τη διαφθορά και την ηθική απαξίωση. 

Δίχως λοιπόν αποφάσεις για αλλαγές στο πολιτικό σύστημα, είναι απατηλός στόχος ο περιορισμός της συναλλαγής στην πολιτική και η συντριβή της διαφθοράς. Ολόκληρο, όμως, το κύκλωμα άσκησης πολιτικής στην Ελλάδα κινείται πάνω στα όρια της διαφθοράς. Ο συνδικαλισμός λ.χ. –κατά βάση κρατικοδίαιτος– συχνά προβάλλει αιτήματα της επιχειρηματικής τάξης σαν μετωπικές θέσεις για το συμφέρον των εργαζομένων. Σχετικά πρόσφατα είχε έρθει στο φως της δημοσιότητας η στάση των εργαζομένων στην ΕΛΒΟ (Δημόσιο και Μυτιληναίος) που επιχείρησαν συντονισμένα να εξασφαλίσουν τη σύμφωνη γνώμη των κομμάτων για την περίφημη προμήθεια των 140 τρόλεϊ της εταιρείας ΜΑΝ. Κόντρα πάντα στην επιτροπή αξιολόγησης που την είχε, για διάφορους λόγους, απορρίψει. Σύμφωνα με δημοσίευμα εφημερίδας (ΕΤ)  οι συνδικαλιστές «εκείνη την εποχή πολιορκούσαν τα πολιτικά γραφεία της Χ. Τρικούπη, του Περισσού και της Κουμουνδούρου ζητώντας να μην περιοριστούν το έργο της εταιρείας και οι θέσεις απασχόλησης». Ολόκληρο το σύστημα λειτουργίας της πολιτικής λοιπόν κινείται πάνω στη λογική προώθησης επιμέρους συμφερόντων και επιδιώξεων. Ανεξάρτητα βέβαια από το δημόσιο συμφέρον. Ουδείς πραγματικά νοιάζεται για τα χρήματα των φορολογουμένων. Όλοι φροντίζουν για τις στενές προσωπικές τους οικονομικές επιδιώξεις τις οποίες συχνά ονοματίζουν «κοινό καλό». 

Έρχεται πρόχειρα στη μνήμη μου η στάση τότε της ΓΣΕΕ αλλά και του συνδικαλιστικού οργάνου των εργαζομένων στον ΟΤΕ ενάντια στις καταγγελίες μου για τις χαριστικές προμήθειες των ψηφιακών του οργανισμού στη Siemens. Είχα κατηγορηθεί σαν ανθέλληνας (λες και η Siemens και η Ericsson που είχαν εξασφαλίσει τη σχετική προμήθεια ήσαν ελληνικές εταιρείες!!), σαν ασυνείδητος νεοφιλελεύθερος και (αναπόφευκτα βέβαια) σαν πράκτορας ξένων συμφερόντων. Οταν πλέον αποκαλύφθηκε το βρωμερό παρασκήνιο εκείνων των ημερών το συνδικαλιστικό κίνημα είχε χάσει τη φωνή του. 

Είναι ολοφάνερο πως η διαφθορά συνυπάρχει και επωάζεται στην αγκαλιά του κρατισμού. Εντούτοις πολλοί υποστηρικτές της διαφάνειας στην πολιτική δεν εννοούν να απαγκιστρωθούν από την αναγκαιότητα χρησιμοποίησης του δημόσιου τομέα ως μοχλού κάθε νέας πολιτικής. Είναι χαρακτηριστικό πως ακόμη και μιά σχετικά πρόσφατη συγκροτημένη επίθεση εναντίον της νεοφιλελεύθερης οικονομίας της αγοράς (Warwick FunnellRobert JupeJane Andrew, «In Government We TrustMarket Failure and the Delusions of Privatisation». Pluto Press, 2009) πάσχει δραματικά από έλλειψη εναλλακτικών προτάσεων για το μέλλον. Με οξείς βερμπαλιστικούς αφορισμούς και σκληρές επιθέσεις, κυρίως στην πολιτική των ιδιωτικοποιήσεων, το βιβλίο των καθηγητών FunnelJupe και Andrew δεν προσθέτει απολύτως τίποτα στη συζήτηση για μια πολιτική με μοχλό το κράτος. Η εμμονή των συγγραφέων βρίσκεται στην κατά τη γνώμη τους αποτυχία της αγοράς και στην ανάγκη «επιστροφής της πίστης στο κράτος». Εντύπωση επίσης προκάλεσε και η θέση του γνωστού καθηγητή του Πανεπιστημίου του Σικάγο και δικαστή Richard Posner («A Failure of CapitalismThe Crisis of ΄08 and the Descent into Depression». Harvard University Press, 2009) που καταλόγισε στις αγορές τη βασική ευθύνη για την πρόσφατη οικονομική κατάρρευση των οικονομικών συστημάτων. Αν κι ο δικαστής Posner ομολογεί τις ενοχές της παρέμβασης του δημοσίου στα στεγαστικά θαλασσοδάνεια, επιμένει πως η βασική ευθύνη βρίσκεται στην άνευ ελέγχου λειτουργία των χρηματαγορών. Εντούτοις, και αυτός –από χρόνια οπαδός της ελεύθερης επιλογής και της ανοιχτής οικονομίας– δεν δείχνει να είναι σε θέση να παρουσιάσει συγκροτημένες εναλλακτικές λύσεις. 

Η επιχειρηματολογία, όμως, όλων πάσχει στην ανεύρεση της λογικής βάσης πάνω στην οποία θα πρέπει να στηριχθεί αυτή η καινούργια πίστη στον –έστω περιορισμένο– κρατισμό. Γενικότητες, συναισθηματική φόρτιση (μοναχά το κράτος λ.χ., υποστηρίζουν οι συγγραφείς του «In Government We Trust», μπορεί να φροντίζει τους αδύνατους) και σοβαρά κενά στις προτάσεις πολιτικής χαρακτηρίζουν τις θέσεις των επανεμφανιζόμενων κρατιστών. Και βέβαια σε καμία περίπτωση δεν φαίνεται από πουθενά η δυνατότητα καταπολέμησης της διαφθοράς μέσα στα πλαίσια ενός μεγάλου δημόσιου τομέα. Το κράτος δυστυχώς εκτρέφει, ενθαρρύνει και συντηρεί τις κάτω από το τραπέζι ανήθικες συναλλαγές.

Με θεσμικές μεταβολές δεν διακρίνω εύκολες βελτιώσεις. Εκτός αν όλα ξεκινήσουν από την κατάργηση του σταυρού προτίμησης και την ματαίωση λογής γραφειοκρατικών διαδικασιών. Με την δέσμευση (συνταγματική ; )  πως όλα αυτά δεν θα αντιστραφούν με την πρώτη αλλαγή κυβέρνησης  κι επανεμφάνισης των λαικιστών...

Πλήρες Άρθρο »